«Լատվիական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն»–ի խմբագրումների տարբերություն

Առանց խմբագրման ամփոփման
}}
 
'''Լատվիական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն''', ԼԽՍՀ (Լատվիա) Գտնվում է ԽՍՀՄ եվրոպական մասի հյուսիսարևմուտքում։ Արևմուտքից ողողվում է Բալթիկ ծովի և Ռիգայի ծոցի ջրերով։ Տարածությունը՝ 63,7 հազար կմ քառակուսի։ Բնակչությունը 2589 հազար (1984)։ Ազգության կազմը (1979-ին, հազար մարդ), լատիշներ՝ 1344, ռուսներ՝ 821, բելոռուսներ՝ 112, ուկրաինացիներ՝ 67, լեհեր 63 և այլք։ Միջին խտությունը՝ 1 կմ քառակուսու վրա 40,3 մարդ (1983)։ Մայրաքաղաքը՝ Ռիզա (875 հազար բնակիչ՝ 1984)։ Խոշոր քաղաքներն են՝ Դաուգավպիլսը (122), Լիեպայան (109)։ Նոր քաղաքներից են Օլայնեն, Ատուչկան։ Վարչականորեն բաժանվում է 26 շրջանի։ Ունի 56 քաղաք, 37 քտա։ Մակերևույթը հարթավայրային է։ 1919-ի հունվարին կազմվեց Լատվիական Խորհրդային Աոցիալիստական Հանրապետությունը։ 1920-ի սկզբին իշխանությունը զավթեց ազգային բուրժուազիան։ Ատեղծվեց բուրժուական հանրապետություն։ 1934-ին Լատվիայում կատարվեց ֆաշիստական հեղաշրջում։ 1940-ի հունիսին լատվիական աշխատավորները տապալեցին ֆաշիստական կառավարությունը և վերականգնեցին սովետական իշխանությունը։ Հուլիսի 21-ին կազմվեց ԼԽՍՀ, որը 1940-ի օգոստոսի 5-ին մտավ ԽՍՀՄ կազմի մեջ։ Հայրենական մեծ պատերազմի (1941—45) ժամանակ ֆաշիստական Գերմանիայի կողմից օկուպացված Լատվիայի տարածքը ազատագրվեց 1944-ից մինչև 1945-ի մայիսը։ Կոմունիստական կուսակցության ղեկավարությամբ անցկացվող ինդուստրացման, կոլեկտիվացման և կուլտուրական հեղափոխության շնորհիվ Լատվիայում հիմնականում կառուցվել է սոցիալիստական հասարակարգ։ 1983-ի հունվարի 1-ի դրությամբ Լատվիայի կոմկուսը ուներ 162045 անդամ և 5422 անդամության թեկնածու։ Լենինյան կոմերիտմիության շարքերում ընդգրկված էր 306461 մարդ, հանրապետությունում կար 1454093 արհմիության անդամ։ ԼԽՍՀ աշխատավորությունը, ԽՍՀՄ եղբայրական մյուս ժողովուրդների հետ, ետպատերազմյան հնգամյակներում մեծ հաջողությունների է հասել կոմունիստական հասարակարգի կառուցման գործում։ Հանրապետությունը պարգևատրվել է Լենինի (1965), ժողովուրդների բարեկամության (1972) և հոկտեմբերյան հեղափոխության (1980) շքանշաններով։ Խորհրդային շինարարության տարիներին ԼԽՍՀ դարձել է ինդուստրիալ-ագրարային հանրապետություն։ ԽՍՀՄ ժողովրդական տնտեսության մեջ այն առանձնանում է առաջին հերթին մեքենաշինությամբ, թե¬ թեթեթև և սննդի արդյունաբերությամբ։ Արդ․Արդյունաբերության արտադրանքը 1980-ին 45 անգամ գերա¬ զանցելգերազանցել է 1940-ի ծավալը։ էներգիայիԷներգիայի հիմքը կազմում է բերովի վառելանյութը։tԱշխատումվառելանյութը։ Աշխատում են Պլավին- յասիՊլավինյասի, Կեգումի և Ռիգայի խոշոր հէկերը։ Արդյունաբերության գլխ․գլխավոր ճյուղերն են մե¬ քենաշինությունըմեքենաշինությունը և մետաղամշակությունը (սարքերի, տրանսպորտային և էներգա¬ տարէներգատար մեքենաների, անասնապահական և կերարտադրության մեքենաների, կապի միջոցների, էլեկտրատեխնիկայի և ռա- դիոէլեկտրոնիկայիռադիոէլեկտրոնիկայի արտադրություն)։ Արդյունաբերության հիմն,հիմնական կենտրոններն են Ռիգան և Դաուգավպիլսը։ Քիմ․Քիմիական արդ¬ յունաբերությունըարդյունաբերությունը արտադրում է մանրա¬ թելերմանրաթելեր ու թելեր, ապակեթելեր, խողովակ¬ ներխողովակներ, խողովակատարերի դետալներ են (Դաուգավպիլս, Օլայնե)։ Անտառարդյու¬ նաբերությանԱնտառաարդյունաբերության մեջ առանձնանում է կա-կահույքի հուաե ե․ пл․ф1тд_և uYvuxuTYYrvvpլուցկու յուՆը․;արտադրությունը: Փ֊հթԱԹեթև արդյունաբերության մեշմեջ հատկապես quip- գացածզարգացած է տրիկոտաժի արտադրությունը։ Զարգացած է նաենաև սննդի արդյունաբերու¬արդյունաբերությունը։ թյունը։ Արդ․ արտադրանքի մասին տես աղյուսակ 1։ համախառնՀամախառն արտադրանքը գյուղատըն- տեսությանգյուղատնտեսության մեջ 1940-ի համեմատ 1980-ին ավելացել է 1,4 անգամ։ Գյուղատնտ․ հո¬Գյուղատնտեսական ղահանդակներըհողահանդակները 1980-ին կազմել էին 2,5 մլն հահեկտար, այդ թվում՝1թվում՝ 1,7 մլն հահեկտար վարելահող։ Մեծ նշանակություն ունի մելիորացիան։ Չորացվող հողերի մակերեսը 1980-ին հասեւհասել է 1844,9 հզ․հազար հա-ի։հեկտարի։ Լատվ․ԼԽՍՀ ԱՍՏ գյու¬ ղատնտեսություննգյուղատնտեսությունն ունի անասնապահա¬ կանանասնապահական ուղղվածություն։ Գյուղատնտ․Գյուղատնտեսական հա¬ մախառնհամախառն արտադրանքի 71% ֊ը ստացվում է անասնապահությունից։ (Գյուղատնտե¬ սական կուլտուրաների ցանքատարածու¬ թյունների, բերքի, անասնապահության և նրա մթերատվության մասին տես աղ¬ յուսակներ 2, 3, 4)։ Տարածված է մեղվաբուծությունը, լճա¬ կայինլճակային ձկնաբուծությունը և գազանաբու¬ ծությունը։գազանաբուծությունը։ Աճեցնում են ջրաքիս, աղվես և բեեռաղվես։բևեռաղվես։ Փոխադրումներ կատարվում են հիմնականում երկաթուղով և ծովով։ Երկաթուղիների երկարությունը 2380 կմ է (1980), ավտոճանապարհներինը՝ 27100 կմ, այդ թվում կոշտ ծածկով՝ 16900 կմ։ Նավահանգիստներն են Ռիգան, Լիեպայան և Վենտսպիլսը։ Զարգացած են օդային տրանսպորտը և գետային փոխա¬ դրումները։փոխադրումները։ Ազգային եկամուտը 1980-ին 1970-ի համեմատությամբ ավելացել է 1,6 անգամ։ 1980-ի վերջին քաղաքային բնակ․բնակության ֆոնդի ընդհանուր մակերեսը կազմել է 27,9tմլն9 մլն մ մ2։քառակուսի։ 1939-ին հանրապետության 9—49 տա¬ րիքիտարիքի բնակչության մեջ գրագիտությունը կազմում էր 92,7% ։ 1979-ին այն կազմեց 99,8% ։ 1980-ին մշտական նախադպրոց,նախադպրոցական հաստատություններում ընդգրկված էր 114 հզ․հազար երեխա։ 1982—83 ուս․ տարում 0,9 հզ․հազար դպրոցներում սովորում էր 0,4 մլն աշակերտ, 81 պրոֆտեխուսումնարաննե¬ րում՝պրոֆտեխուսումնարաններում՝ 36,9 հզ․հազար սովորող, 55 միջն․միջնակարգ մասնա- գիտ․մասնագիտական ուս․ հաստատություններում՝ 40,6tհզ․6 հազար, 10 բուհերում՝ 46,6 հզ․հազար ուսանող։ Խոշորագույն բուհերն են Լատվ․Լատվիական համալ¬ սարանըհամալսարանը, Ռիգայի պոլիտեխնիկական, Ռի¬Ռիգայի գայիբժշկական բժշկ․ ինստ-ներըինստիտուտները և Լատվ․ գյու-Լատվիական ղատնա․գյուղատնտեսական ակադեմիան։ հանրապետությանՀանրապետության առաջատար գիտ․գիտական հաստատությունները մտնում են Լատվ․ ԱՍՏԼԽՍՀ ԳԱ-ի մեջ։ 1980-ին գիտ․գիտական հաստատություններում և բուհե¬ րումբուհերում աշխատում էր 12,6 հզ․ գիտ․հազար աշխա¬գիտական տող։աշխատող։ Խոշորագույն գրադարանը Վ․ Լացի- սիԼացիսի անվ․անվան պետ․պետական գրադարանն է։ 1982-ին աշխատում էին 10 թատրոն, 1,2 հզ․հազար կինո¬ սարքավորումկինոսարքավորում, 0,9 հզ․հազար ակումբային հաս¬ տատությունհաստատություն, 1,4 հզ․հազար մասսայական գրա¬ դարանգրադարան, 68 թանգարան։ 1982-ին հրատարակվել է 2274 անուն գիրք և բրոշյուր՝ 15,98 մլն տպաքանակով, 112 ամսագիր՝ 56,3 մլն տարեկան ընդ¬ հանուրընդհանուր տպաքանակով, 105 թերթ՝ 321,4tմլն4 մլն տարեկան տպաքանակով։ Գըր- քերըԳրքերը, ամսագրերը և թերթերը հրատա¬ րակվումհրատարակվում են լատիշերեն և ռուսերեն։ Լատվ․Լատվիական հեռագրական գործակալությունը հիմնվել է 1940-ին, գրքերի պալատը՝ 1940-ին։tԱռաջինին։ Առաջին ռադիոհաղորդումները սկսվել են ՌիգայոսՐՌիգայում 1925-ին։ 1954-ից գործում է Ռիգայի հեռուստատեսային ստուդիան։ հաղորդումներըՀաղորդումները տրվում են լատիշերեն և ռուսերեն։ 1982-ին հանրապետությունում կար 183 հիվանդանոցային հիմնարկ՝ 35,2 հզ․հազար մահճակալով։ Աշխատում էր մահճակալով։tԱշխատումtէրt1111,6 հզ․հազար բժիշկ և 29,2 հզ․հազար միջին բուժանձնակազմ։ Մեծ ճանաչում ունեն Բալդոնե, Ցուրմալա և մյուս առողջարանները։
136

edits