«Ուրցագեղձ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Առանց խմբագրման ամփոփման
=== Կառուցվածք, տեղակայում ===
Ուրցագեղձը վարդա-մոխրագույն, փափուկ կոնսիստենցիայի օրգան է, մակերեսը՝ բլթավոր։ Նորածինների մոտ այն մոտավոր 15գ է, երկարությունը միջինում՝ 5սմ, լայնությունը՝ 4սմ, իսկ հաստությունը՝ 6սմ։ Նրա աճը շարունակվում է մինչև սեռական հասունացումը, այդ ընթացքում նրա չափերը լինում են առավելագույնը, (երկարությունը հասնում է մինչև 7,5-16սմ, իսկ զանգվածը՝ 20-37գ )։ Տարիքի մեծացմանը զուգընթաց ուրցագեղձը ենթարկվում է ատրոֆիայի և ծերունական հասակում դժվարությամբ է տարբերվում այն շրջապատող ճարպային հյուսվածքից։ 75 տարեկանում ուրցագեղձի զանգվածը կազմում է ընդամենը 6գ։ [[Ինվոլյուցիա]]յի ընթացքում այն կորցնում է իր գույնը, իսկ ստրոմայի և ճարպային բջիջների քանակի մեծացման հետևանքով ձեռք է բերում դեղին գունավորում։<ref>Гистология, цитологияGray иH. эмбриология4c. (учебникThe Thymus для// вузов(bartleby.com). КузнецовAnatomy С.of Л.,the МушкамбаровHuman НBody. Н. М.Philadelphia: МИАLea & Febiger, 20071918.</ref>
Ուրցագեղձը տեղակայված է կրծոսկրի հետևում, վերին առաջային [[միջնորմ]]ում։ Առջևից այն հպվում է [[կրծոսկր]]ի մարմնին /մինչև IV [[կող]]ի մակարդակ/, հետևից՝ [[պերիկարդ]]ի վերին հատվածին, որը ծածակում է [[աորտա]]յի սկզբնական հատվածն ու [[թոքային զարկերակ]]ը, աորտայի աղեղին ու [[բազկագլխային երակ]]ին, իսկ կողքերից՝ [[միջնորմային պլևրա]]յին։
Մարդու ուրցագեղձը կազմված է երկու բլթերից, որոնք կարող են սերտաճած լինել կամ ամուր հպվել միմյանց։ Յուրաքանչյուր բլթի ստորին հատվածը լայն է, իսկ վերինը՝ ավելի նեղ։ Այն ծածկված է խիտ [[շարակցական հյուսվածք]]ով, որից դեպի օրգանի խորքն են անցնում խտրոցներ՝ բաժանելով այն բլթակների:
Ուրցագեղձի արյունամատակարարումը կատարվում է [[ներքին կրծքային զարկերակ]]ի թիմուսային ճյուղերից(rami thymici arteriae thoracicae internae), աորտայի աղեղի, [[բազկագլխային ցողուն]]ի և վերին ու ստորին [[վահանագեղձային զարկերակ]]ների թիմուսային ճյուղերից։ Երակային արտահոսքը տեղի է ունենում ներքին [[կրծքային երակ|կրծքային]] և բազկագլխային երակների ճյուղերով։
Ավշի արտահոսքը կատարվում է դեպի շնչափողաբրոնխային և հարկրծոսկրային [[ավշային հանգույց]]ներ։
Ուրցագեղձը նյարդավորվում է աջ և ձախ [[թափառող նյարդ]]երի ճյուղերով<ref>Анатомия человека.Parasympathetic Вinnervation двухof томах.the Т.2/Авторыthymus: М.a Р.histochemical Сапин, В. Я. Бочаров, Д. Б. Никитюк и др./Под редакцией М. Р. Сапина. — 5-е издание, переработанное и дополненное. — М.: Медицина, 2001. — 640 с.: ил.and ISBNimmunocytochemical 5-225-04586-3study</ref>, ինչպես նաև վերին կրծքային և աստղաձև հանգույցների սիմպաթիկ նյարդերով, որոնք մտնում են օրգանը սնող անոթները շրջապատող նյարդային հյուսակների կազմի մեջ։ <ref>Курс лекцийNoradrenergic поand патологическойpeptidergic анатомии.innervation Частныйof курс.lymph… Часть[J II, книги 1,2Immunol. /1985] Под ред.PubMed академика РАНNCBI</ref> и РАМН, профессора<ref>↑ М.Innervation А.of Пальцева.the Human М.:Thymus ОООand «Издательский дом „Русский врач“», 2003.Spleen210an с.Overview</ref>
 
