«Կաուչուկներ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 424 բայտ ,  5 տարի առաջ
Առանց խմբագրման ամփոփման
չ (clean up, փոխարինվեց: → (27),   → (4) oգտվելով ԱՎԲ)
 
== Բնական կաուչուկ ==
Բնական կաուչուկը, բուսական ծագում ունեցող պոլիմերներ[[պոլիմեր]]ներ են։ Պարունակվում է կաուչուկատու բույսերի կաթնահյութի[[կաթնահյութ]]ի (լատեքսի) մեջ։ Հիմնականում ստանում են արևադարձային երկրներում աճող բրազիլական հևեյա ծառի լատեքսից։ Բնական կաուչուկի խոշորացույն արտադրողը Մալազիան է (համաշխարհային արտադրանքի ավելի քան 40%-ը)։ «Կաուչուկ» տերմինը ծագել է «կաուչու» բառից, որով Բրազիլիայի բնիկները կոչել են [[Ամազոն]] գետի ափերին աճող հևեայի արտաթորվող նյութը («կաու» - ծառ, «ուչու» - հոսել, լացել)։ Կաուչուկն անջատում են ծառի վրա արված կտրվածքներից հավաքած ծորացող լատեքսը[[լատեքս]]ը մրնջաթթվով, թրթնջկաթթվով կամ քացախաթթվով մակարդելիս։ Առաջացած փխրուն, թանձր զանգվածը լվանում են ջրով և գլանմամբ ստանում թերթեր, որոնք չորացնում ու ծխահարում են ՝ օքսիդացման օքսիդացման և մանրեների ազդեցության նկատմամբ կայունություն հաղորդելու նպատակով։
 
Բնական կաուչուկի հիմնական բաղադրիչը (91-96%) պոլիիզոպրենն է ՝ (C5H8C<sub>5</sub>H<sub>8</sub>)n, պարունակում է նաև 2, 2-3, 9% սպիտակուցներ և ամինաթթուներ, ացետոնով լուծահանվող նյութեր՝ 1, 5-4% (օլիենաթթու, ստերինաթթու, կարոտին), փոփոխական արժեքակնությամբ մետաղների՝[[մետաղներ]]ի՝ [[Պղինձ|պղնձի]] (մինչև 0, 008%), [[մանգանի]]ի (0, 001%), երկաթի (0, 01%) միացություններ, ավազ և որոշ այլ խառնուրդներ։ Բնական կաուչուկին տարածականորեն կարգավորված պոլիմեր է։ Մակրոմոլեկուլի մեջ իզոպրենի օղակների 98-100%-ը միմիանց միացված են 1, 4-դիրքով և ունեն ցիս-կոնֆիգուրացիա՝
Բնական կաուչուկի մոլեկուլային զանգվածը 1400000-2600000 է, կրկնակի կապերի թիվը կազմում է տեսական արժեքի 95-98, 5%, խտությունը՝ 910-920 կգ/մ3, մ<sup>3</sup>ապակեցման ջերմաստիճանը՝ 70-720 C։ Բնական կաուչուկ ջրի ազդեցության նկատմամբ կայուն է, լավ է լուծվում բենզոլում, տոլուոլում, քսիոլում, բենզինում, CCl4CC<sub>14</sub>, CHCl3CHC<sub>13</sub>, CS2CS<sub>2</sub>, ցիկլոհեքսանում։ 100C100<sup>C</sup>-ից բարձր բնական կաուչուկ ամորֆ է, ցածր ջերմաստիճաններում երկարատև մնալուց մասնակիորեն բյուրեղանում է։ Կոհեզիոն բարձր ամրության շնորհիվ բնական կաուչուկ անփոխարինելի է դողերի, որոշ դետալների արտադրության մեջ։ Բնական կաուչուկ վուլկանացնող ամենատարածված միջոցնը ծծումբն է։ Վուլկանացնել հնարավոր է նաև ճառագայթման, որգ. Գերօքսիդների և ալկիֆենոմրջնալդեհիդային խեժերի օգնությամբ։ Որպես վուլկանացման արագուցիչներ օգտագործվում են 2-մերկապտոբենզիազոլը (կապտաքս), դրա սուլֆենամիդային ածանցյանլերը (օրինակ, սանտոկյուր), դիբենզթիազոլիլդի սուլֆիդը (ալտաքս) են։ Բնական կաուչուկ Մեխանիկական հատկությունները բարելավելու նպատակով ավելացվում են զանազան ակտիվ հավելումներ։ Բնական կաուչուկից ստացված ռետինը լավ առաձգական է, դժվարամաշ և ցրտադիմացկուն, սակայն անկայուն է լուծիչների և յուղերի նկատմամբ։ Ջերմա- և մթնոլորտակայնությունը, որոշ [[սինթետիկ]] կաուչուկների համեմատությամբ, փոքր է։ Օգտագործվում է նաև ռետինատեխնիկական իրերի, էլեկտրամեկուսիչ նյութերի, ժող.ժողովրդի Սպառման ռետինե իրերի արտադրության մեջ, սոսինձների պատրաստելու համար։ Բնական կաուչուկի որոշ մասն օգտագործում են լատեքսի ձևով։
 
