Բացել գլխավոր ցանկը

Changes

Ավելացվել է 34 բայտ, 5 տարի առաջ
չ
clean up, փոխարինվեց: : → ։ (64), → (9) oգտվելով ԱՎԲ
'''Ղազախստանը'''<ref name="ՏՈՒՏ">{{ՏՈՒՏ|section=II.A.3|page=51}}</ref> ({{lang-kz|Қазақстан}} {{IPA|[qɑzɑqˈstɑn]}}) [[Եվրասիա]]կան պետություն է։ Նախկինում մի տևական ժամանակ, Հոկտեմբերյան հեղափոխության հաղթանակից (1917 թ) հետո, մինչև 1936 թ, Ղազախստանը եղել է Ռուսաստանի Սովետական Ֆեդերատիվ Սոցիալիստական Հանրապետության կազմում որպես '''ինքնավար հանրապետություն'''։ Հետագայում, մինչև անկախացումը (1991 թ) ունեցել է ԽՍՀՄ միութենական հանրապետության կարգավիճակ և մյուս 14 հանրապետությունների հետ միասին ուղղակիորեն ենթարկվել է միութենական կենտրոնական կառավարությանը։ Այդ ընթացքում մայրաքաղաքը եղել է [[Ալմա Աթա]]ն, անկախացումից հետո տեղափոխվել է [[Աստանա]]։<br />
Ղազախստանը ընդարձակ, բերրի հողերով ծածկված տափաստանների, ինչպես նաև անջուր անապատների երկիր է։ Նրա ընդերքում հայտնաբերված են մարդկությանը հայտնի գրեթե բոլոր օգտակար հանածոները։<br />
Ղազախստանին բնորոշ է տարածքի յուրացվածության ցածր մակարդակը, նոսր բնակեցվածությունը, այն [[Կենտրոնական Ասիա]]յի՝ տարածքով ամենամեծ պետությունն է<ref>[http://encyclopedia.am/pages.php?bId=1&hId=489 Ղազախստան, Դպրոցական Մեծ Հանրագիտարան]</ref>:։
Ներկայումս տնտեսական զարգացման գլխավոր ուղղվածությունը հումքային բնույթից հրաժարումն է, մշակող ճյուղերի զարգացման խրախուսումը, տեխնոլոգիական հետամնացության հաղթահարումը և ժամանակակից ենթակառուցվածքների ստեղծումը։
 
== Բնակչությունը ==
Ղազախստանը բազմազգ պետություն է:է։ Բնակչության 1/3-ից քիչ ավելին ղազախներ, 30%-ը ռուսներ, 3,7%-ը՝ ուկրաինացիներ, մնացածը ուզբեկներ, գերմանացիներ, թաթարներ և տասնյակ այլ ազգերի ներկայացուցիչներ:ներկայացուցիչներ։
Այժմ հետխորհրդային տարիներին փոխվում է բնակվության ազգային կազմը:կազմը։
Երկրից հեռանում է ռուսախոս բնակչությունը( [[ռուս]]ներ,[[ուկրաինա]]ցիներ,[[գերմանիա|գերմանացիներ]])՝ հիմնականում որակյալ աշխատույժը:աշխատույժը։
 
[[File:Population of Kazakhstan.PNG|thumb|Ղազախստանի բնակչության գրաֆիկը]]
|-
|}
Խոշոր քաղաքներն են [[Ալմա Աթա]]ն, [[Պավլոդար]]ը, [[Կարագանդա]]ն, նոր [[մայրաքաղաք]] [[Աստանա]]ն:ն։
Հայտնի է նաև [[Բայկանուր]]ը, որը եղել է [[ԽՍՀՄ]] խոշորագույն տիեզերանավակայաններից մեկը( գործում է նաև այժմ):։ Այստեղից է արձակվել աշխարհում առաջին արհեստական արբանյակը, տիեզերք է թռել [[Գագարին Յուրի|Յու.Գագարինը]]:։
Առավել խտաբնակ են Կարագանդայի և Ալմա Աթայի մարզերը, թույլ են բնակեցված արևմտյան Կասպից ծովին հարող, ինչպես նաև կենտրոնական շրջանները:շրջանները։
 
