«Ածխաջրածիններ»–ի խմբագրումների տարբերություն

 
== Ածխաջրածինների համեմատական աղյուսակ ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! Ածխաջրածիններ !! [[Ալկաններ]] !! [[Ալկեններ]] !! [[Ալկիններ]] !! [[Ալկադիեններ]] !! [[Ցիկլոալկաններ]] !! [[Արեններ]]
|-
|
| ''[[Ընդհանուր բանաձև]]'' || '''C<sub>n</sub>H<sub>2n+2</sub>''' || '''C<sub>n</sub>H<sub>2n</sub>''' || '''C<sub>n</sub>H<sub>2n-2</sub>''' || '''C<sub>n</sub>H<sub>2n-2</sub>''' || '''C<sub>n</sub>H<sub>2n</sub>''' || '''C<sub>n</sub>H<sub>2n-6</sub>'''
==== Ընդհանուր բանաձև ====
| ''[[Ընդհանուր բանաձև]]'' || '''C<sub>n</sub>H<sub>2n+2</sub>''' || '''C<sub>n</sub>H<sub>2n</sub>''' || '''C<sub>n</sub>H<sub>2n-2</sub>''' || '''C<sub>n</sub>H<sub>2n-2</sub>''' || '''C<sub>n</sub>H<sub>2n</sub>''' || '''C<sub>n</sub>H<sub>2n-6</sub>'''
|-
|
| ''Կառուցվածք'' || [[Հիբրիդացում (քիմիա)|sp<sup>3</sup>-հիբրիդացում]], 4 էլեկտրոնային ամպերը ուղղված են [[տետրաեդր]]ի գագաթները 109°28' անկյան տակ, ածխածնային կապի բնույթը` [[Կովալենտ կապ|σ-կապ]] || sp<sup>2</sup>-հիբրիդացում, վալենտային անկյունը` 120°, ածխածնային կապի բնույթը` [[Կովալենտ կապ|π-կապ]], l<sub>c-c</sub> = 0,134 նմ || sp-հիբրիդացում, հարթ մոլեկուլ (180°), եռակի կապ, l<sub>c-c</sub> = 0,120 նմ || sp<sup>2</sup>-հիբրիդացում l<sub>c-c</sub> = 0,132 նմ – 0,148 նմ, 2 կամ ավելի π-կապեր || sp<sup>2</sup>-հիբրիդացում, վալենտային անկյուն` մոտավորապես 100° l<sub>c-c</sub> = 0,154 նմ || [[Բենզոլ]]ի մոլեկուլի կառուցվածք (6 р-էլեկտրոն, n = 1), վալենտային անկյուն` 120° l<sub>c-c</sub> = 0,140 նմ, <nowiki>հարթ մոլեկուլ (6 π | σ)</nowiki>
==== Կառուցվածք ====
| ''Կառուցվածք'' || [[Հիբրիդացում (քիմիա)|sp<sup>3</sup>-հիբրիդացում]], 4 էլեկտրոնային ամպերը ուղղված են [[տետրաեդր]]ի գագաթները 109°28' անկյան տակ, ածխածնային կապի բնույթը` [[Կովալենտ կապ|σ-կապ]] || sp<sup>2</sup>-հիբրիդացում, վալենտային անկյունը` 120°, ածխածնային կապի բնույթը` [[Կովալենտ կապ|π-կապ]], l<sub>c-c</sub> = 0,134 նմ || sp-հիբրիդացում, հարթ մոլեկուլ (180°), եռակի կապ, l<sub>c-c</sub> = 0,120 նմ || sp<sup>2</sup>-հիբրիդացում l<sub>c-c</sub> = 0,132 նմ – 0,148 նմ, 2 կամ ավելի π-կապեր || sp<sup>2</sup>-հիբրիդացում, վալենտային անկյուն` մոտավորապես 100° l<sub>c-c</sub> = 0,154 նմ || [[Բենզոլ]]ի մոլեկուլի կառուցվածք (6 р-էլեկտրոն, n = 1), վալենտային անկյուն` 120° l<sub>c-c</sub> = 0,140 նմ, <nowiki>հարթ մոլեկուլ (6 π | σ)</nowiki>