== Հիստոլոգիա ==
 
Ուրցագեղձի ստրոման ունի էպիթելյալ[[էպիթել]]յալ ծագում, առաջանում է առաջնային աղիքի առաջնային էպիթելից։ Երկու ձգաններ սկիզբ են առնում երրորդ խռիկային աղեղից և ներաճում առաջային միջնորմ։ Երբեմն ուրցագեղձի ստրոմայում ձևավորվում են լրացուցիչ ձգաններ չորրորդ զույգ խռիկային աղեղներից։
Ուրցագեղձի կառուցվածքային միավորը բլթակն է։ Յուրաքանչյուր բլթակում առանձնացնում են հստակ տարբերակվող երկու զոնաներ՝ կեղևային և ուղեղային(կենտրոնում)։ Կեղևային նյութը տեղակայված է բլթակի ծայրամասում և միկրոպրեպարատում երևում է մուգ գույնով (այն հիմնականում կազմված է [[լիմֆոցիտ]]ներից)։ Կեղևային շերտում տեղակայված են զարկերակիկներն ու մազանոթներ, որոնք ստեղծում են հեմատոթիմիկ պատնեշ։
Կեղևում տեղի են ունենում լիմֆոցիտների զարգացման սկզբնական փուլերը, երբ տեղի է ունենում T-բջիջների ռեցեպտոր գենի վերադասավորումն ու դրական ընտրությունը։
 
== Ֆունկցիան ==
Արտադրում է մի շարք սպիտակուցային հորմոններ, մասնավորապես թիմոզին, թիմալին, թիմոպոետին, [[աճի ինսուլինանման գործոն-1]], թիմուսային հումորալ գործոն: Ուրցագեղձի հիպոֆունկցիայի հետևանքով ընկճվում է իմունիտետը[[իմունիտետ]]ը, քանի որ նվազում է արյան մեջ Т-լիմֆոցիտների քանակը:
Ուրցագեղձում տեղի է ունենում հեմոպոետիկ նախորդող բջիջներից Т-լիմֆոցիտների հասունացումը: T-բջիջները հասունանալով արտագաղթում են ուրցագեղձից և ձեռք բերում ադապտիվ իմուն պատասխանն ապահովող մի շարք ֆունկցիաներ: Վաղ տարիքում ուրցագեղձի կորուստը գենետիկ մուտացիաների[[մուտացիա]]ների ժամանակ, ինչպես օրինակ [[Դի Ջորջիի համախտանիշ|Դի Ջորջիի համախտանիշի]] դեպքում, բերում է սուր իմունոդեֆիցիտի և ինֆեկցիաների[[ինֆեկցիա]]ների նկատմամբ բարձր զգայնությանզգայունության: <ref>Hussain, I., P.H. Win and S. Guduri (February 2, 2006). "DiGeorge Syndrome". eMedicine. Retrieved 2008-09-29.</ref> <ref>Miller, J. F. (2002). "The discovery of thymus function and of thymus-derived lymphocytes". Immunol Rev 185 (1): 7–14. doi:10.1034/j.1600-065X.2002.18502.x. PMID 12190917</ref>
T-լիմֆոցիտների պաշարը ստեղծվում է կյանքի վաղ շրջաններում, ինչի հետևանքով ուրցագեղձի ֆունկցիան մեծահասակների շրջանում փոքրանում է: Ուրցագեղձի ինվոլյուցիայի հետ է կապված ծերունական տարիքում իմուն ֆունկցիայի ընկճումը, ինֆեկցիաների և քաղցկեղի նկատմամբ զգայունության բարձրացումը:
In the two thymic lobes, hematopoietic precursors from the bone-marrow, referred to as thymocytes, mature into T-cells. Once mature, T-cells emigrate from the thymus and constitute the peripheral T-cell repertoire responsible for directing many facets of the adaptive immune system. Loss of the thymus at an early age through genetic mutation (as in DiGeorge Syndrome[7]) results in severe immunodeficiency and a high susceptibility to infection.[8]
 
The stock of T-lymphocytes is built up in early life, so the function of the thymus is diminished in adults. It is largely degenerated in elderly adults and is barely identifiable, consisting mostly of fatty tissue, but it continues its endocrine function.[9] Involution of the thymus has been linked to loss of immune function in the elderly, susceptibility to infection and to cancer.
 
The ability of T cells to recognize foreign antigens is mediated by the T-cell receptor. The T-cell receptor undergoes genetic rearrangement during thymocyte maturation, resulting in each T-cell bearing a unique T-cell receptor, specific to a limited set of peptide:MHC combinations. The random nature of the genetic rearrangement results in a requirement of central tolerance mechanisms to remove or inactivate those T cells which bear a T-cell receptor with the ability to recognise self-peptides.
 
A rare population of hematopoietic progenitor cells enter the thymus from the blood, and expands by cell division to generate a large population of immature thymocytes.[10]
Immature thymocytes each make distinct T-cell receptors by a process of gene rearrangement. This process is error-prone, and some thymocytes fail to make functional T-cell receptors, whereas other thymocytes make T-cell receptors that are autoreactive.[11]
Immature thymocytes undergo a process of selection, based on the specificity of their T-cell receptors. This involves selection of T-cells that are functional (positive selection), and elimination of T-cells that are autoreactive (negative selection). The medulla of the thymus is the site of T Cell maturation.
 
