«Նեոդասականություն»–ի խմբագրումների տարբերություն

No edit summary
 
[[1910]]—ից [[1920]]-ական թվականներին [[ԱՄՆ]]-ում և [[Մեծ Բրիտանիա]]յում նեոկլասիցիզմը զարգացել է հիմնականում պաշտոնական ճարտարապետությունում ([[Ա․ Լինկոլն]]ի հուշարձանը [[Վաշինգտոն]]ում, [[1914]]—ից [[1922]] թվականներին, ճարտարապետ Գ․ Բեկոն)։ [[1930]]-ական թվականների [[Իտալիա]]յի և [[Գերմանիա]]յի ճարտարապետությունում նեոկլասիցիզմի միջոցները կիրառվել են ստեղծելու համար չափազանցված մոնումենտալությամբ մարդուն ճնշող կառույցներ, որոնք ծառայում էին ֆաշիստական գաղափարախոսության պրոպագանդման նպատակին (Համալսարանական ավանը [[Հռոմ]]ում, [[1930]]—[[1935]] թվականներին, ճարտարապետ Մ․ Պյաչետինի, Արվեստի տունը [[Մյունխեն]]ում, [[1933]]—[[1937]], ճարտարապետ Պ․ Լ․ Տրոստ և այլն): [[1950]]-ական թվականների վերջից նեոկլասիցիզմը զարգացել է հիմնականում ԱՄՆ-ի ճարտությունում (այսպես կոչված [[1960]]-ական թվականների նեոկլասիցիզմ), որին նպաստել է պաշտոնական ծրագրով (նախատեսում էր կառույցների որոշակի ոճական բնույթ) տարվող շինարարությունը, դիվանագիտական ծառայությունների համար տարբեր երկրներում կառուցվել է մոտ 50 շենք։ Այս ուղղությանը բնորոշ են կլասիցիզմի կոմպոզիցիոն հնարքների համադրումը ժամանակակից կոնստրուկցիաների թելադրած ձևերին, թանկարժեք նյութերի նմանակումը, ԱՄՆ-ից դուրս կառուցված շինություններում հաճախ տեղական ճարտ․ ավանդույթներին զուգակցված տարրերի կիրառումը (ԱՄՆ-ի դեսպանատան շենքերը Գելիում՝ 1958, ճարտ․ է․ Սթոուն, Լոնդոնում՝ 1960, ճարտ․ է․ Սաարինեն, Աթենքում՝ 1957—61, ճարտ․ վ․ Գրոպիուս ևն)։ Առավել նշանակալի կառույցը Նյու Ցորքի Լինկոլն կենտրոնն է (1960-ական թթ․, ճարտ-ներ՝ Ֆ․ Զոնսոն, Ու․ Հարրիսոն, Մ․ Աբրամովից, է․ Սաաբի- նեն)։ Ն-ի սկզբունքները արձագանք են գտել նաև 1930-ական թթ․ 2-րդ կեսի — 1950-ական թթ․ սկզբի սովետական ճարտարապետության մեջ։ Կերպարվեստ ու մ «Ն․» տերմինը երևույթների առավել լայն շրջանակ է ընդգրկում, քան ճարտարապետության մեջ և կիրառվում է տարատեսակ գեղարվեստական հոսանքների նկատմամբ։ Պրեռաֆայեւիաների ստեղծագործություններում (XIX դ․ կեսից) արդեն նշմարելի էին Ն֊ի որոշ տարրերը։ Սակայն Ն-ի մասին, որպես համեմատաբար ամբողջական երևույթի, կարելի է դատել այսպես կոչված նեոիդեալիզմի կապակցությամբ, որը վերջնականապես ձևավորվել է 1870-ական թթ․, Գերմանիայում։ Բանա- կռիվ մղելով ինչպես ակադեմիական էկ- լեկտիկայի և նատուրալիզմի, այնպես էլ ռեալիզմի դեմ, հետևելով գեղեցկության «հավերժական» իդեալների4 «նեոիդեա- ւիստները» (գեղանկարիչներ՝ Ա․ Ֆոյեր- բախ, ֆոն Մարե, քանդակագործ՝ Ա․ Տիլդեբրանդ) ձգտել են վերածնել դասական արվեստի