«Կենի»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 919 բայտ ,  6 տարի առաջ
Առանց խմբագրման ամփոփման
չ (clean up, փոխարինվեց: : → ։ (14) oգտվելով ԱՎԲ)
{{Տաքսոտուփ
[[Պատկեր:Yew (7632613306).jpg|250px|thumb|Կենի]]
| regnum = Բույսեր
'''Կենի''', կարմրածառ, գեղձի, բզենի (Taxus), կենազգիների ընտանիքի [[ասեղնատերև]], [[մշտադալար ծառերի ցեղ]]։Ասեղնատերևները հերթադիր են, խիտ, 2 շարքով դասավորված, մուգ կանաչ գույնի։ Արական հասկիկները (միկրոստրոբիլները) միայնակ են, գնդաձև։ Կոները (մեգաստրոբիլները) միայնակ են, կարմիր, հյութալի, հատապտուղների տեսքով։ [[Բույս]]ը թունավոր է, պարունակում է [[տաքսին]] [[ալկալոիդ]]։ Հայտնի է մոտ 10 տեսակ։ Հայաստանում տարածված էսովոբական կամ [[հատապտղային Կենի]]ն (Taxus baccata), որին բնափայտի գույնի, ամրության և գեղեցկության համար կոչում են նաև [[գեղձի]],[[բզենի]],[[նետածառ]], զառնաբ։ Տարածված է Եվրոպայում, Ազորյան կղզիներում, Հյուսիսային Աֆրիկայում, Փոքր Ասիայում, Կովկասում։ Հայաստանում հանդիպում է [[Իջևան]]ի, [[Շամշադին]]ի շրջաններում, [[Զանգեզուր]]ում (մոտ 60 հա), ամենամեծ ծառուտը գտնվում է [[Ախնաբադի ձոր]]ում (Մալախ գյուղի մոտ, 25 հա)։ Ստվերադիմացկուն է, անտառում զբաղեցնում է երկրորդ շարահարկը։ Աճում է դանդաղ, ապրում 2—3 հազար տարի։ Բազմանում է սերմերով, կտրոններով։ Բնափայտը արժեքավոր է, ամուր, գորշակարմրավուն, կիրառվում է կահույքի արտադրության, ատաղձագործության մեջ։ Բազմաթիվ պարտեզային ձևեր աճեցվում են դեկորատիվ նպատակով։
| image file = If à L'Hôpital (Moselle).jpg
| image title =
| image descr = [[Կենի հատապտղային]]
|divisio= [[Մերկասերմեր]]
|classis = [[Փշատերևավորներ]]
|ordo = [[Սոճազգիներ]]
|familia = [[Կենազգիներ]]
|genus = [[Կենի]]
|comment =
|latin = Taxus
|author = [[L.]]
|syn =
|typus =
|arm_syn = Կարմրածա, գեղձի, բզենի
|range map =
|range map caption =
|range map width =
|range legend =
|iucnstatus =
|iucn =
|wikispecies = Taxus
|commons = Category:Taxus
|itis = 194882
|ncbi = 25628
|eol = 15111
|grin = 11900
|ipni = 30068472-2
}}
'''Կենի''', կարմրածառ, գեղձի, բզենի ({{lang-lat|Taxus}}), կենազգիների[[կենազգիներ]]ի ընտանիքի [[ասեղնատերև]], [[մշտադալար ծառերի ցեղ]]։Ասեղնատերևները հերթադիր են, խիտ, 2 շարքով դասավորված, մուգ կանաչ գույնի։ Արական հասկիկները (միկրոստրոբիլները) միայնակ են, գնդաձև։ Կոները (մեգաստրոբիլները) միայնակ են, կարմիր, հյութալի, հատապտուղների տեսքով։ [[Բույս]]ը թունավոր է, պարունակում է [[տաքսին]] [[ալկալոիդ]]։ Հայտնի է մոտ 10 տեսակ։ Հայաստանում տարածված էսովոբական կամ [[հատապտղային Կենի]]ն (Taxus baccata), որին բնափայտի գույնի, ամրության և գեղեցկության համար կոչում են նաև [[գեղձի]],[[բզենի]],[[նետածառ]], զառնաբ։ Տարածված է Եվրոպայում, Ազորյան կղզիներում, Հյուսիսային Աֆրիկայում, Փոքր Ասիայում, Կովկասում։ Հայաստանում հանդիպում է [[Իջևան]]ի, [[Շամշադին]]ի շրջաններում, [[Զանգեզուր]]ում (մոտ 60 հա), ամենամեծ ծառուտը գտնվում է [[Ախնաբադի ձոր]]ում (Մալախ գյուղի մոտ, 25 հա)։ Ստվերադիմացկուն է, անտառում զբաղեցնում է երկրորդ շարահարկը։ Աճում է դանդաղ, ապրում 2—3 հազար տարի։ Բազմանում է սերմերով, կտրոններով։ Բնափայտը արժեքավոր է, ամուր, գորշակարմրավուն, կիրառվում է կահույքի արտադրության, ատաղձագործության մեջ։ Բազմաթիվ պարտեզային ձևեր աճեցվում են դեկորատիվ նպատակով։
[[Պատկեր:Yew (7632613306).jpg|250px|left|thumb|ԿենիԿենու տերևները]]
[[Կատեգորիա:Ծառեր]]
{{ՀՍՀ}}
24 843

edits