«Տարտու»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 32 բայտ ,  6 տարի առաջ
չ
clean up, փոխարինվեց: - →  -  (3), կմ →  կմ oգտվելով ԱՎԲ
չ (→‎Պատմական անուններ: clean up, փոխարինվեց: → oգտվելով ԱՎԲ)
չ (clean up, փոխարինվեց: - →  -  (3), կմ →  կմ oգտվելով ԱՎԲ)
}}
'''Տարտուն''' ([[էստոներեն]]՝ ''Tartu'') [[Էստոնիա]]յի երկրորդ մեծ քաղաքն է։ Ի տարբերություն Էստոնիայի քաղաքական և ֆինանսական մայրաքաղաք՝ [[Տալլին]]ի, Տարտուն հաճախ դիտարկվում է որպես գիտական և մշակութային կենտրոն հատկապես այն պատճառով, որ այն Էստոնիայի ամենահին և ամենահայտնի [[Տարտուի համալսարան|համալսարան]]ի տունն է։
Տարտուում է գտնվում նաև Էստոնիայի [[Գերագույն Դատարան]]ը և Կրթության և Գիտության նախարարությունը։ Տեղակայված լինելով Տալլինից 186  կմ հարավ արևելք, Տարտուն Էստոնիայի կենտրոնում է և գտնվում է մայր գետի՝ [[Էմայիգի]]ի վրա, որը կապում է Էստոնիայի երկու ամենամեծ լճերը։ Քաղաքը սպասարկում է [[Տարտուի օդակայան]]ը։
 
Հին Էստոնիայի '''Տարբատու''' ամրոցը <ref> ([[Tharapita|pseudomythology &nbsp;- &nbsp;Taaralinn]] )In the fifth century Estonians built the first fortress at Tarbatu – from which both
the modern Estonian name of Tartu and the Germanic name of Dorpat derive: {{cite book |title=Resolute and Undertaking Characters |last=Batten |first=Alan Henry |authorlink= |coauthors= |year=1988 |publisher=Springer |location= |isbn=978-90-277-2652-0 |pages= |url=http://books.google.com/?id=kXSjxkg0rRgC&pg=PA13&dq=Tarbatu}}</ref> հիմնադրվել է հինգերորդ դարում։ <ref>{{cite book |title=The Soviet Union: A Guide and Information Handbook |last=Ludvíková |first=Vlasta |authorlink= |coauthors=Ladislav Skokan, Translated from Russian by E. Skelley |year=1976 |publisher=Collet |location= |isbn= |pages= |url=http://books.google.com/books?ei=cyXwSPGlPIquywSt1qWrBw&client=firefox-a&lr=&q=goes+back+to+the+5th++Tarbatu&btnG=Search+Books }}</ref> Քաղաքի պատմական անուններն են գերմանական Դորպատ '''Dorpat''' (13-րդ դարից) և ռուսական '''Յուրյև''' (''Юрьев'', [[1030]]) '''Դերպտ''' (''Дерпт'').
 
 
=== Ծագում ===
Հնագիտական տվյալները վկայում են, որ առաջին մշտական բնակավայրը ժամանակակից Տարտուի տարածքում հիմնադրվել է դեռևս 5 &nbsp;- &nbsp;րդ դարում։<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/583793/Tartu |title=Tartu |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |accessdate=2013-01-26}}</ref><ref name="Mäesalu">{{cite web|url=http://www.sirp.ee/archive/2001/12.10.01/Sots/sots1-6.html |title=Vene kroonikate Jurjev oli tõenäoliselt siiski Tartu|first=Ain|last=Mäesalu |publisher=[[Sirp]] |date=2001-10-12 |language=Estonian |accessdate=2013-01-26}}</ref> Դեռևս 7 &nbsp;- &nbsp;րդ դարում Թումի բլրի արևելյան լանջին տեղաբնակները կառուցել են փայտե ամրություններ ('' Toomemägi'')։
 
Առաջին գրավոր հիշատակումը տարածաշրջանի վերաբերյալ կատարվել են 1030 թ [[Կիևյան Ռուսիա]]յի գրագիրների կողմից։ [[Կիև]]ի իշխան [[Յարոսլավ Իմաստուն]]ը այդ տարի գրոհեց Տարտուի վրա, {{Citation needed|date=September 2011}}, կառուցեց իր ամրոցը և այն անվանեց ''Յուրյեվ'' (բառացիորեն "Յուրիի" – Յուրիի (''Գևորգի'' ռուսականացված ձևը) Յարոսլավի քրիստոնեական անունը)։ Կիևյան տիրակալները հարկեր էին հավաքում հին Էստոնիայի [[Ուգանդա]] կոմսության շրջակայքից, հավանաբար մինչև 1061 թ., երբ գրառումների համաձայն, Յուրյեվը հրկիզվեց մեկ այլ [[Չուդ]] ցեղի կողմից։ Կիևյան Ռուսիան կրկին վերահսկում էր Տարտուն 1133-ից ենթադրաբար մինչև 1176/1177.<ref>{{cite web|url=http://www.tartu.ee/?lang_id=1&menu_id=6&page_id=83 |title=Tartu orduajal |first=Otto|last=Freymuth |year=1927 |language=Estonian |accessdate=2013-01-26}}</ref> 12-րդ դարում Տարտուն Չուդ տարածքի ամենահայտնի սլավոնական բնակավայրն էր։ <ref>{{cite web|url=http://dic.academic.ru/dic.nsf/brokgauz_efron/120239/%D0%AE%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2 |title=Юрьев уездный город Лифляндской губернии |publisher=Dic.academic.ru |date=1957-03-14 |language=Russian |accessdate=2009-05-06}}</ref>
=== Միջնադարյան եպիսկոպոսության ===
[[Հյուսիսային Խաչակրաց արշավանքներ]]ի ընթացքում 13-րդ դարի սկզբում ''Տարբատու'' (կամ ''Տարբատա'', Տարտու) ամրոցը մի քանի անգամ խաչակիրներ [[Լիվոնյան ասպետներ]]ի կողմից գրավվել են և էստոնացիների կողմից հետ են վերադարձվել։
1224 թ Վյաչկո իշխանի կողմից լրացուցիչ զորքեր ամրոց մտցնելուց հետո, այն դարձավ գերմանական խաչակիրների կողմից Տարտուի վերջին պաշարումն ու հաղթանակը։ Հետագայում Տարտուն հայտնի որպես Դորպատ (Տարբատում) դարձավ զգալի նշանակություն ունեցող առևտրային կենտրոն հետագա [[միջին դարեր]]ի ընթացքում և կիսաանկախ [[Դորպատի եպիսկոպուսություն |Դորպատի եպիսկոպուսության]] մայրաքաղաք։
1262 թ [[Ալեքսանդր Նևսկի|Ալեքսանդր Նևսկու]] որդի [[Դմիտրի Պերասլավցի]]ն հարձակվեց Դորպատի վրա, գրավեց և ոչնչացրեց քաղաքը։ Նրա զորքը չկարողացավ գրավել Թում բլրի վրա գտնվող եպիսկոպոսի ամրոցը։ Այս իրադարձությունը տեղ է գտել գերմանական և հին արևելասլավոնական գրառումներում, որոնք նաև վկայում են եպիսկոպոսի ամրոցի մոտ գերմանական առևտրականների և արհեստավորների բնակություն հաստատելու մասին։
 
1 105 242

edits