մոնումենտալությունն ու պլաստիկական հստակությունը։ Գեղագիտության բնագավառում այդ ձգտումը հիմնավորվել է Կ․ Ֆիդլերի երկերում, որն արվեստի խնդիրը համարել է իրականության «քաոսի» հաղթահարումը։ Նեոկլասիցիզմմեծ տարածում է գտել XIX դ․ վերջին — XX դ․ սկզբին՝ որպես իմպրեսիոնիզմի նկատմամբ ռեակցիայի տարատեսակներից։ Այն իր մեջ զուգորդել է ուշ ակադեմիական շրջանի որոշակի միտումներ, այս կամ այն չափով անտիկ արվեստի (ընդ որում՝ ոչ այնքան դասական, որքան արխաիկայի շրջանի), հազվադեպ՝ Վերածննդի և կլասիցիզմի արվեստների սկզբունքներին ծրագրայնորեն հետևելը, վերջապես՝ հաճախ շատ մոտիկից «մոդեռնի» ոճավորմանը շփվելը։ «Ն․» տերմինը տարբեր չավւերով կիրառելի է XIX դ․ վերջի —XX դ․ 1-ին կեսի այնպիսի վարպետների ստեղծագործության կամ նրանց արվեստի առանձին կողմերի նը- կատմամբ, ինչպիսիք են քանդակագործներ Ա․ Մայոլը և է․ Ա․ Բուրդելը (Ֆրանսիա), Կ․ Միլլեսը (Շվեդիա), Ի․ Մեշտրո- վիչը (’’տարավսլավիա), Ֆ․ Մեսսինան (Իտալիա), Ս․ Տ․ Կոնյոնկովը, Ա․ Տ․ Մատ- վեեը, Ա․ Դ․ Մերկուրովը (Ռուսաստան), գեղանկարիչներ Ֆ․ Բոդլերը (Շվեյցա- րիա), Պ․ Պյուվի դը Շավանը և Մ․ Դենին (Ֆրանսիա), Լ․ Ս․ Բակստը, Վ․ Ա․ Սերովը, Կ․ Ա․ Պետրով-Վոդկինը (Ռուսաստան)։ Ն-ի հետ շփման եզրեր ունեն էքսպրեսիոնիզմի, ֆոււոուրիզմի, կուքիզմի նկատմամբ որպես ռեակցիա սկզբնավորված 1920—30-ական թթ․ կերպարվեստի հոսանքներից՝ «նոր նյութականությունը» (Գերմանիա), որն իր հերթին ազդել է ռեգիոնալիգմի վրա (ԱՄՆ), «մետաֆիզիկական գեղանկարչությունը» (Իտալիա), Պ․ Պիկասսոյի «նեոէնգրիզմը» (Ֆրանսիա)։ Ինչպես և ճարտ-յան մեջ Ն-ի գեղարվեստական արտահայտչամիջոցները օգտագործել է ֆաշիստական վարչակարգերի պաշտոնական արվեստը՝ ստեղծելու համար կեղծ մոնումենտալ, սառը, անկյանք կամ փքուն-պաթետիկ կերպարներ, որոնք մարմնավորել են պետ․ հզորության պաշտամունքն ու «գերմարդ- հերոսին» (Իտալիայում գեղանկարիչներ Ա․ Ֆունի, Մ․ Սիրոնի, Գերմանիայում՝ Ա․ Բրեկեր և ուրիշներ)։ Սովետական գիտության մեջ գրականության ասպարեզում «Ն․» տերմինով նշվում են համեմատաբար նեղ հոսանքներ (1890-ական թթ․ սկիզբ — 1900-ական թթ․ կես), որոնք գեղագիտորեն համանման են XIX և XX դդ․ ասհմա- նագծի կերպարվեստում եղած Ն-ին (Ֆրանսիայում՝ այսպես կոչված ռոմանական դպրոցը՝ Շ- Մորիսի և ժ․ Մորեա- սի գլխավորությամբ, Գերմանիայում՝ Պ․ էռնստի, Վ․ Շոլցի, Ս․ Լյուբինսկու ստեղծագործությունը)։ Սոցիալ-քաղ․ ձըգ- տումներով տարբեր նեոկլասիկ (նոր դասական) գրողներին միավորում են գեղագիտության ու պոետիկայի ազգակցական սկզբունքները՝ բացասական վերաբերմունքը ինչպես նատուրալիզմի, այնպես էւ ֆրանս․ սիմվոլիզմի ու գերմ․ նեոռոմանտիզմի նկատմամբ, կողմնորոշումը դեպի անտիկ ողբերգությունն ու