«Կոմմագենե»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 10 բայտ ,  6 տարի առաջ
չ
clean up, փոխարինվեց: , → , (36), ։ → ։ (20), ՝ → ՝ (11), → (64), )։ → )։ (3), ( → ( (8) oգտվելով ԱՎԲ
չ (clean up, փոխարինվեց: : → ։, → (2) oգտվելով ԱՎԲ)
չ (clean up, փոխարինվեց: , → , (36), ։ → ։ (20), ՝ → ՝ (11), → (64), )։ → )։ (3), ( → ( (8) oգտվելով ԱՎԲ)
'''Կոմմագենե''', '''Կումմախա''', '''Կամմուխու''', հնագույն երկիր [[Եփրատ]]ի արևմտյան ափին (այժմ՝ [[Թուրքիա]]յի [[Մալաթիա|Մալաթիա իլ]]ի (վիլայեթի) մեջ)։ Սահմաններն էին՝ հյուսիսից՝ [[Տավրոսի լեռնաշղթա]]ն, արևմուտքից՝ [[Ամանոսի լեռներ]]ն ու [[Կիլիկիա]]ն, հարավից՝ [[Ասորիք]]ը, արևելքից՝ Եփրատը։ Գլխավոր քաղաքը [[Սամոսատ]]ն էր (Շամուշատ, ներկայումս՝ [[Ադիաման]])։
 
== Պատմություն==
[[Պատկեր:Armenian kingdom of Sophene-Commagene.png|300px|մինի|Ծոփք-Կոմմագենեի թագավորությունը]]
Կոմմագենեն [[Ք. ա. II հազարամյակ]]ի վերջին [[Փոքր Ասիա]]յի աևելքում և Ասորիքի հյուսիսում առաջացած ուշ հեթիթական (հաթական, [[խեթեր|խեթական]]) պետություններից էր՝ լուվիական բնակչությամբ։ Ընկնելով [[Ուրարտու|հայ]]-[[ասորեստան]]յան հակամարտությունների ոլորտը, Կոմմագենեն բազմիցս ապավինել է [[Ուրարտու]]ի հզորությանը՝ պաշտպանվելով [[Ասորեստան]]ի ոտնձգություններից։ [[Աքեմենյաններ]]ի օրոք Կոմմագենեն կազմել է հայկական [[Սատրապություն|սատրապության]], ապա [[Երվանդունիներ]]ի հայկական պետության մասը։ [[Ք. ա. 3-րդ դար]]ի առաջին կեսին ստեղծվել է [[Ծոփք-Կոմմագենեի թագավորություն|Ծոփքի և Կոմմագենեի միացյալ պետությունը]], որտեղ թագավորել են Երվանդունի Սամոսն ([[Ք. ա. 3-րդ դար]]ի կես) ու Արշամը (Ք. ա. [[Ք. ա. 240|240]]—[[Ք. ա. 220|220]]-ական թթ.)։ [[Ք. ա. 3-րդ դար]]ի վերջին Կոմմագենեն անջատվել է [[Ծոփք]]ից ու ենթարկվել [[Սելևկյաններ]]ին։ Կոմմագենեի կառավարիչ [[Պտղոմեոս]]ի օրոք Կոմմագենեն վերականգնել է իր անկախությունը։ Կոմմագենեում հաջորդաբար իշխել են Սամոս Բ-ն, [[Միհրդատ Կալլինիկոս]]ը, [[Անտիոքոս Ա Կոմմագենացի|Անտիոքոս Ա]]-ն։ [[Տիգրան Մեծ]]ի և [[Արտավազդ Բ]]-ի օրոք Կոմմագենեն մտել է հայկական պետության կազմի մեջ։ [[Ք. ա. 1-ին դար]]ի երկրորդ կեսին Կոմմագենեում հաստատվել է [[Հռոմեական կայսրություն|Հռոմ]]ի գերիշխանությունը։ [[72]] թվականին գահընկեց անելով Կոմմագենեի վերջին թագավոր Անտիոքոս IV Ֆիլոպապպոսին՝ Հռոմի կայսր [[Վեսպասիանոս]]ը Կոմմագենեն միացրել է Ասորիք պրովինցիային։ [[Միջնադար]]ում Կոմմագենեն դարձել է [[Ասորերեն|ասորական լեզվի]] և գրականության զարգացման օջախներից մեկը։ Կոմմագենեի մշակութային կենտրոնների հետ է կապված [[Հայոց այբուբեն|հայ գրերի]] գյուտը։ [[Արաբներ|Արաբա]]-[[Բյուզանդիա|բյուզանդական]] պատերազմների ժամանակ Կոմմագենեի տարածքն ունեցել է ռազմավարական կարևոր նշանակություն։ [[11-րդ դար]]ում Կոմմագենեի տարածքը մտել է [[Փիլարտոս Վարաժնունի|Փիլարտոս Վարաժնունու]] իշխանապետության մեջ, ապա մինչև [[14-րդ դար]]ի վերջը ենթարկվել [[Կիլիկիայի հայկական թագավորություն|Կիլիկիայի հայկական պետության]] ազդեցությանը։
 
== Բնակչություն և մշակույթ==
[[Ք. ա. I հազարամյակ]]ի երկրորդ կեսից մինչև [[1915]] թվականը Կոմմագենեում ապրել է [[Հայեր|հայ]] բնակչություն։ Կոմմագենեի տարածքը հարուստ է ուշ խեթական, հելլենիստական դարաշրջանի և միջնադարյան (ասորական, հայկական) հուշարձաններով։ Կոմմագենեի Երվանդունի թագավորների հիմնած քաղաքների (Սամոսատ, Սամոկերտ, Արշամաշատ, Արսամեա) ու սրբավայրերի մնացորդները կարևոր աղբյուր են արևելյան, հատկապես՝ [[Պատմական Հայաստան|Հայաստան]]ի հելլենիստական շրջանի քաղաքաշինության, ճարտարապետության, քանդակագործության ու կրոնական պատկերացումների մասին։
 
== Գրականություն ==
1 105 242

edits