«Լուցիուս Աննեուս Սենեկա»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
clean up, փոխարինվեց: → (46) oգտվելով ԱՎԲ
չ (clean up, փոխարինվեց: → (46) oգտվելով ԱՎԲ)
[[Պատկեր:Duble_herma_of_Socrates_and_Seneca_Antikensammlung_Berlin_07Duble herma of Socrates and Seneca Antikensammlung Berlin 07.jpg|մինի]]
'''Լուկիոս Անեուս Սենեկա''' (Սենեկա կրտսեր, լատիներեն՝ Lucius Annaeus Seneca minor, մ.թ.ա 4- մ.թ. 65) [[Ստոիցիզմ|ստոիկ փիլիսոփա]], պոետ և պետական գործիչ։ Եղել է հռոմեական կայսր [[Ներոն]]ի խնամակալը և դաստիարակը, թողել է բազմաթիվ երկեր։ Հայացքները մոտ են քրիստոնեությանը, կրել է նաև [[Էպիկուրոս]]ի ազդեցությունը։<br />
Նշանավոր հռետոր և պատմիչ Լուկիոս Անեուս [[Սենեկա ավագ]]ի որդին է, պատկանել է հեծյալների դասին։
== Կենսագրությունը ==
Ծնվել է [[Հիսպանիա]]յի [[Կորդոբա]] քաղաքում, վաղ հասակում հայրը նրան տարել է Հռոմ, որտեղ ուսանել է [[Պյութագորաս|պյութագորյան դպրոցի]] փիլիսոփա Սոտիոնի, այնուհետև՝ [[ստոիցիզմ|ստոիկյաններ]] Ատալոսի, Սեքստիոսի և Պապինիոսի մոտ։ <br />
33 թ. դառնում է [[քվեստոր]], 41 թ. [[Կլավդիոս]] կայսեր գահակալության առաջին տարում պալատական խարդավանքին մասնակցելու պատճառով աքսորվում է [[Կորսիկա]] կղզի, որտեղ անցկացնում է 8 տարի։ <br />
== Մասնակցությունը պետական կառավարման գործերին ==
49 թ. Կլավդիուսի նոր կինը՝ [[Ագրիպինա Կրտսեր]]ը, կարողանում է հասնել Սենեկայի ներմանը։ Վերադառնալով աքսորից՝ Սենեկան նշանակվում է Ագրիպինայի որդի՝ ապագա [[Ներոն]] կայսեր դաստիարակը։ 54 թ. Կլավդիոսի թունավորումից հետո իշխանության է գալիս Ներոնը, իսկ նրա դաստիարակներ՝ Սենեկան և պրետորիայի պրեֆեկտ Ափրանիոս Բուրոսը դառնում են նոր կայսրի խորհրդականները։ Սենեկան մեծ ազդեցություն է ստանում պետական կառավարման գործերում։ 57 թ. դառնում է [[կոնսուլ]]. այդ ժամանակ նրա կարողությունը հասնում էր 300 միլիոն [[սեստերցիում]]ի։ <br />
 
59 թ. Ներոնը պարտադրում է Սենեկային և Բուրոսին անուղղակի կերպով մասնակցել իր մոր՝ Ագրիպինայի սպանությանը։ Սենեկան Ներոնի համար գրում է սենատի առաջ այդ հանցագործության համար արդարացման ճառի տեքստը։ Դրանից հետո կայսրի հետ նրա հարաբերությունները լարվում են։ 62 թ. Բուրոսի մահից հետո Սենեկան պաշտոնից հեռանալու խնդրագիր է ներկայացնում՝ թողնելով Ներոնին իր կարողության մեծ մասը։ <br />
== Մահը ==
65 թ. բացահայտվում է Ներոնի դեմ սենատոր Գայոս Կալպուրնիոս Պիսոնի կազմակերպած սպանության դավադրությունը։ Թեև Սենեկան ուղղակիորեն չէր մասնակցում դրան, Ներոնն օգտագործում է առիթը փիլիսոփայի հետ հաշվեհարդար տեսնելու համար։ Նա դատապարտվում է մահվան՝ ինքնասպանություն գործելու ձևի ընտրության իրավունքով։ Կյանքին վերջ է տալիս լոգարանում երակները կտրելու միջոցով։
* Սենեկայի պատվին իր անունն է ստացել [[(2608) Սենեկա]] աստերոիդը։
 
== Ստեղծագործությունները ==
Սենեկան ունեցել է բեղուն գրիչ, թողել է գրական բազմաբովանդակ ու հարուստ ժառանգություն, գրել է գիտական, փիլիսոփայական, գեղարվեստական աշխատություններ, որոնցից մի մասը մեզ չի հասել։
 
Սենեկայի մեզ հասած գործերն են՝
# Փիլիսոփայական՝ «Պարտականության մասին», «Վաղաժամ մահվան մասին», «Սնոտիապաշտության մասին», «Ամուսնության մասին», «Թշվառության մասին», «Կամայականության մասին», «Բարեկամության մասին», «Պարտականությունների միջոցների մասին».
# Աշխարհագրական՝ «Եգիպտոսի դիրքի և աստվածների մասին», «Երկրագնդի ձևի մասին», «Երկրների շարժման մասին».
# Բնագիտական՝ «Քարերի ծագման մասին», «Ձկների ծագման մասին».
#
===== Վերնագրի տեքստ =====kamayakanutyanmasin
===== Վերնագրի տեք
ստ =====
Փիլիսոփայական-բարոյախոսական երկխոսություններ՝ «Մխիթարություն Մարկիային», «Մխիթարություն իմ մայր Հելիային», «Մխիթարություն Պոլիբիուսին», «Կյանքի կարճատևության մասին», «Հոգու անդորրության մասին», «Իմաստունի անսասանության մասին», «Իմ եղբայր Գալլիուսին` Երջանիկ կյանքի մասին», «Ներոն կայսրին` գթասրտության մասին», «Սերենուսի պարապ ժամանակի մասին», «Նախախնամության մասին», «Պաուլինուսին` կյանքի կարճատևության մասին».
# Ողբերգություններ՝ «Մեդեա», «Թիեստես», «Փեդրա», «Էդիպուս», «Տրոյուհիներ», «Ագամեմնոն», «Մոլեգին Հերքուլեսը», «Հերքուլես Էտայցի»։ Սենեկայի անունով մեզ է հասել նաև «Օկտավիա» ողբերգությունը, որը սակայն նրա գրչին չի պատկանում, այլ գրվել է նրա մահից որոշ ժամանակ հետո
# Երգիծական՝ «Դդմացում» (Apocolocyntosis divi Claudii)
# Գիտական՝ «Առ Լուկիլիուս` բնագիտական խնդիրներ»
# Այլ՝ «Էբուտիուս Լիբերալուսին` բարերարության մասին» (7 գիրք), «Բարոյական նամակներ Լուցիլիուսին» (20 գիրք)։
 
== Աղբյուր ==
* Ա. Առաքելյան, Հռոմեական գրականության պատմություն, Երևան, 1975։
 
[[Կատեգորիա:Հռոմեացի փիլիսոփաներ]]
274 658

edits