կլասիցիզմը, եվրոպական դասական մշակույթի «անսասան» ավանդույթների վրա հենվելը՝ ի հակակշիռ դեկադանսի և պրոզաիկ իրականության և, միաժամանակ, քննադատական ռեալիզմի ավանդույթների հետ կապերի խզումը։ 1930-ական թթ․ Ն-ի յուրօրինակ տարատեսակը եղավ նաև «նոր հումանիզմ» հոսանքը ԱՄՆ-ի գրականության մեջ։ Լայն իմաստով Նեոկլասիցիզմեն անվանում անտիկ կերպարների ու մոտիվների, սյուժեների ու կոնֆլիկտների օգտագործման վրա հիմնված գաղափարաոճական սկըզ- բունքը, որը կլասիցիզմի դարաշրջանից հետո բազմիցս երևան է եկել XIX—XX դդ․։ Աովորաբար նրան հատուկ է ավանդական պլաստիկ ավարտունությունն ու բանաստեղծական լեզվի պարզությունը։ Տարբեր երկրներում և տարբեր դարաշըր- ջաններում Նեոկլասիցիզմգաղափարագեղարվեստա- կան բազմազան իմաստներ է ձեռք բերել։ ՆեոկլասիցիզմXX դ․ երաժշտության հոսանքներից է, որի ներկայացուցիչները ձգտել են վերածնել վաղ դասական և մինչդասական երաժշտության ոճական գծերը։ Առավել զարգացման է հասել համաշխարհային երկու պատերազմների միջև ընկած ժամանակաշրջանում։ 1920-ին Ֆ․ Բուզոնին հրատարակել է Պ․ Բեքերին ուղղված բաց նամակ («Նոր կլասիցիզմ»), որը դարձել է այդ ուղղության մանիֆեստը։ 1924-ին Ի․ Ֆ․ Ստրավինսկին առաջ է քաշել «Ետ դեպի Բախը» լոզունգը, որի իմաստը բախյան տրամաբանության, երաժշտական ձևի կառուցման ու զարգացման սկզբունքների և երաժշտական լեզվի ժամանակակից արտահայտչամիջոցների միավորման մեջ էր։ Ն-ի գեղագիտական իդեալը «կարգ ու կանոնն է», գեղարվեստական ամբողջության բոլոր տարրերի կայունությունը, հավասարակշովածու֊ թյունը։ Այդ ներդաշնակությունը, սակայն, հասկացվում է ոչ որպես պայքարի արդյունք, ռեալ կենսական հակասությունների հաղթահարում, այլ ի սկզբանե գոյություն ունեցող, հավերժ nt անփոփոխ ինչ-որ բան։ Ն-ին իր վերջին ստեղծագործություններում անմիջականորեն մոտեցել է Մ․ Ռե- գերը։ Ավելի մակերեսային՝ արտաքին ոճավորման ձևով նեոկլասիցիստական միտումներ առկա են Ռ․ Շտրաուսի մոտ («Վարդերի ասպետը» օպերան, 1910)։ Գերմ․ երաժշտության մեջ Նեոկլասիցիզմուղղությունը գլխավորել ԷՊ․ Տինդեմիթը։ Նրա մոտ նեոկլասիցիստական միտումներն արտահայտվել են XVI դ․ գծատարած (լինեար) պոլիֆոնիային և բարոկկոյի դարաշըր- ջանին բնորոշ գործիքային երաժշտության ձևերին անդրադառնալու մեջ։ 1920-ական թթ․ այդ հոսանքին որոշակի տուրք է տվել Ի․ Ֆ․ Ստրավինսկին [«էդիպ արքա» օպերա-օրատորիա, 1927, «Պուլչինելլա» (Պերգոլեզիի թեմաներով), 1919, «Ապոլլոն Մուսագետ» (նյուլլիի թեմաներով), 1927, «Փերու համբույրը» (Չայկովսկու թեմաներով)․ 1928, բալետները, «Մաղմոս- ների սիմֆոնիա», 1930, օկտետ, 1923 ևն]։tՆեոկլասիցիստական միտումները մասամբ արտահայտվել են 1920-ական թթ․ ֆրանս․ «Վեցյակի» ներկայացուցիչների (Դ․ Միյո, Ա․ ^ոնեգեր, Ֆ․ Պուլենկ և ուրիշներ), Մ․ Ռավելի, Օ․ Ռեսպիգիի առանձին երկերում։ Իտալ․ Ն-ի ներկայացուցիչներ են Ի․ Պիցցետտին, է․ Մալի- պիեռոն, Ա․ Կազելլան։ Նեոկլասիցիստական բնույթի ստեղծագործությունները մոտիկ են ոճավորմանը, միևնույն ժամանակ, հնագույն երաժշտության ընդօրինակումը դրանցում զուգակցվում է երաժշտական լեզվի արդիականացման, արխաիկի կողքին՝ ժամանակակից արտահայտչամիջոցների օգտագործման հետ։ Ամբողջության մեջ նեոկլասիցիստա- կան միտումները, իրենց էությամբ, հակասական են։ Մի կողմից վերածնվում են պարզությունը, կազմակերպվածությունը, երաժշտական հին ոճերի տրամաբանությունը, մյուսից՝ Նեոկլասիցիզմհանգեցնում է սառը, ձևական ընդօրինակման, հնացած ոճա- ձևերի արհեստական վերածննդին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Նեոկլասիցիզմդադարել է եվրոպ․ երաժշտության առաջատար ուղղություններից մեկը լինելուց, բայց դրա առանձին տարրեր պահպանվել են գաղաւիարագեղարվեււ- տական տարբեր դիրքորոշում ունեցող կոմպոզիտորների երկերում։ Գրկ* Колпинский Ю․» Фашизм и монументальное искусство, «Искусство», 1934, М 4; Д у р у с А․, К вопросу о художественной политике немецкого фашизма, там же, 1934, JS6 5; Ремпель Л․ И․, Архитектура послевоенной Италии, [М․, 1935]; Михайлов М․, О классицист- ских тенденциях в музыке XIX— начала XX века, в кн․։ Вопросы теории и эстетики музыки, вып․ 2, Л․, 1963; Грабар ь-П а с- с е к М․ Е․, Античные сюжеты и формы в западно-европейской литературе, М․, 1966; Несть ев И․, На рубеже двух столетий, М․, 1967; Бенуа А․ Н․, Русский неоклассицизм․ Возрождение классики, в кн․։ Алек- сандрь Бенуа размышляет․․․, М․, [1968]; Борисова Е․ А․, Неоклассицизм, в кн․։ Борисова Е․ А․, Каждан Т․ П․, Русская архитектура конца 19—начала 20 века, М․, 1971; Мачульский՜ Г․ К․, Неоклассицизм 60-х годов (Филипп Джонсон), в сб․։ Архитектура современного Запада, М․, 1973; Рейнгардт Л․, «Новая вещественность» и риджионализм, в сб․։ Модернизм, М․,t1973; Смирнов В․, Возникновение неоклассицизма и неоклассицизм И․ Стравинского, в кн․։ Кризис буржуазной культуры и музыка, вып․ 2, М․, 1973; Denis М․, Theories․ 1890—1910․․․,3 ed․, P․, 1913; Ն ու յ ն ի, Nouvelles theories․ 1914—1921, P․, 1922; Stuckenschmidt H․t Neue Musik, B․, 1951; Hitchcock A․, Architecture։ Nineteenth and Twentieth Centuries, Harmondsworth~(a․ o․)< 1958; Austin W-, Music in the 20 th Century, N․ Y․, 1966; Տ t e n e E․ D․, The Evolution of an Architect, N․ У-, 1972․
 
[[Կատեգորիա:Գրական ուղղություններ]]