{| class="wikitable"
|-
! № !! [[Քաղաք]]ի անունը !! [[Մարզ]] !! Բնակչություն !! № !! [[Քաղաք]]ի անունը !! [[Մարզ]] !! Բնակչություն
|-
| 1 || [[Ալմաթա]] || || 1 507 737 || 12 || [[Կիզիլորդա]] || [[Կիզիլորդայի մարզ]] || 213 165
|-
| 2 || [[Աստանա]] || || 814 401 || 13 || [[Պետրոպավլովսկ]] || [[Հյուսիս-Ղազախստանյան մարզ]] || 207 402
|-
| 3 || [[Շիմկենտ]] || [[Հարավ-Ղազախստանյան մարզ]] || 683 273 || 14 || [[Ատիրաու]] || [[Ատիրաուսկայի մարզ]] || 196 494
| 5 || [[Ակտոբե]] || [[Ակտյուբինայի մարզ]] || 377 520 || 16 || [[Տեմիրտաու]] || [[Կարագանդայի մարզ]] || 175 632
|-
| 6 || [[Տարազ]] || [[Ժամբիլի մարզ]] || 351 476 || 17 || [[Թուրքեստան]] || [[Հարավ-Ղազախստանյան մարզ]] || 155 549
|-
| 7 || [[Պավլոդար]] || [[Պավլոդարի մարզ]] || 329 901 || 18 || [[Կոկչետավ]] || [[Աքմոլայի մարզ]] || 140 846
| 9 || [[Սեմեյ]] || [[Արևելա-Ղազախստանյան մարզ]] || 312 065 || 20 || [[Էկիբաստուզ]] || [[Պավլոդարի մարզ]] || 130 903
|-
| 10 || [[Ուրալսկ]] || [[Արևմտա-Ղազախստանյան մարզ]] || 227 385 || 21 || [[Ռուդնիյ]] || [[Կոստանայի մարզ]] || 114 170
|-
| 11 || [[Կոստանայ]] || [[Կոստանայի մարզ]] || 221 970 || 22 || [[Ժանաոզեն]] || [[Մանգիստաուի մարզ]] || 106 221
== Վարչական բաժանում ==
[[File:Kazakhstan obl ru.svg|thumb|Ղազախստանի վարչական բաժանումը]]
Ղազախստանը [[ունիտար պետություն]] է:է։ Ղազախստանի կազմի մեջ մտնում են 14 [[մարզ]]եր, 86 [[քաղաք]]ներ, 168 շրջաններ և 174 [[գյուղ]]եր:եր։
{| class="wikitable"
|-
! № !! Մարզ/Քաղաք !! Վարչական կենտրոն !! Տարածք (կմ<sup>2</sup>) !! Բնակչություն (01.10.[[2013]]) !! Խտություն (մարդ/կմ<sup>2</sup>)
|-
| 1 || [[Ալմաթա]] || || 451|| 1 494 590 || 3313,95
|-
| 2 || [[Աստանա]]<ref>[http://www.parlam.kz/Information.aspx?doc=1&lan=ru-RU Ղազախստանի պառլամենտի գլխավոր կայքը]</ref> || || 710 || 804 474 || 1133,06
|-
| 3 || [[Բայկանուր]] || || 57 || 38 970 || 683,68
|-
| 4 || [[Աքմոլայի մարզ]] || [[Կոկչետավ]] || 146 219 || 735 232 || 5,03
| 9 || [[Ժամբիլի մարզ]] || [[Տարազ]] || 144 264 || 1 081 907 || 7,50
|-
| 10 || [[Արևմտա-Ղազախստանյան մարզ]] || [[Ուրալսկ]] || 151 339 || 151 339 || 4,11
|-
| 11 || [[Կարագանդայի մարզ]] || [[Կարագանդա]] || 427 982 || 1 367 512 || 3,20
| 17 || [[Հարավ-Ղազախստանյան մարզ]] || [[Շիմկենտ]] || 117 249 || 2 721 676 || 23,21
|-
| || Ամբողջը || || 2 724 902 || 17 098 546 || 6,27
|-
|}
 
== Հայերը Ղազախստանում ==
[[Հայ]]երը ղազախստանում բնակչություն են հաստատել հիմնականում խորհրդայնացումից հետո:հետո։ Հաստատվել են քաղաքներում և զբաղվել են արդյունաբերության և [[շինարար|շինարարության]]ության բնագավառներում:բնագավառներում։ Եղել են նաև ղեկավար աշխատանքներում:աշխատանքներում։ 30-ական թվականներին Ղազախական [[ԽՍՀ]] կոմկուսի կենտկոմի առաջին քարտուղարի՝ հանրապետությունում ամենաբարձր պաշտոնը զբաղեցրել է հայ ազգի Լևոն Միրզոյանը:Միրզոյանը։ [[1940]]-ական թվականներին հայերի թիվը ավելացավ ի հաշիվ հայաստանից, վրաստանից, ղրիմից աքսորվածների:աքսորվածների։ [[1980]] թվականի վերջին հայերի մի մասը հեռացել էր Ղազախստանից, իսկ [[1990]] թվականից սկսած հայեի արտագաղթը աշխուժացավ:աշխուժացավ։ Հիմա Ղազախստանում ապրում է 25000 [[հայ]]:։
 
