«Աղլաբիների պետություն»–ի խմբագրումների տարբերություն

Առանց խմբագրման ամփոփման
{{Տեղեկաքարտ պատմական երկիր
| Անվանում = الأغالبة<br/>Աղլաբիների պետություն
| Նախորդ1 = Աբբասյան խալիֆայություն
| Դրոշ_Նախորդ1=Abbasid Caliphate most extant.png
| Նախորդ2 =
| Դրոշ_Նախորդ2=
| Նախորդ3 =
| Դրոշ_Նախորդ3=
| Նախորդ4 =
| Դրոշ_Նախորդ4=
| Հաջորդ1=Ֆաթիմյան խալիֆայություն
| Դրոշ_Հաջորդ1=Fatimid Islamic Caliphate.png
| Հաջորդ2=
| Դրոշ_Հաջորդ2=
| Հաջորդ3=
| Դրոշ_Հաջորդ3=
| Հաջորդ4=
| Դրոշ_Հաջորդ4=
| Հիմնադրում =Իբրահիմ իբն ալ Աղլաբ
| Հիմնադրման տարեթիվ=[[800]]
| Իրադարձություն1=
| Իրադարձության տարեթիվ1=
| Իրադարձություն2=
| Իրադարձության տարեթիվ2=
| Իրադարձություն3=
| Իրադարձության տարեթիվ3=
| Ավարտ =
| Ավարտի տարեթիվ= [[909]]
| Դրոշ=
| Դրոշի հոդված=
| Զինանշան=
| Զինանշանի հոդված=
| Քարտեզ=[[Պատկեր:Aghlabids Dynasty 800 - 909 (AD) - Arabic.svg |250px]]
| Քարտեզի տարեթիվ=[[800]] - [[909]] թվականներ
| Քարտեզ2=
|| Քարտեզի տարեթիվ2=
| Պետական կարգ=Միապետություն
| Մայրաքաղաք= [[Կայրավան]]
| Պետության գլուխ =[[էմիր]]
| Օրենսդրություն =
| Դինաստիա = Աղլաբիներ
| Մակերես1 =
| Բնակչություն1 =[[արաբ]]ներ
| Մակերես2 =
| Բնակչություն2 =[[բերբեր]]ներ
| Մակերես3 =
| Բնակչություն3 =
| Մակերես4 =
| Բնակչություն4 =
| Ազգություն =
| Արժույթ =
| Կարգախոս =
| Տոն =
| Հիմն =
| Լեզու = [[արաբերեն]]
| Կրոն = [[Իսլամ]]
| Նշումներ =
}}
 
'''Աղլաբիների պետություն''', [[Ավատատիրություն|ավատատիրական]] [[պետություն]] [[Հյուսիսային Աֆրիկա]]յում ([[800]]-[[909]]): Իշխանության գլխին էին [[արաբ]]ական ծագում ունեցող Աղլաբիները ({{lang-ar|الأغالبة‎}}):
 
== Պատմություն==
 
 
 
Իֆրիկիայի արաբ կառավարիչների մասին մեր գիտելիքներն նշանակալից են: [[Խալիֆա|Խալիֆաներ]]ի այս բարձր պաշտոնյաների մեջ հնարավոր էր գտնել տարբեր անհատականություններ:Չնայած մեծամասնությունը հաճույքներով էր տարված և կախվածություն ուներ խմիչքից, որը երբեմն ստեղծում էր հանցագործության պոռթկումներ և արյունահեղություն, նրանց մեջ կային նաև արվեստի մարդիկ, ովքեր օժտված էին վեհության զգացումով, խելացի և փորձառու քաղաքական գործիչներ էին,և առաջնորդները մտահոգված էին հասարակական աշխատանքին նպաստելով և դրանից ստացված եկամուտը նահանգի բարեկեցությանը ծառայեցնելով: Նրանց օրոք Իֆրիկիյան մեծ վերածնունդ է ապրում. շատ հրաշալի կառույցներ դեռ վկայում են նրանց մեծ դերի մասին:
 
