«Ածխաջրածիններ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Առանց խմբագրման ամփոփման
{{խմբագրում եմ|[[Մասնակից:Vahe Gharakhanyan|Vahe Gharakhanyan]]}}
'''Ածխաջրածիններ''', օրգանական միացություններ, կազմված միայն ածխածնի և ջրածնի ատոմներից<ref>Silberberg, 620</ref>: Ածխաջրածինները համարվում են օրգանական քիմիայի բազային միացությունները. բոլոր մնացած միացությունները համարվում են ածխաջրածինների ածանցյալներ:
 
Քանի որ ածխածինն ունի չորս վալենտային էլեկտրոններ, իսկ ջրածինն` մեկ, ապա պարզագույն ածխաջրածինը մեթանն է (CH<sub>4</sub>):
Կախված ածխածնային կմախքի կառուցվածքից ածխաջրածինները բաժանվում են երկու խմբի` ացիկլիկ և կարբոցիկլիկ ածխաջրածիններ:
 
Կախված ածխածին-ածխածին կապի կարգից ացիկլիկները լինում են հագեցած<ref>Silderberg, 623</ref> (ալկաններ) և չհագեցած (ալկնեններալկեններ<ref>Silderberg, 628</ref>, ալկիններ<ref>Silderberg, 631</ref>, դիեններ): Կարբոցիկլերը լինում են ալիցիկլիկ և արոմատիկ:
 
{|| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
|
==== '''Ընդհանուր բանաձև''' ====
 
|| '''C<sub>n</sub>H<sub>2n+2</sub>''' || '''C<sub>n</sub>H<sub>2n</sub>''' || '''C<sub>n</sub>H<sub>2n-2</sub>''' || '''C<sub>n</sub>H<sub>2n-2</sub>''' || '''C<sub>n</sub>H<sub>2n</sub>''' || '''C<sub>n</sub>H<sub>2n-6</sub>'''
|-
|
==== '''Կառուցվածք''' ====
 
|| [[Հիբրիդացում (քիմիա)|sp<sup>3</sup>-հիբրիդացում]], 4 էլեկտրոնային ամպերը ուղղված են [[տետրաեդր]]ի գագաթները 109°28' անկյան տակ, ածխածնային կապի բնույթը` [[Կովալենտ կապ|σ-կապ]] || sp<sup>2</sup>-հիբրիդացում, վալենտային անկյունը` 120°, ածխածնային կապի բնույթը` [[Կովալենտ կապ|π-կապ]], l<sub>c-c</sub> = 0,134 նմ || sp-հիբրիդացում, հարթ մոլեկուլ (180°), եռակի կապ, l<sub>c-c</sub> = 0,120 նմ || sp<sup>2</sup>-հիբրիդացում l<sub>c-c</sub> = 0,132 նմ – 0,148 նմ, 2 կամ ավելի π-կապեր || sp<sup>2</sup>-հիբրիդացում, վալենտային անկյուն` մոտավորապես 100° l<sub>c-c</sub> = 0,154 նմ || [[Բենզոլ]]ի մոլեկուլի կառուցվածք (6 р-էլեկտրոն, n = 1), վալենտային անկյուն` 120° l<sub>c-c</sub> = 0,140 նմ, <nowiki>հարթ մոլեկուլ (6 π | σ)</nowiki>
|-
|
==== '''[[Իզոմերիա ]]''' ==== </br>
 
|| Ածխածնային շղթայի<ref name="Silderberg">Silderberg, 625</ref> և [[օպտիկական իզոմերիա|օպտիկական]] || Ածխածնային շղթայի, կրկնակի կապի դիրքի, միջդասային և երկրաչափական|| Ածխածնային շղթայի, եռակի կապի դիրքի և միջդասային ||Ածխածնային շղթայի, կրկնակի կապի դիրքի, միջդասային և [[Տարածական իզոմերիա|երկրաչափական]] || Ածխածնային շղթայի, կողային շղթայի, միջդասային, տարածական, երկրաչափական և [[Կոնֆորմացիա (քիմիա)|կոնֆորմացիոն]] || Կողային շղթայի
|-
|
==== '''Քիմիական հատկություններ''' ====
 
