«Արևածաղիկ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 1661 բայտ ,  6 տարի առաջ
չ
Առանց խմբագրման ամփոփման
չ (clean up, փոխարինվեց: : → ։ (11) oգտվելով ԱՎԲ)
չ
| name = Արևածաղիկ
| image file = A sunflower.jpg
| image title = Արևածաղիկ
| image descr = Արևածաղիկ
| regnum = Բույսեր
| phylum = [[Ծածկասերմեր]]
| classis = [[Երկշաքիլավորներ]]
| ordo = [[Աստղածաղկավորներ]]
| familia = [[Բարդածաղկավորներ]]
| genus = [[Արևածաղիկ]]
|arm_syn = Արևերթիկ, արևելած ծաղիկ, արևլան
| ref =
| comment =
| rang =
| latin = '''''Helianthus'''''
| author = [[L.]], 1753
|typus = [[Արևածաղիկ յուղատու]] (''Helianthus annuus'')
| syn =
| typus =
| range map =
| range map caption =
| range map width =
| range legend =
| wikispecies = Helianthus
| commons = Category:Helianthus
|iucn =
| itis =
|itis = 36611
| ncbi =
|ncbi = 4231
| eol =
|eol = 44915
| grin =
|grin = 5474
| ipni =
|ipni = 9250
}}
'''Արևածաղիկ''' ({{lang-lat|Helianthus}}), արևերթիկ, արևելած ծաղիկ, արևլան, [[աստղածաղկազգիներ]]ի ([[բարդածաղկավորներ]]) ընտանիքի միամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Եվրոպացիներն առաջին անգամ այդ բույսը տեսան մեքսիկական պրերիաներում, երբ հայտնագործեցին Ամերիկան։ 400 տարի առաջ նրանք այն բերեցին [[Եվրոպա]] և անվանեցին «արևի ծաղիկ»։
 
==Ձևաբանություն==
'''Արևածաղիկը''' (արևերթիկ, արևելած ծաղիկ) [[բարդածաղկավորների ընտանիք]]ի միամյա խոտաբույս է։
Արմատային համակարգն առանցքային է, հզոր, թափանցում է հողիմեջ մինչև 2,5 մ խոր։ Ցողունը կանգուն է, կոպիտ, անհարթ, թավոտ, ոչ սնամեջ, բարձրությունը՝ 2,5-4,0 մ՛. Տերևները խոշոր են, երկար կոթունով, ձվասրտաձև, սրածայր, ատամնաեգր, ներքևիևները՝ հակադիր, մանր, հաջորդները՝ հերթադիր, ավելի խոշոր։ [[Ծաղկաբույլ]]ը զամբյուղ է՝ միշտ դեպի արևն ուղղված (այստեղից՝ արևածաղիկ անվանումը), զամբյուղի եզրերին մեկ կամ մի քանի շարքով դասավորված են լեզվակավոր ծաղիկները, որոնք զրկված են սեռ. օրգաններից, չեն պըտղաբերում, դեղնաոսկեգույն են, իսկ դեպի կենտրոն՝ խողովակաձև ծաղիկները, երկսեռ են և պտղաբերում են։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոսին։ Պտուղը սերմնապտուղ է, սպիտակ, սև, մոխրագույն, սև՝ սպիտակ շերտերով։
Եվրոպացիներն առաջին անգամ այդ բույսը տեսան մեքսիկական պրերիաներում, երբ հայտնագործեցին Ամերիկան։ 400 տարի առաջ նրանք այն բերեցին Եվրոպա և անվանեցին «արևի ծաղիկ»։ Հայտնի է մոտ 50 (այլ տվյալներով՝ 30) տեսակ։ ՀՀ-ում մշակվում է յուղատու արևածաղիկը՝ հիմնականում [[Գեղարքունիքի մարզ|Գեղարքունիք]]ի և [[Արագածոտնի մարզ|Արագածոտնի]] մարզերում՝ անջրդի պայմաններում՝ որպես սիլոսային մշակաբույս։ <br />
==Կիրառական նշանակություն==
ԱրմատներըԼինում հզորէ են,յուղատու ցողունը՝(47-50 կանգուն%), կոպիտ,ուտելի թավոտ,և ոչ սնամեջ, բարձրությունը՝ մինչև 4 մ։ Տերևները խոշոր են, սրտաձև, [[ծաղկաբույլ]]ը զամբյուղ է, պտուղը՝ սերմնապտուղ, որն օգտագործվում է որպես ուտելիք։սիլոսային։ Սերմերից ստանում են [[ձեթ]], որն օգտագործվումօգտագործում էեն սննդի (պահածոյի, մարգարինի, հացաթխման, հրուշակեղենի և այլն) արդյունաբերության և օճառի, լաքերի-ներկերի արտադրության մեջ։ Արևածաղկի թափոնները (մղեղ, ցողուն, տերև, զամբյուղի մնացորդներ, սերմի կճեպ) օգտագործում են թուղթ, կաուչուկ, պոտաշ ստանալու համար,համար։ արևածաղկի քուսպը խտացրած լավորակ կեր է կովերի, ոչխարների, ձիերի, իսկ կտրատած և շոգեխաշած ցողունները՝ խոզերի համար։է։ Արևածաղիկն ունի նաև բուժական նշանակություն., կասեցնում է կարծրախտի երևույթներըերևույթների զարգացումը, բարձրացնում արյունատար անոթների առաձգականությունն ու օրգանիզմի դիմադրողականությունը, կանխում լյարդի ճարպակալումը։ [[լյարդիՄեղրատու ճարպակալումբույսեր|Մեղրատու]]ը։ Այն նաև մեղրատու է։
==Տարածվածությունը==
Եվրոպացիներն առաջին անգամ այդ բույսը տեսան մեքսիկական պրերիաներում, երբ հայտնագործեցին Ամերիկան։ 400 տարի առաջ նրանք այն բերեցին Եվրոպա և անվանեցին «արևի ծաղիկ»։ Հայտնի է մոտ 50 (այլ տվյալներով՝ 30) տեսակ։ ՀՀ-ում մշակվում է յուղատու{{bt-armlat|արևածաղիկ յուղատուն|H. արևածաղիկը՝annuus}}՝ հիմնականում [[Գեղարքունիքի մարզ|Գեղարքունիք]]ի և, [[Արագածոտնի մարզ|ԱրագածոտնիԱրագածոտն]]ի մարզերում՝ անջրդի պայմաններում՝ որպես սիլոսային մշակաբույս։ <br />
==Արտաքին հղումներ==
[http://www.encyclopedia.am/pages.php?bId=1&hId=80 Դպրոցական Մեծ Հանրագիտարան, Գիրք I, Արևածաղիկ]
[[Կատեգորիա:Բարդածաղկավորներ]]
[[Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր]]
[[Կատեգորիա:Դեղաբույսեր]]
{{ՀԲ}}
24 844

edits