[[Պատկեր:Dinar Aghlabide - 192 AH (obverse-reverse).jpg|մինի|ձախից|Իբրահիմ իբն ալ Աղլաբի ոսկե դրամները]]
Նրանց պետք էր էներգիա և քաղաքական հմտություն՝ իրենց առջև ծառացած դժվարությունները հաղթահարելու համար: [[Իբրահիմ ալ-Աղլաբ]]ը ստիպված էր հանգեցնել [[Բերբերյան ապստամբություն|Բերբերյան ապստամբություններ]]ը: Աղլաբիների տարածքի սահմաններում [[Խարիջիականություն]]ը Հարավային Իֆրիկիյայի, Ավրասիև գրեթե ամբողջ կենտրոնական [[Մաղրիբ]]ի վերահսկողության տակ էր, [[Զաբ|Զաբ]]ը ձևավորում էր թագավորության արևմտյան սահմանը: [[Փոքր Քաբիլիա]]յի [[Քութամա]]յի կապվածությունը [[Շիիզմ]]ին հանդիսացավ թագավորության անկման պատճառը: Ամենալուրջ ճգնաժամները, սակայն, կենտրոնացած էին Աղլաբիների թագավորության սրտում: [[Թունիս]]ը և նույնիսկ ալ-Քայրավանը ընդդիմության կենտրոններ էին,իսկ ամենաանհանգստացնող տարրերը [[Ջունդ|Ջունդի]] արաբներն էին, ովքեր համարվում էին Աղլաբիների ամենամեծ աջակցողները: [[Իբրահիմ I|Իբրահիմ առաջին]]ը ճնշել է 2 ապստամբություն՝ [[Համիդի Աբդ ալ Ռահման ալ-Քինդի|Համիդի Աբդ առ-Ռահման ալ-Քինդի]]ի 802 ( Հիջրա՝ 186 ) թվականին և [[Իմրան Մուկալադի|Իմրան Մուկալադին]]ը և 809( Հիջրա 194) թվականին , որոնցից 2-ում էլ [[Կայրավանիսներ]]ը մասնակցություն են ունեցել: Կանխազգալով վտանգը՝ ամիրը կառուցել էր [[ալ-Կասր ալ-Կադիմ]]ը ([[ալ-Աբբասիյա]])՝ [[ալ-Կկայրավան]]ից հարավ, և այնտեղ էր տեղափոխել նստավայրը: Նա իրեն շրջապատել էր Ջունդի վստահելի տարրերով և բերել էր ստրուկների, որոնք կազմել էին ազդեցիկ գունագեղ պահակազոր:
 
Աղլաբյան 3-րդ ամիր Աբու Մուհամմադ Զիյադաթ Ալլահի օրոք սկսվեց արաբական մի նոր և ավելի լուրջ ապստամբություն՝ դրդված Մանսուր Նասր աթ-Թունդբուդիի կողմից: Թունդբուդայի իր ամրոցից նա կանչեց արաբ կառավարիչներին և նրանցից ստացավ աջակցություն: Որոշ հաջողություններից հետո ապստամբները դարձան գրեթե ամբողջ Իֆրիկիայի տերերը՝ բացի Կաբիսից և նրան շրջապատող տարածքներից: Բերբերների օգնությամբ Զիայադաթ Ալլահը կարողացավ առավելություն ձեռք բերել : Աթ-Թունբուդին անձնատուր եղավ և սպանվեց : Կոալիցիան քանդվեց և Զիյադաթ Ալահը ներեց ապստամբության մյուս ղեկավարներին: Քայրավանիսները ևս մեկ անգամ դրդեցին նոր ապստամբություն:
 
