«Սարդեր»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 76 բայտ ,  6 տարի առաջ
Առանց խմբագրման ամփոփման
չ (Ռոբոտ․ Տեքստի ավտոմատ փոխարինում (-` +՝))
| ncbi = 6893
}}
'''Սարդեր''' - [[սարդակերպեր]]ի (Arnanei) [[դաս]]ի [[հոդվածոտանիներ]]ի [[կարգ]]։ Չափերը 0,7–110 մմ, գունավորումը բազմազան է։ Մարմինը կազմված է գլխակրծքից և փորիկից, որոնք միացած են կարճ ցողունիկով։ Գլխակրծքի առջևի մասում՝ մեջքի կողմից տեղադրված է սովորաբար 8 [[աչք]]։ Սարդերն ապրում են ամենուրեք՝ և՛ արևադարձային գոտիներում, և՛ տունդրայում, և՛ շոգ անապատներում ու բարձր լեռներում։ Գիշերային գիշատիչներ են։ Սնվում են հիմնականում միջատներով (նաև վնասատու) և դրանով օգուտ են տալիս մարդուն։ Սարդերը պատկանում են սարդակերպների դասի հոդվածոտանիների կարգին։ Հայտնի է մոտ 27 հազար, ՀՀ-ում՝Հայաստանում՝ 300–350 տեսակ։ Առավել տարածված են [[խաչասարդ]]ը, տնային, թռչնակեր, [[արծաթ]]ափայլ և այլ սարդեր։
 
== Անատոմիան ==
 
== Ընդհանուր տեղեկություններ ==
[[Պատկեր:Araneae ruSpider_internal_anatomy-en.svg|մինի|ձախիցաջից|Սարդի ներքին կառուցվածքը]]
[[Գիշատիչ]] են, սնվում են գլխավորապես [[միջատներ]]ով։ Սարդն իր բռնած որսը պարուրում է [[սարդոստայն]]ով, այնուհետև վրան մարսողական հյութ արտազատում, որն արագորեն փափկացնում է որսի հյուսվածքները,և այդ վիճակում ներծծում։ [[Բաժանասեռ]] են, արուները հաճախ էգերից փոքր են։ [[Ուղղակի զարգացում|Զարգացումն ուղղակի է]], առանց կերպարանափոխության։ Հայտնի է սարդերի մոտ 21 հզ. ([[ՀՀՀայաստանում]]-ում՝ շուրջ 2000) [[տեսակ]]։ Սարդերի շատ տեսակներ ոչնչացնում են վնասատու միջատներին։
 
Լինում են նաև շատ ամուր սարդոստայնաթելեր։ [[Հարավային Ամերիկա]]յի բնակիչները ճյուղերից շրջանակ են պատրաստում, քողարկում տերևներով և գիշերը թողնում անտառում։ Առավոտյան շրջանակին ամրացված է լինում այնքան հուսալի ցանց, որով հնարավոր է ձուկ որսալ։ Այդպիսի ցանցեր հյուսում է 10 սմ երկարությամբ հսկա թավամազ [[սարդ]]ը։ Երբեմն թվում է, թե սարդոստայնը լքված է։ Իրականում սարդը թաքնվում է մոտակայքում և սպասում։ Երբ ցանցն ավար է ընկնում, նա անմիջապես իմանում է. այդ մասին նրան հաղորդում են սարդոստայնաթելի «ազդանշանային» տատանումները, քանի որ սարդոստայնաթելը ձգվում է մինչև սարդի դարանը։ Ընդունելով «ազդանշանը»՝ սարդն իսկույն նետվում է դեպի որսը, որը չի կարող ազատվել ցանցից, որովհետև դրա թելերը պատված են կպչուն նյութով։ Սարդերի վերջավորությունների (6 զույգ) 1-ին զույգի (խելիցերներ) ճանկերի վրա բացվում են թունավոր գեղձերի ծորանները։
Տնային սարդի և [[խաչասարդ]]ի թույնը կարող է ճանճ սպանել։ [[Մարդ]]ու և ընտանի [[կենդանիներ]]ի համար վտանգավոր է մորմը (տարանտուլ)։ Վերջինիս խայթոցն առաջացնում է ընդհանուր թունավորում։ [[ՀՀՀայաստանում]]-ում հայտնի հարավռուսական մորմը հանդիպում է [[Արարատյան դաշտ]]ում. ապրում է քարերի տակ, գետնափոր բներում։ Հայտնի են նաև ուրիշ թունավոր սարդեր. օրինակ՝ չոր [[տափաստան]]ներում և [[կիսաանապատ]]ներում տարածված կարակուրտի խայթոցը կարող է [[ձի]] սպանել։ Սարդերին հատուկ են շրջապատին հարմարվելու՝ պաշտպանական [[գույն|գուն]]ավորման, ձևի նմանեցման (միմիկրիա) երևույթները։
 
== Սարդերը և մարդու առողջությունը ==
Սարդերի մեծ մասը մարդկանց խայթում են միայն պաշտպանվելու համար, մինչդեռ կան որոշ տեսակներ, որոնք մարդուն կարող են պատճառել ավելի մեծ վնաս, քան մեղուներն ու մոծակները։ Ըստ որոշ տվյալների, մեծ խաչասարդի խայթոցն ավելի թունավոր և վտանգավոր է, քան կարիճինը։ Միայն մի քանի տեսակի սարդեր են մարդու համար մահացու վտաբգավոր։ Դրանցից [[ՀՀՀայաստանում]]-ում հազվադեպ հանդիպում են կարակուրտը ու մորմը։
 
== Արախնոֆոբիա ==
33 926

edits