|-
|
| ''[[Իզոմերիա]]'' || Ածխածնային շղթայի և [[օպտիկական իզոմերիա|օպտիկական]] || Ածխածնային շղթայի, կրկնակի կապի դիրքի, միջդասային և երկրաչափական|| Ածխածնային շղթայի, եռակի կապի դիրքի և միջդասային ||Ածխածնային շղթայի, կրկնակի կապի դիրքի, միջդասային և [[Տարածական իզոմերիա|երկրաչափական]] || Ածխածնային շղթայի, կողային շղթայի, միջդասային, տարածական, երկրաչափական և [[Կոնֆորմացիա (քիմիա)|կոնֆորմացիոն]] || Կողային շղթայի
==== [[Իզոմերիա ]] ====
| ''[[Իզոմերիա]]'' || Ածխածնային շղթայի և [[օպտիկական իզոմերիա|օպտիկական]] || Ածխածնային շղթայի, կրկնակի կապի դիրքի, միջդասային և երկրաչափական|| Ածխածնային շղթայի, եռակի կապի դիրքի և միջդասային ||Ածխածնային շղթայի, կրկնակի կապի դիրքի, միջդասային և [[Տարածական իզոմերիա|երկրաչափական]] || Ածխածնային շղթայի, կողային շղթայի, միջդասային, տարածական, երկրաչափական և [[Կոնֆորմացիա (քիմիա)|կոնֆորմացիոն]] || Կողային շղթայի
|-
|
| ''Քիմիական հատկություններ'' || տեղակալման, օքսիդացման, ռադիկալային հալոգենացման` CH<sub>4</sub> + Cl<sub>2</sub> → CH<sub>3</sub>Cl + HCl , այրման, անջատման ռեակցիաներ || Միացման, արյման, օքսիդացման ռեակցիաներ||Միացման, արյման, օքսիդացման ռեակցիաներ || Միացման, օքսիդացման, այրման ռեակցիաներ || Տեղակալման, օքսիդացման, այրման ռեակցիաներ|| Էլեկտրոֆիլ տեղակալման, օքսիդացման, այրման ռեակցիաներ
==== Քիմիական հատկություններ ====
| ''Քիմիական հատկություններ'' || տեղակալման, օքսիդացման, ռադիկալային հալոգենացման` CH<sub>4</sub> + Cl<sub>2</sub> → CH<sub>3</sub>Cl + HCl , այրման, անջատման ռեակցիաներ || Միացման, արյման, օքսիդացման ռեակցիաներ||Միացման, արյման, օքսիդացման ռեակցիաներ || Միացման, օքսիդացման, այրման ռեակցիաներ || Տեղակալման, օքսիդացման, այրման ռեակցիաներ|| Էլեկտրոֆիլ տեղակալման, օքսիդացման, այրման ռեակցիաներ
|-
|
| ''Ֆիզիկական հատկություններ'' || С CH<sub>4</sub> до C<sub>4</sub>H<sub>10</sub> — գազ, C<sub>5</sub>H<sub>12</sub> մինչև C<sub>16</sub>H<sub>34</sub> — հեղուկ, C<sub>17</sub>H<sub>36</sub>- ից հետո — պինդ || C<sub>2</sub>H<sub>4</sub> մինչը C<sub>4</sub>H<sub>8</sub> — գազ, C<sub>5</sub>H<sub>10</sub> մինչև C<sub>17</sub>H<sub>34</sub> — հեղուկ, C<sub>18</sub>H<sub>36</sub>- ից հետո — պինդ || Նման են ալկեններին || Բութադիեն — գազ (t<sub>եռ</sub>= −4,5 °C), [[իզոպրեն]] — հեղուկ (t<sub>եռ</sub>= 36 °C), [[դիմեթիլբութադիեն]] - հեղուկ (t<sub>եռ</sub>= 70 °C), իզոպրենը և այլ դիեններ կարող են վերածվել [[կաուչուկ]]ի|| C<sub>3</sub>H<sub>6</sub> մինչև C<sub>4</sub>H<sub>8</sub> — գազ, C<sub>5</sub>H<sub>10</sub> մինչև C<sub>16</sub>H<sub>32</sub> — հեղուկ, C<sub>17</sub>H<sub>34</sub>- ից հետո — պինդ ||Բոլորը պինդ կամ հեղուկ նյութեր են