 
Քայրավանիսների հյուրընկալությունը և նրանց նկատմամբ աղլաբիների վարած քաղաքականությունը ձևավորեցին դինաստիայի ներքին պատմության մեկ այլ կերպարանք: Այս հյուրընկալությանը հատկապես նպաստում էին կրոնական դասի գիտունները և կեղծ բարեպաշտները:Սրանք այն մարդիկ էին , ովքեր վայելում էին մարդկանց վստահությունն ու հարգանքը: Սրանք կրոնի ուսուցիչներն էին, հադիսների մեկնաբանողները, իրավաբաններն ու սատվածաբանները, ովքեր, մեծ մասամբ, արևելյան ծագում ունեին, ապրում էին մարդաշատ վայրերում և առաջնորդում էին հասարակական կարծիքը: Ձևանալով ճգնավորներ՝ նրանք քննադատում էին ամիրների բարոյական պահվածքը, որպես ուղղախոսության մարտիկներ՝ դեմ էին կանգնում նրանց անօրինական որոշումներին և իշխանության չարաշահմանը: Հաջորդ աղլաբին՝ Աբու-լ-Աբաս Աբդ Ալլահ Իբրահիմը հրապարակեց ֆինանսական ռեֆորմ, որը հակադրվում էր իսլամական սովորույթներին, այն է ՝ որոշակի քնակությամբ գանձել բերքից՝ տասանորդի փոխարեն: Այս ամենը առաջ բերեց մեծ բողոքներ և դրանից ոչ շատ ուշ ամիրի մահանալը դիտվեց որպես Աստծու պատիժ: Ընդհանուր առմամբ աղլաբի ղեկավարները հոգևոր դասին վերաբերվում էին հարգանքով և ջանում էին շահել նրանց , բայց հազվադեպ էին կարողանում ստիպել նրանց հանդարտեցնել իրենց անզիջում վերաբերմունքը:
Այս ռիբատը մինչև այժմ գոյություն ունի : Ազդանշանային աշտարակի ստորին մասի արձանագրության վրա գրված է Զիյադաթ Ալլահի անունը և 206 (821) տարեթիվը: Ալ-Քայրավանի մեծ մզկիթի կառուցումը վերագրվում է նույն ամիրին՝ Ուքա Նաֆիի կողմից : 670-ական թթ կառուցված այս ճոխ շինությունը, որը երկու անգամ ձևափոխվել էր 8-րդ դարի ընթացքում, իրականում աղլաբիների աշխատանքն էր : Զիյադաթ Ալլահից բացի երկու այլ ամիրներ ՝ Աբու Իբրահիմը և Իբրահիմ 2-րդը, աշխատանք են տարել դրա վրա և մեծացրել են աղոթասրահը:
 
[[Պատկեր:Kairouan-mosquee-cimetiere.jpg|մինի|աջից|Կայրավանի Մեծ մզկիթը]]
Աղլաբիները եռանդուն կառուցողներ էին: Զիյադաթ Ալլահին հաջորդած Աբու Իկալ ալ-Աղլաբի իշխանության տաիներին կառուցվել է փոքր մզկիթ Սուսայում՝ Աբու Ֆաթյարայի անունով: Նրա օրոք, գրեթե նույն ժամանակահատվածում, կառուցվել են նաև այլ շինություններ: Աբու-լ-Աբաս Մուհամմադը այն կոչել է Մեծ մզկիթ. այն մինչև այժմ գոյություն ունի: Պահպանվել են նաև Աբու Իբրահիմ Ահմադի օրոք կառուցված կամարները: Նա ամբողջ դինաստիայում աչքի է ընկել իր կառուցողական ներդրումներով Իֆրիկիայի ճարտարապետության պատմության մեջ: Նրան է վերագրվում Թունիսի Մեծ մզկիթի կառուցումը: Սա նույնպես, ալ-Քայրավանի նման, փոխարինել էր ավելի վաղ շրջանի մզկիթի, որը համարվում էր ոչ ճշգրիտ: Իշխանի ստեղծարար գործունեությունը և առատաձեռնությունը ամենից առաջ երևում էին նրա ռազմական և հասարակական գործերում: Իբն-Խալդունը, որը ավելի զգուշավոր է իր հաստատումներում, պնդում է, ու Աբու Իբրահիմ Ահմադը Աֆրիկայում կառուցել է մոտ 10.000 ամրոց, կառուցել է քարից և զարդարել է երկաթե դարպասները: Նա կառուցել է մեծ քանակությամբ շինություններ թե՛ ծովափնյա շրջանում, թե՛ արևելյան սահմաններում: Սուսայում գտնված կամարներից մեկը ըստ մի արձանագրության (245/859) հնարավոր է կառուցված է եղել Հադրամաութի մի հին պատի վրա: Նույն ձևով Բուրջ Յունգան՝ Թունիսի ծովափնյա շրջանում, Մահրուից հարավ, որը նույնպես վերագրվում է Աղլաբիների շրջանին, բյուզանդական ամրոց է, որի հիմքերը դրվել են մուսուլմանական ճարտարապետների կողմից:
 
[[Պատկեր:Akcistern.jpg|մինի|ձախից|Աղլաբիների շրջանի ջրամբար Կայրավանում]]
Հավանաբար նույն բանը կիրառվել է բազմաթիվ ջրաբաշխական ձեռնարկումներում, բայց կարելի է ենթադրել, որ աղլաբիները ձեռնարկել են ջրային քիչ պաշար ունեցող շրջանների բարգավաճումը վերականգնելու համար, մասնավորապես՝ ‘‘Թունիսյան շրջանի’’ հարավում: Մ. Սոլինյաքի վերջին աշխատանքներից մեկը, որը հիմնված է օգտագործված նյութերի և կիրառված կառուցողական մեթոդների ուսումնասիրման վրա:
 
151

edits