«Դեկտեմբեր»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 5165 բայտ ,  8 տարի առաջ
Առանց խմբագրման ամփոփման
No edit summary
No edit summary
{{անաղբյուր}}
{{ՕրացույցԱմիս|month=12|float=right|show_year=true}}
'''Դեկտեմբերը''' ձմռան առաջին ամիսն է։
 
== Պատմությունը ==
Անունը անցել է հունարենից՝ դեցեմ, այսինքն՝ «տասներորդ» բառից։
 
'''Դեկտեմբեր''' ({{lang-lat|December,decem - տասը }), օրացուցային տարվա տասներկուերորդ ամիսը (31 օր): Մինչև [[Հուլյան օրացույց]]ի ընդունումը հա
Սակայնմարվել է տարվա տասներորդ ամիսը (հին հռոմեացիների տասներորդ ամիսը ըստ կարգի տասներկուերորդը դարձավ, երբ տարվա առաջին ամիսը [[մարտ]]ի փոխարեն [[հունվար]]ը հաշվեցին։հաշվեցին Սակայնև նրա անվան հիմքում մնաց հունարեն դեկտեմբրիս բառը, այսինքն՝ տասներորդ։) : [[ՀՀ]]-ում ջերմային ռեժիմով՝ ձմռանն անցման, օրացուցայինով՝ [[Ձմեռ|ձմռան]] առաջին ամիսն է:
 
== Եղանակային տվյալները ==
 
ՀՀ-ում Դեկտեմբերին ցերեկվա տևողությունն ամենակարճն է՝ 9 ժամ 30 րոպեից ([[Դեկտեմբերի 1|1]]-ին) 9 ժամ 20ր ([[Դեկտեմբերի 31|31]]-ին), [[Երևան]]ում՝ 8 ժամ 46 րոպե ([[Դեկտեմբերի 22|22]]-ին): Արեգակի բարձրությունը հորիզոնից 28°12՝-ից (1-ին) 26°54՝ (31-ին) է: Արևափայլքի տևողությունը 84-ից ([[Հանքավան]]) 163 ժ է ([[Կապան]]): Արեգակնային գումարային ճառագայթումը 3.8-ից ([[Արտաշատ]]) 6,9 կկալ/սմ<sup>2</sup> • ամիս է (Արագած բլկ): Այս երևույթը բացատրվում է Արեգակի՝ հորիզոնի նկատմամբ ունեցած բարձրության ամենացածր արժեքով:
ՀՀ ամբողջ տարածքում դիտվում է ամսական միջին ջերմաստիճանների կտրուկ անկում՝ 3-ից -3.1°C: Նվազագույն ջերմաստիճանների բազմամյա միջինը -14.2-ից
([[Պաղակն ]] գյուղ) -0.2°C է ([[Մեղրի]]), առավելագույն ջերմաստիճանը՝ -7.2-ից (Արագած բլկ) 9°C (Կապան), նվազագույնը՝ -19-ից (Մեղրի) -40°C (Պա
ղակն գյուղ): Օդի հարաբերական խոնավությունը 59-80% է:
Դեկտեմբերին նկատվում է ցիկլոնային ազդեցության հաճախականության և սաստկության նվազում, որի հետևանքով նվազում է մթնոլորտային տեղումների քանակը՝ 13-70 մմ: Քամու արագությունը 0.7-7.8 մ/վ է, գերակշռող ուղղությունները՝ հարավ-արևմտյան (ավելի հաճախ) և հյուսիս-արևմտյան:
 
== Գետերն ու ջրերը Դեկտեմբեր ամսին ==
 
Դեկտեմբերը ձմեռային սակավաջուր փուլի առաջին ամիսն է, երբ գետերը հիմնականում սնվում են ստորերկրյա ջրերով: Գետերով հոսում է տարեկան հոսքի 1-6%-ը. [[Մեծամոր]], [[Գավառագետ]],Ազատ, [[Աշոցք]] և ստորերկրյա սնմամբ այլ գետերով՝ 3-6 %-ը, մակերևութային սնմամբ գետերով՝ 1-2 %-ը, Սևանա լճի ավազանի գետերով՝ 4,9 %-ը: Ստորերկրյա սնմամբ գետերի ջրի ջերմաստիճանը 2-2.5°C-ով բարձր է մակերևութային սնմամբ գետերի ջրի ջերմաստիճանից: Սևանա լճի մակերևութային շերտի ջրի միջին ջերմաստիճանը 5,8°C է, առավելագույնը՝ 8°C ([[1966]] թ.): Բարձրլեռնային գետերում գոյանում է սառցածածկ, միջին բարձրության գետերի հիմնական մասոււՐ առափնյա սառցածածկ, ցածրադիր վայրերի գետերում՝ սղին, սառցաշարժ և այլն: Արփի լճի ջրամբարը և բարձրլեռնային լճերը լրիվ սառցակալած են: [[Սևանի թերակղզի|Սևանի թերակղզուն]] հարող մասում [[դեկտեմբերի 25]]-ից սկսվում են սառցային երևույթները:
 
 
Դեկտեմբերի առաջին տասնօրյակը ցածրադիր գոտում, ի տարբերություն մյուս գոտիների, ձմեռնամուտ է: Օդի ջերմաստիճանը սկսում է իջնել 0°C-ից,
Մեղրիում, Բագրատաշենում, Իջևանում օրվա միջին ջերմաստիճանները դեռևս 3-5°C են: Մինչդեռ լեռնային շրջաններում արդեն իսկական ձմեռ է. օդի միջին ջերմաստիճանն իջնում է -5°0-ից, ձնածածկույթի հաստ, հասնում է 10 սմ-:
Դեկտեմբերին ՀՀ հարավային և հյուսիս-արևելյան ցածրադիր վայրերում ձմեռն անկայուն է. շատ տարիների հաստատուն ձնածածկույթ չի գոյանում, օդի միջին ջերմաս
տիճանը 0°C է, որի պատճառով բույսերի վեգետացիայի դադարի շրջանը կարճատև է:
Այգիներում գրեթե չի դադարում հողի մշակումը, անտառում թռչունները սնվում են պտուղներով, հատապտուղներով, սերմերով:
 
 
ՀՀ-ում դեկտեմբերի 31-ից հունվարի 6-ը Սուրբ Ծննդյան տոներ են: դեկտեմբերի 7-ին Սպիտակի երկրաշարժի զոհերի հիշատակի օրն է:
 
 
Սակայն հին հռոմեացիների տասներորդ ամիսը ըստ կարգի տասներկուերորդը դարձավ, երբ տարվա առաջին ամիսը [[մարտ]]ի փոխարեն [[հունվար]]ը հաշվեցին։ Սակայն նրա անվան հիմքում մնաց հունարեն դեկտեմբրիս բառը, այսինքն՝ տասներորդ։
 
[[Պատկեր:Les Très Riches Heures du duc de Berry décembre.jpg|մինի|Դեկտեմբեր ըստ Les Très Riches Heures du duc de Berry]]
877

edits