== Սինթետիկ կաուչուկներ ==
Սինթետիկ կաուչուկի ստացման առաջին արդյունաբերական եղանակը մշակել է ռուս քիմիկոս Ս. Լեբեդևը։ [[1626-ին]] թվականին խորհրդային կառավարությունը հայտարարում է սինթետիկ կաուչուկի ստանալու աշխատանքի մրցույթ, որի մրցանակն էր 100 000 ռուբլի։
Քիմիկոս Սերգեյ Լեբեդևը ևս որոշում է մասնակցել այդ մրցույթին, և վերջապես [[1927]] թվականի դեկտեմբերի 30-ին հաջողությամբ ավարտում է իր փորձարկումները։ Որպես հումք նախ ընտրվում է նավթը, ապա հետո այն փոխարինվում է սպիրտով։ Որպես կատալիզատոր Լեբեդևն առաջարկում է մետաղական նատրին։ [[1928]] թվականի հունվարի 1-ին մրցույթի ժյուրին ստանում է 2 կգ սինթետիկ կաուչուկ՝ ստացված էթիլային սպիրտից և մի մեծ կապ տեխնիկական փասթաթղթեր։ Մրցույթի մասնակիցներից միայն Սերգեյ Լեբեդևն է սատանում մրցանակը։ Երևանի[[Երևան]]ի «Նաիրիտ» գիտաարտադրական միավորումն արտադրում է քլորոպրենային «Նաիրիտ» կոչվող կաուչուկը։ Երևանում գործում են նաև ռետինից[[ռետին]]ից ավտոդողեր և լայն սպառման առարկաներ արտադրող գործարաններ։ [[1823]] թ-ինթվականին անգլիացի քիմիկոս Չ. Մակինտոշն առաջարկել է կաուչուկի լուծույթով կտորեղենի տոգորման եղանակ և այդ կաուչուկապատ կտորեղենից սկսել անջրանցիկ վերարկուների և թիկնոցների արտադրությունը։ Դրանք հայտնի «մակինտոշներն» էին։ Ռետինացումը՝ [[ծծումբ|ծծմբի]] միացումը կաուչուկին, բացահայտել է Չ. Գուդյիրը 1839 թ-ին՝թվականին՝ կաուչուկը ծծմբի հետ տաքացնելով։ Բարձր ջերմաստիճանում կաուչուկը իր մոլեկուլի կրկնակի կապերի հաշվին փոխազդում է ծծմբի հետ՝ առաջացնելով ցանցաձև, տարածական կառուցվածքով պոլիմեր՝ ռետին, որն իր առաձգականությունը պահպանում է ջերմաստիճանային լայն տիրույթում։ Առաջին անգամ սինթետիկ կաուչուկը ստացել է (սինթեզել է իզոպրենից) ֆրանսիացի[[ֆրանսիա]]ցի քիմիկոս Գ. Բուշարդը դեռևս [[1875]]-79[[1879]] թթ-ին։թվականներին։ Նա բնական կաուչուկի չոր թորմամբ (պիրոլիզ) նախ ստացել է [[իզոպրեն]] և ապա այն մշակել աղաթթվով։ Սինթետիկ կաուչուկներն առաջիններն են, որոնք օգտագործվում են սովորական ջերմաստիճանում բարձր առանձգակամություն ունեցող ռետինե իրերի (դողեր, փոխարկիչի ժապավեններ[[ժապավեն]]ներ, կոշիկներ[[կոշիկ]]ներ...), երկրորդները՝ լուծիչների, [[թթվածին|թթվածնի]], յուղերի[[յուղ]]երի, օզոնի[[օզոն]]ի ազդեցության նկատմամբ կայուն, ջերմա- և յուրատեսակ այլ հատկություններով օժտված իրերի արտադրության մեջ։ Սինթետիկ կաուչուկի հատուկ խմբերն են՝ կաուչուկների ջրային դիսպերսները (լատեքսներ), հեղուկ կաուչուկները (օլիգոմերները, որոնք պնդանալիս առաջացնում են ռետինանման նյութեր), լցնանյութ-կաուչուկները (լցնանյութի կամ պլաստիֆակտորի և կաուչուկի խառնուրդը)։ Սինթետիկ կաուչուկի ստացման ամենատարածված եղանակը էմուլսիոն և ստերեոսպեցիֆիկ պոլիմերացումն է։ Պոլիմերացման ժամանակ հնարավոր է կարգավորել կաուչուկների մոլեկուլային զանգվածները, որը հնարավորություն է տալիս սինթետիկ կաուչուկի մշակման ժամանակ բացառել պլաստիկացման էներգիական փուլը։ Սինթետիկ կաուչուկի ստացման տեխնոլոգիական պրոցեսներն ընդքրկում են դիսպերսներից կամ լուծույթներից կաուչուկի անջատման, կատալիզատորների, էմուլգատորների և այլ խառնուրդների մնացորդներից կաուչուկի մաքրման, չորացման, բրիկետավորման փուլերը։ Կաուչուկների սինթեզի համար կարևոր մոնոմերները՝ բութադիենը, իզոպրենը, ստիրոլն են, հիմնականում ստացվում են կրեկինգի և նավթին ուղեկցող գազերից, օրինակ, բուտադիենը ստացվում են-բուտանի [[բուտան]]ի կատալիտիկ դեհիդրմամբ։ Բացի այդ մոնոմերներից օգտագործում են ակրիլանիտրիլ, ֆտորոլեֆիններ, քլորոպրեն, սիլիցիում, որոնք օրգանական միացություններ են։ Կաուչուկի սինթեզը գործարանային խոշոր չափերով առաջինը իրականացվել է ՍՍՀՄ-ումԽորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության Միությունում, 1932թ-ին։[[1932]] 1938թ-ինթվականին։ [[1938]] թվականին Գերմանիայում[[Գերմանիա]]յում կազմակերպվել է բուտադիեն-ստրոլային կաուչուկների արտադրություն, 1942թ-ին՝[[1942]] թվականին՝ [[ԱՄՆ]]-ում սինթետիկ կաուչուկի խոշոր արտադրություն։
 
 
 
{{ՎՊԵ|Rubber}}
312

edits