== Տնտեսությունը ==
Ղազախստանը ունի հզոր տնտեսական ներուժ:ներուժ։ Հետ խորհրդային տարիների տնտեսական անկմանը փոխարինել է դանդաղ բայց կայուն աճը:աճը։ Նկատվում է արտասահմանյան կապիտալի ներհոսք:ներհոսք։ Հիմնական ներդրողները եվրոպական և ճապոնական ընկերություններն են:են։ Տնտեսության առաջատար ճյուղը արդյունաբերությունն է, որը տալիսէ համախառն ներքին արդյունքի գրեթե 40%-ը:ը։ Զարգացած են լեռնա[[հանք]]ային, վառելիքաէներգետիկ, մետաղաձուլական, մեքենաշինական, քիմիական, սննդի ճյուղերը: ճյուղերը։
 
=== Վառելիքաէներգետիկ ճյուղ ===
Վառելիքաէներգետիկ ճյուղում առաջատարը քարածխի հանույթն է:է։ Գլխավոր հանքավայրերն են Կարագանդան և Էքիբաստուզը:Էքիբաստուզը։ [[Մանղշլաղ]] և [[Բուզոնչի]] թերակղզիներում արդյունահանում են [[նավթ]] և այրվող [[գազ]], որոնք խողովակաշարերով ուղակվում են երկրի արդյուաբերական կենտրոններ և արտասահման: արտասահման։
 
[[File:KazMunayGaz.JPG|thumb|ԿազՄունայԳազ ընկերության շենքը]]
 
=== Սև մետաղաձուլություն ===
Սև մետաղաձուլությանը զարգանում է սեփական հումքի և վառելիքի բազայի վրա:վրա։ Ամենախոշոր ձեռնարկությունը [[Կարագանդա]]յի հարևանությամբ գտնվող [[Տեմիրթաու]]ի մետաղաձուլական կոմբինատն է:է։ Զարգացած է նաև պղնձաձուլությունը, [[կապար]]ի, [[ցինկ]]ի, ազնիվ և հազվագյուտ [[մետաղ]]ների ձուլումը:ձուլումը։
 
 
=== Քիմիական արդյունաբերություն ===
[[Քիմիա]]կան արդյունաբերության ձեռնարկություններն աշխատում են [[նավթ]], [[ֆոսֆորիտ]]ների, [[սև]] և գունավոր մետաղաձուլության թափոնների բազայի վրա:վրա։ Արտադրում են նավթամթերքներ, [[ֆոսֆոր]]ական պարարտանյութեր, թթուներ, դեղորայք:դեղորայք։
 
=== Մեքենաշինություն ===
[[Մեքենա]]շինությունը արդյունաբերության ամենաարագ զարգացող ճյուղերից է:է։ Արտադրում են մեքենաներ և սարքավորումներ [[լեռ]]նահանքային ու [[մետաղ]]աձուլական [[ձեռնրկություն]]ների համար, [[տրակտոր]]ներ, [[գյուղ]]ատնտեսական այլ մեքենաներ:մեքենաներ։
 
=== Թեթև արդյունաբերություն ===
Թեթև արդյունաբերության կարևոր ճյուղերն են [[Կաշի|կաշվի]], մորթու, կարի, [[մետաքս]]ի արդյունաբերությունը:արդյունաբերությունը։ Զարգացած է բամբակյա գործվածքների և կահույքի արտադրությունը:արտադրությունը։
=== Սննդի արդյունաբերություն ===
Սննդի արդյունաբերության գլխավոր ճյուղը մսի արտադրությունն է, որի խոշոր կենտրոններն են Պետրոպավլովսկը, Ալմա Աթան:Աթան։ Զբաղվում են նաև բոուսական հումքի վերամշակմամբ:վերամշակմամբ։ Շաքարի գործարաններ կան [[Ալմա Աթայ]]ի, [[Տալդի Կուրգան]]ի [[մարզ]]երում:երում։ Կասպից և [[Արալի ծով]]երում, [[Բալխաշ լիճ|Բալխաշ լճում]] զբաղվում են ձկնորսությամբ:ձկնորսությամբ։ Ղազախստանի ընդհանուր առմամբ թույլ բնակեցված տարածքում ձևավորվել են մի քանի արդյունաբերական շրջաններ և հանգույցներ:հանգույցներ։
 