==== Ֆիզիկական հատկություններ ====
| ''Ֆիզիկական հատկություններ'' || С CH<sub>4</sub> до C<sub>4</sub>H<sub>10</sub> — գազ, C<sub>5</sub>H<sub>12</sub> մինչև C<sub>16</sub>H<sub>34</sub> — հեղուկ, C<sub>17</sub>H<sub>36</sub>- ից հետո — պինդ || C<sub>2</sub>H<sub>4</sub> մինչը C<sub>4</sub>H<sub>8</sub> — գազ, C<sub>5</sub>H<sub>10</sub> մինչև C<sub>17</sub>H<sub>34</sub> — հեղուկ, C<sub>18</sub>H<sub>36</sub>- ից հետո — պինդ || Նման են ալկեններին || Բութադիեն — գազ (t<sub>եռ</sub>= −4,5 °C), [[իզոպրեն]] — հեղուկ (t<sub>եռ</sub>= 36 °C), [[դիմեթիլբութադիեն]] - հեղուկ (t<sub>եռ</sub>= 70 °C), իզոպրենը և այլ դիեններ կարող են վերածվել [[կաուչուկ]]ի|| C<sub>3</sub>H<sub>6</sub> մինչև C<sub>4</sub>H<sub>8</sub> — գազ, C<sub>5</sub>H<sub>10</sub> մինչև C<sub>16</sub>H<sub>32</sub> — հեղուկ, C<sub>17</sub>H<sub>34</sub>- ից հետո — պինդ ||Բոլորը պինդ կամ հեղուկ նյութեր են
|-
|
| ''Ստացում'' || [[Ածխաջրածինների հալոգենածանցյալներ]]ի , սպիրտների, կարբոնիլային միացությունների, չհագեցած ածխաջրածինների վերականգնումից || Ածխաջրածինների, [[նավթի]] և [[բնական գազի]] կատալիտիկ և բարձրջերմաստիճանային [[կրեկինգ]]ից, սպիրտների դեհիդրատացումից, համապատասխան հալոգենածանցյալների դե(հիդրո)հալոգենացումից || Ացետիլենը ստանա;ու համար մեթանը թերմոկրեկինգի են ենթարկում || Դիոլների դեհիդրատացում || Արոմատիկ ածխաջրածինների հիդրատացում || Նավթի մշակումից, ացետիլենի տրիմերումից
==== Ստացում ====
| ''Ստացում'' || [[Ածխաջրածինների հալոգենածանցյալներ]]ի , սպիրտների, կարբոնիլային միացությունների, չհագեցած ածխաջրածինների վերականգնումից || Ածխաջրածինների, [[նավթինավթ]]ի և [[բնական գազիգազ]]ի կատալիտիկ և բարձրջերմաստիճանային [[կրեկինգ]]ից, սպիրտների դեհիդրատացումից, համապատասխան հալոգենածանցյալների դե(հիդրո)հալոգենացումից || Ացետիլենը ստանա;ուստանալու համար մեթանը թերմոկրեկինգի են ենթարկում || Դիոլների դեհիդրատացում, ալակնների և ալկենների դեհիդրում || Արոմատիկ ածխաջրածինների հիդրատացում || Նավթի մշակումից, ացետիլենի տրիմերումից
|}