|| տեղակալման, օքսիդացման, ռադիկալային հալոգենացման` CH<sub>4</sub> + Cl<sub>2</sub> → CH<sub>3</sub>Cl + HCl , այրման, անջատման ռեակցիաներ || Միացման, արյման, օքսիդացման ռեակցիաներ||Միացման, արյման, օքսիդացման ռեակցիաներ || Միացման, օքսիդացման, այրման ռեակցիաներ || Տեղակալման, օքսիդացման, այրման ռեակցիաներ|| Էլեկտրոֆիլ տեղակալման, օքսիդացման, այրման ռեակցիաներ
|-
|
==== '''Ֆիզիկական հատկություններ''' ====
|| С CH<sub>4</sub> доմինչև C<sub>4</sub>H<sub>10</sub> — գազ, C<sub>5</sub>H<sub>12</sub> մինչև C<sub>16</sub>H<sub>34</sub> — հեղուկ, C<sub>17</sub>H<sub>36</sub>- ից հետո — պինդ || C<sub>2</sub>H<sub>4</sub> մինչը C<sub>4</sub>H<sub>8</sub> — գազ, C<sub>5</sub>H<sub>10</sub> մինչև C<sub>17</sub>H<sub>34</sub> — հեղուկ, C<sub>18</sub>H<sub>36</sub>- ից հետո — պինդ || Նման են ալկեններին || Բութադիեն — գազ (t<sub>եռ</sub>= −4,5 °C), [[իզոպրեն]] — հեղուկ (t<sub>եռ</sub>= 36 °C), [[դիմեթիլբութադիեն]] - հեղուկ (t<sub>եռ</sub>= 70 °C), իզոպրենը և այլ դիեններ կարող են վերածվել [[կաուչուկ]]ի|| C<sub>3</sub>H<sub>6</sub> մինչև C<sub>4</sub>H<sub>8</sub> — գազ, C<sub>5</sub>H<sub>10</sub> մինչև C<sub>16</sub>H<sub>32</sub> — հեղուկ, C<sub>17</sub>H<sub>34</sub>- ից հետո — պինդ ||Բոլորը պինդ կամ հեղուկ նյութեր են
 
|| С CH<sub>4</sub> до C<sub>4</sub>H<sub>10</sub> — գազ, C<sub>5</sub>H<sub>12</sub> մինչև C<sub>16</sub>H<sub>34</sub> — հեղուկ, C<sub>17</sub>H<sub>36</sub>- ից հետո — պինդ || C<sub>2</sub>H<sub>4</sub> մինչը C<sub>4</sub>H<sub>8</sub> — գազ, C<sub>5</sub>H<sub>10</sub> մինչև C<sub>17</sub>H<sub>34</sub> — հեղուկ, C<sub>18</sub>H<sub>36</sub>- ից հետո — պինդ || Նման են ալկեններին || Բութադիեն — գազ (t<sub>եռ</sub>= −4,5 °C), [[իզոպրեն]] — հեղուկ (t<sub>եռ</sub>= 36 °C), [[դիմեթիլբութադիեն]] - հեղուկ (t<sub>եռ</sub>= 70 °C), իզոպրենը և այլ դիեններ կարող են վերածվել [[կաուչուկ]]ի|| C<sub>3</sub>H<sub>6</sub> մինչև C<sub>4</sub>H<sub>8</sub> — գազ, C<sub>5</sub>H<sub>10</sub> մինչև C<sub>16</sub>H<sub>32</sub> — հեղուկ, C<sub>17</sub>H<sub>34</sub>- ից հետո — պինդ ||Բոլորը պինդ կամ հեղուկ նյութեր են
|-
|
==== '''Ստացում ===='''
 
|| [[Ածխաջրածինների հալոգենածանցյալներ]]ի , սպիրտների, կարբոնիլային միացությունների, չհագեցած ածխաջրածինների վերականգնումից || Ածխաջրածինների, [[նավթ]]ի և [[բնական գազ]]ի կատալիտիկ և բարձրջերմաստիճանային [[կրեկինգ]]ից, սպիրտների դեհիդրատացումից, համապատասխան հալոգենածանցյալների դե(հիդրո)հալոգենացումից || Ացետիլենը ստանալու համար մեթանը թերմոկրեկինգի են ենթարկում || Դիոլների դեհիդրատացում, ալակնների և ալկենների դեհիդրում || Արոմատիկ ածխաջրածինների հիդրատացում || Նավթի մշակումից, ացետիլենի տրիմերումից
Որպես կանոն` ածխաջրածինները չեն խառնվում ջրի հետ, քանի որ ածխածնի և ջրածնի ատոմները ունեն գրեթե հավասար էլեկտրաբացասականություններ և կապերը մոլեկուլներում քիչ են բևեռացված:
Հագեցած ածխաջրածիններին բնորոշ են տեղակալման, իսկ չհագեցածներին` միացման ռեակցիաները:
 
== Ածխածինը այլ տարրերի հետ օրգանական քիմիայում ==
{{Ածխածնի օրգանական միացություններ}}
 
== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}
 
{{Ածխաջրածիններ}}