Բացել գլխավոր ցանկը

Changes

Ավելացվել է 929 բայտ ,  5 տարի առաջ
չ
նյութերի ավելացում
 
== Ծագում ==
Ցորենի շատ տեսակների հայրենիքը Հայաստանն է։ 1930-ական թթ. ՀՀ-ում ([[Կարմիր բլուր]]) հնագիտական պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են ցորենի ածխացած հատիկներ, և պարզվել է, որ 2,5 հազար տարի առաջ այս տարածքում ([[Արարատյան դաշտ]]ում) մշակվել են միահատիկ ցորեն և ցորեն փափուկ (''Triticum aestivum'') տեսակները։ Ցորենի ածխացած հատիկներ են հայտնաբերվել նաև [[Արարատի մարզ|Արարատ]]ի, [[Արմավիրի մարզ|Արմավիր]]ի, [[Տավուշի մարզ|Տավուշ]]ի մարզերում։ Մ. Թումանյանը հայտնաբերել է (1930-ական թթ.) վայրի ցորենի միահատիկ, ուրարտական, Արարատյան տեսակները և Վավիլովի կամ Վանի ցորեն (''Triticumvavilovi'') ու կիսահաճարը (''Triticum spelta''), իսկ Բ. Գարասեֆերյաևն ու Պ. Ղանդիլյաևը [[Վայոց ձոր]]ի, [[Արարատի մարզ|Արարատ]]ի և այլ մարզերում՝ վայրի ցորենի բազմաթիվ տարատեսակներ։ Վայրի հացազգի (ցորեն, [[գարի]], [[աշորա]], [[այծակն]]) բույսերը պահպանելու համար [[Կոտայքի մարզ|Կոտայք]]ի և [[Արարատի մարզ|Արարատ]]ի մարզերի սահմանագծում ստեղծվել է [[Էրեբունի արգելոց]]ը:
Ցորենի շատ տեսակների հայրենիքը Անդրկովկաս է։ Հայաստանումում՝ 13 տեսակ կա։ Մ․ Գ․ Թտմանյանը 1930-ական թվականներին հայտնաբերեց վայրի ցորենի ․ Triticum boeoticum, Triticum urartu, Triticum․ araraticum տեսակները, կիսահաճարը (Triticum spelta), ինչպես նաև cw8enի նոր տեսակ՝ Վանի (Triticum)։ Հետագայում Բ․ Գարասեֆերյանը և Պ․ Ղանդիլյանը [[Եղեգնաձոր]]ի և [[Արարատի մարզ|Արարատ]]ի շրջաններում հայտնաբերեցին վայրի ցորենի բազմաթիվ նոր տարատեսակներ։ Ցորենի էնդեմիկ տեսակների և տարատեսակների քանակով [[Անդրկովկաս]]ն ամբողջ աշխարհում աչքի է ընկնում իր բազմազանությամբ, դրա շնորհիվ Էլ Անդրկովկասը համարվում է ցորենի ձևառաջացման ինքնուրույն առաջնային կենտրոն։ Ցորեն տարածված է [[Երկրագունդ|երկրագնդի]] բոլոր [[մայրցամաք]]ներում։ Լայնորեն մշակվում է միայն կարծր և փափուկ ցորեն։ Ցորենի մշակման հյուսիսային սահմանը հասնում է մինչև հյուսիսային լայնության 76° 44՝ ([[Մուրմանսկի մարզ]]), իսկ հարավային սահմանն ընդգրկում է [[Ավստրալիա]]յի, [[Աֆրիկա]]յի և Ամերիկայի հարավային տարածքները։ Ցորեն առավելապես տափաստանային բույս Է, բայց մշակվում է նաև նախալեռնային և լեռնային պայմաններում մինչև 4 հազար մ բարձրություններում (Հայաստանում՝ մինչև 2,6 հազար մ բարձրության վրա)։
 
Ցորենի շատ տեսակների հայրենիքը Անդրկովկաս է։ Հայաստանումում՝ 13 տեսակ կա։ Մ․ Գ․ Թտմանյանը 1930-ական թվականներին հայտնաբերեց վայրի ցորենի ․ Triticum boeoticum, Triticum urartu, Triticum․ araraticum տեսակները, կիսահաճարը (Triticum spelta), ինչպես նաև cw8enի նոր տեսակ՝ Վանի (Triticum)։ Հետագայում Բ․ Գարասեֆերյանը և Պ․ Ղանդիլյանը [[Եղեգնաձոր]]իէնդեմիկ և [[Արարատի մարզբույսեր|Արարատ]]ի շրջաններում հայտնաբերեցին վայրի ցորենի բազմաթիվ նոր տարատեսակներ։ Ցորենի էնդեմիկ տեսակների]] և տարատեսակների քանակով [[Անդրկովկաս]]ն ամբողջ աշխարհում աչքի է ընկնում իր բազմազանությամբ, դրա շնորհիվ Էլ Անդրկովկասը համարվում է ցորենի ձևառաջացման ինքնուրույն առաջնային կենտրոն։ Ցորեն տարածված է [[Երկրագունդ|երկրագնդի]] բոլոր [[մայրցամաք]]ներում։ Լայնորեն մշակվում է միայն կարծր և փափուկ ցորեն։ Ցորենի մշակման հյուսիսային սահմանը հասնում է մինչև հյուսիսային լայնության 76° 44՝ ([[Մուրմանսկի մարզ]]), իսկ հարավային սահմանն ընդգրկում է [[Ավստրալիա]]յի, [[Աֆրիկա]]յի և Ամերիկայի հարավային տարածքները։ Ցորեն առավելապես տափաստանային բույս Էէ, բայց մշակվում է նաև նախալեռնային և լեռնային պայմաններում մինչև 4 հազար մմետր բարձրություններում (Հայաստանում՝ մինչև 2,6 հազար մ բարձրության վրա)։
 
== Կազմություն ==