«Մակընթացություն և տեղատվություն»–ի խմբագրումների տարբերություն

(Նոր էջ «մինի մինի|աջից '''Մակընթացություն և տեղատվություն''',...»:)
 
'''Մակընթացություն և տեղատվություն''', Երկրի [[ծովեր]]ի մակարդակների ու [[մթնոլորտային ճնշում|մթնոլորտային ճնշման]] պարբերական [[տատանումներ]], ինչպես նաև պինդ մասի [[դեֆորմացիա]]ներ, որոնք պայմանավորված են [[Լուսին|Լուսնի]] ու [[Արեգակ]]ի [[ձգողականություն|ձգողականությամբ]]:Երկրի՝ Լուսնից տարբեր հեռավորությունների վրա գտնվող մասերը Լուսնի կողմից ձգվում են տարբեր չափով, որի պատճառով ստանում են տարբեր արագացումներ: Դրա հետևանքով Երկրի՝ Լուսնին ամենամոտ և նրանից ամենահեռու մասերը, կենտրոնական մասի նկատմամբ, գրեթե նույն չափով բարձրանում են. Երկրի այդ մասերում տեղի է ունենում մակընթացություն: Ընդհակառակը, մեր [[մոլորակ]]ի Երկիր-Լուսին ուղղությանն ուղղահայաց մասերում տեղի է ունենում մակերևույթի իջեցում՝ տեղատվություն: Այսպիսով, Երկրի [[ջրային թաղանթ]]ն ընդունում է [[էլիպս]]ոիդի ձև, որի մեծ առանցքն ուղղված է Երկիր-Լուսին ուղղությամբ: Լուսնի շարժմանը գուգընթաց տեղափոխվում են նաև մակընթացային [[ալիքներ]]ը: Քանի որ Երկրի տվյալ [[միջօրեական]]ում Լուսինը լինում է 24 ժ 52 ր պարբերությամբ, ապա այդ ժամանակամիջոցում տվյալ վայրում երկու անգամ տեղի է ունենում մակընթացություն և երկու անգամ՝ տեղատվություն: Մակընթացություն և տեղատվություն առաջանում են նաև Արեգակի ձգողականության շնորհիվ, սակայն Արեգակի շատ մեծ հեռավորության պատճառով դրանք, միջին հաշվով, 2,16 անգամ ավելի թույլ են:[[Օվկիանոսներ]]ում, սովորաբար, ջրի մակարդակի տատանումը մեկ, իսկ ափերին 2-3 մ է (առավելագույնը՝ 18 մ): Ներքին [[ծովեր]]ում՝ մի քանի սմ: Մակընթացային ալիքների բարձրությունը կախված է նաև հատակի ու ափի [[ռելիեֆ]]ից և զանգվածային խտացումներից:[[Նավահանգիստներ]]ում չվացուցակներ կազմելիս հաշվի են առնվում մակընթացությունը և տեղատվությունը: Որոշ երկրներում այդ երևույթներն օգտագործում են [[էլեկտրաէներգիա]] ստանալու և հողեր ոռոգելու նպատակով:Մակընթացություն և տեղատվություն առաջանում են նաև Երկրի մթնոլորտում, որի պատճառով փոքր չափով փոփոխվում է մթնոլորտային ճնշումը. այն [[եղանակ]]ի փոփոխության վրա որոշիչ ազդեցություն չի ունենում:Մակընթացություն և տեղատվություն դիտվում են նաև Երկրի կեղևում, դրա արտաքին շերտերը մինչև 50 սմ-ով պարբերաբար բարձրանում և իջնում են: Դեռևս հին [[հունական փիլիսոփաներ]]ի մի մասը նկատել էր մակընթացության և տեղատվության կախումը Լուսնի դիրքից: Հայ իրականության մեջ [[Անանիա Շիրակացի]]ն (VII դ.) առաջինն էր, որ մակընթացությունը և տեղատվությունը համարում էր Լուսնի ազդեցության հետևանք: Մակընթացության և տեղատվության առաջացման գիտական բացատրությունը տվեց [[Իսահակ Նյուտոն]]ը (տիեզերական ձգողության օրենքի հայտնագործումից հետո, XVII դ.), որը հետագայում (XIX դ.) զարգացրեց [[Ջ.Դարվին]]ը:
{{ՀՍՀ}}
 
[[Կատեգորիա:Մոլորակագիտություն]]
162 600

edits