== Կարգավորում ==
Նեյրոէնդոկրին և իմուն համակարգերի փոխազդեցության սերտ կապի մասին գիտնականնները սկսեցին ուշադրություն դարձնել միայն 20-րդ դարի 2-րդ կեսից սկսած:
Այս փոխազդեցությունը իրականացվում են անմիջապես նյարդային վերջավորությունների միջոցով, որոնք նյարդավորում են ոսկրածուծն[[ոսկրածուծ]]ն ու ուրցագեղձը, ինչպես նաև միջնորդավորված տեղային և դիստալ ազդեցության հորմոններով: Պեպտիդային հորմոնները[[հորմոն]]ները կարող են դիտվել որպես Т-լիմֆոցիտների և էպիթելյալ բջիջների ֆունկցիայի մոդուլյատորներ:
Գլյուկոկորտիկոիդները(ԳԿ) հանդիսանում են հիմնական էֆֆեկտոր գործոնները, որոնք պայմանավորում են էնդոկրին համակարգի ազդեցությունը իմուն համակարգի վրա: Թիմուսի համար ԳԿ աղբյուր հանդիսանում է մակերիկամների[[մակերիկամ]]ների կեղևը, սակայն հաստատված է այն փաստը, որ որոշ հորմոններ, մասնավորապես պրեգնենոլոնն ու դեզօքսիկորտիկոստերոնը, սինթեզվում են նաև ուրցագեղձում: ԳԿ ճնշում են իմունիտետը, ինչպես նաև ուրցագեղձի շատ ֆունկցիաներ՝ բերելով նրա ատրոֆիայի: Ուրցագեղձի վրա ԳԿ մյուս ազդեցությունները, մասնավորապես դրանց ազդեցությունը թիմուսի զարգացման և Т-լիմֆոցիտների տարբերակման պրոցեսներում, քիչ են ուսումնասիրված:
[[Սեռական հորմոններըհորմոն]]ները ևս ունեն ընկճող ազդեցություն: Էկզոգեն սեռական հորմոնների ֆիզիոլոգիական կոնցենտրացիան գերազանցող դոզաները բերում են ուրցագեղձի ատրոֆիայի: Այս ազդեցությունը պայմանավորված է էստրոգենների[[էստրոգեններ]]ի և անդրոգենների[[անդրոգեններ]]ի թիմոցիտների, հատկապես CD4+CD8+ ֆենոտիպերով բջիջների, ապոպտոզ առաջացնելու ունակությամբ:
Էպիֆիզի պեպտիդները դանդաղեցնում են ուրցագեղձի ինվոլյուցիան: Նմանատիպ ազդեցություն թողնում է նաև մելատոնինը[[մելատոնին]]ը, որը ունակ է առաջացնել օրգանի «երիտասարդացում»:<ref> Simultaneous double thymic carcinoids: a rare initial manifestation of multiple endocrine neoplasia type 1 - Springer</ref>
 
== Ուրցագեղձի հիվանդություններ ==
* [[MEDAC համախտանիշ]]
* Դի Ջորջի համախտանիշ
* [[Միասթենիա]]
== Ուռուցքներ ==
* [[Թիմոմա]], առաջանում է ուրցագեղձի էպիթելիալ բջիջներից,
* Т-բջջային [[լիմֆոմա]], առաջանում է լիմֆոցիտներից և նրանց նախորդներից,
* Նեյրոէնդոկրին ուռուցքներ:
Ուրցագեղձի ուռուցքները կարող են հանդիսանալ տիպ I[[ բազմակի էնդոկրին նեոպլազիայի սինդրոմիսինդրոմ տիպ I]]ի դրսևորում: <ref>Simultaneous double thymic carcinoids: a rare initial manifestation of multiple endocrine neoplasia type 1 - Springer</ref>
 
== Ծանոթագրություններ ==
{{ծանցանկ}}
↑ Gray H. 4c. The Thymus // (bartleby.com) Anatomy of the Human Body. — Philadelphia: Lea & Febiger, 1918.
↑ Parasympathetic innervation of the thymus: a histochemical and immunocytochemical study
↑ Noradrenergic and peptidergic innervation of lymph… [J Immunol. 1985] — PubMed — NCBI
↑ Innervation of the Human Thymus and Spleen — an Overview
Hussain, I., P.H. Win and S. Guduri (February 2, 2006). "DiGeorge Syndrome". eMedicine. Retrieved 2008-09-29.
Jump up ^ Miller, J. F. (2002).
"The discovery of thymus function and of thymus-derived lymphocytes". Immunol Rev 185 (1): 7–14. doi:10.1034/j.1600-065X.2002.18502.x. PMID 12190917
Simultaneous double thymic carcinoids: a rare initial manifestation of multiple endocrine neoplasia type 1 - Springer
89

edits