=== Կենտրոնական շրջան ===
Կենտրոնական շրջանը աչքի է ընկնում ծանր արդյունաբերության ճյուղերով՝ածխարդյունաբերություն, սև և գունավոր մետաղաձուլություն, [[քիմիա]]կան արդյունաբերություն:արդյունաբերություն։ Խոշոր կենտրոններն են [[Կարագանդա]]ն և Տեմիրթաուն:Տեմիրթաուն։
=== Արևելյան արդյունաբերական շրջան ===
Արևեկյան արդյունաբերական շրջանի գլխավոր ճյուղերն են մետաղաձուլությունը և ՝լեկտրաէներգետիկան:՝լեկտրաէներգետիկան։ Խոշոր Ուստ-Կամենոգորսկը [[Պավլոդար]]ը:ը։
 
=== Հյուսիսային Ղազախստան ===
Հյուսիսային Ղազախստանում նույնպես ձևավորվել է բազմաճյուղ արդյունաբերություն:արդյունաբերություն։ Արդյունահանվում է երկաթաքար, որն արտահանվում է [[Ռուսաստան]], Հարավային [[Ուրալ]]ի մետաղաձուլական գործարաններ:գործարաններ։ Պետրոպավլովսկում զարգացած է բազմաճյուղ մեքենաշինությանը, [[Կուստանա]]յում՝ [[ավտոմոբիլ]]աշինությունը:աշինությունը։
 
=== Արևմտյան Ղազախստան ===
Արևմտյան Ղազախստանում՝ կասպից ծովին հարող շրջաններում ձևավորվքւմ են արդյունաբերական հանգույցներ նավթի և գազի հանույթի վերամշակման բազայի վրա:վրա։ Արդյունահանում են նաև [[քրոմիտ]], [[նիկել]], [[կոբալտ]], [[ֆոսֆորիտ]]ներ:ներ։ Ղազախստանի գյուղատնտեսության համախառն ներքին արդյունքի կեսից ավելին տալիս է անասնաբուծությունըմ, որի համար կերային բազա են հանդիսանում ատապատային և կիսաանապատային գոտիների ընդարձակ արոտավայրերը:արոտավայրերը։ Գլխավոր ճյուղը [[ոչխար]]աբուծությունն է:է։ Բուսաբուծության ոլորտում գլխավորը հացահատիկի մշակումն է:է։ Այդպիսին այն դարձավ անցյալ [[դար]]ի 60-ական թվականներից:թվականներից։ [[ԽՍՀՄ]] բոլոր հանրապետւթյունների միասնական ջանքերով հիմնադրվեցին բազմաթիվ խոշոր տնտեսություններ, որոնք մասնագիտացան ցորենի մշակության մեջ:մեջ։ Հարավային շրջաններում մշակում են նաև [[բրինձ]], [[կորեկ]], շաքարի ճակնդեղ, [[բամբակ]], [[արևածաղիկ]], կարտոֆիլ:կարտոֆիլ։ Ոռոգովի (7,3 մլն հեկտար) [[հող]]ահանդերում ստանում են կայուն բերք:բերք։
 
== Տրանսպորտ ==
Երկաթուղային ցանցի երկարությունը գերազանցում է 13 հազար կմ-ը,սակայն դա երկրի հսկայական մակերեսի համար բավարար չէ:չէ։ Երկաթուղիների ոչ մեծ խտությունը լռացվում է ավտոճանապարհներով, որոնց մեծ մասը երկրի տարածքը հատող ավտոմայրուղիներն են:են։ Ավտո[[ճանապարհ]]ների ընդանուր երկարությունը 260 հազար կմ է:է։
 
== Արտաքին տնտեսական կապերը ==
Ղազախստանը աշխատանքի միջազգային աշխարհագրական բաժանման համակարգում ավելի հայտնի է արտահանումով, քան ներմուծումով:ներմուծումով։ Արտահանում է [[նավթ]] ու նավթամթերքներ, մետաղներ, [[քիմիկատ]]ներ, հացահատիկ, անասնապահական մթերքներ:մթերքներ։ Ներմուծում է [[մեքենա]]ներ ու սարքավորումներ:սարքավորումներ։ Գլխավոր [[գործընկեր]]ներն են [[Ռուսաստան]]ը,[[Գերմանիա]]ն, [[Չինաստան]]ը:ը։
 
== Ֆոտոալբոմ ==
266 264

edits