«Շանհայ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 19 բայտ ,  6 տարի առաջ
չ
clean up, փոխարինվեց: ` → ՝ (19) oգտվելով ԱՎԲ
չ (clean up, փոխարինվեց: ` → ՝ (19) oգտվելով ԱՎԲ)
}}
 
'''Շանհայ'''<ref>{{ՏՈՒՏ|section=II.A.3|page=55}}</ref> ({{lang-Zh|上海}}, {{Աուդիո|Zh-Shanghai.ogg|Shanghai}}), [[Չինաստան|Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության]] ամենամեծ և նշանակալի նավահանգստային քաղաքն է։ Շանհայի բնակչությունը արվարձաններով հանդերձ կազմում է 19,21 միլիոն մարդ,<ref>[http://english.peopledaily.com.cn/90001/90782/90872/6897139.html Շանհայի մշտական բնակչությունը մոտենում է 20 միլիոնի {{ref-en}} ]</ref> իսկ բուն քաղաքի բնակչությունը`բնակչությունը՝ 13,9 միլիոն է։<ref name="DC">Շանհայի վիճակագրություն [http://www.stats-sh.gov.cn/2003shtj/tjnj/nje09.htm?d1=2009tjnje/E0305.htm Տարածք, բնկաչություն, վարչական շրջաններ{{ref-en}}]</ref> «Շանհայ» անվանումը առաջացել է չինական երկու հիերոգլիֆներից`հիերոգլիֆներից՝ ''上 Շանգ - բարձր, վերևի, և 海 -հայ - Ծով'', այսինքն`այսինքն՝ «Քաղաք ծովի» վրա կամ «Քաղաք ծովի վերևում»։ Քաղաքի միջով հոսում է [[Հուանգպու]] գետը։
 
== Պատմություն ==
=== Ստեղծումն ու զարգացումը ===
Շանհայի տարածքում առաջին մարդիկ բնակություն են հաստատել դեռևս ՔԱ. 4-րդ հազարամյակում։ [[960]]թ. Շանհայը առաջին անգամ հիշատակվում է, որպես փոքրիկ գյուղակ։ [[Յանգցե դինաստիա]]յի տնտեսական առաջընթացին զուգահեռ մեծանում է նաև Շանհայի տնտեսական նշանակությունը։ [[1264]]թ. Շանհայը`Շանհայը՝ մեծանալով, միանում է շրջակա գյուղերի հետ։ Քաղաքում առկա էր այն ժամանակվա համար կարևոր առևտրական նավահանգիստ, որտեղից Շանհայի բամբակը ուղարկվում էր դեպի մայրաքաղաք [[Պեկին]], Չինաստանի հեռավոր քաղաքներ, ինչպես նաև արտահանվում էր Ճապոնիա։ Մինչև [[Քինգ դինաստիա]]յի հաստատումը,([[1644]]-[[1911]]) քաղաքում ստեղծվում են [[առևտուր|առևտրից]] հարստացած մեծ համքարություններ, որոնք տնօրինում էին քաղաքի [[տնտեսություն]]ը և մասամբ`մասամբ՝ [[քաղաքականություն]]ը։<ref name="Պատմություն">[http://www.beijing-shanghai-reise.de/china-shanghai/shanghai-geschichte.htm Ճանապարհորդություն դեպի Շանհայ. Պատմություն {{ref-de}}]</ref>
 
=== Արտասահմանյան կոնցեսիաները ===
[[Պատկեր:Shanghai 19th century.jpg|մինի|230px|ձախից||Շանհայը [[Ցին դինաստիա]]յի ժամանակ (1800-ականներ)]]
[[1842]] թ. [[Օփիումի պատերազմ]]ից հետո [[Նանկինգի պայմանագիր|Նանկինգի պայմանագրով]] Շանհայը հարկադրված բացում է իր առևտրային դարպասները եվրոպական ուժերի առաջ։ [[1847]]-ին [[բրիտանացիներ]]ին հաջորդում են [[ֆրանսիացիներ]]ը։ Այս երկու ուժերը Շանհայում սահմանում են առաջին եվրոպական կոնցեսիաները`կոնցեսիաները՝ բրիտանացիները Շանհայի հյուսիսում`հյուսիսում՝ պատմական քաղաքում, իսկ ֆրանսիացիները`ֆրանսիացիները՝ հարավ-արևմուտքում։ Ժամանակի ընթացքում, բազմաթիվ երկրներից քաղաքացիներ են հաստատվում Շանհայում։<ref>[http://www.cbc.ca/documentaries/sincities/shanghai.html Shanghai: Paradise for adventurers]. CBC – TV. Legendary Sin Cities. {{ref-en}}</ref> Նույն ժամանակաընթացքում առաջանում է նաև [[հրեա]]կան մեծ համայնք։ 1930-ական թվականներին Եվրոպայից Շանհայ են գալիս շուրջ 30.000 հրեա փախստականներ։<ref>"[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1828102,00.html Shanghai Sanctuary]". [[TIME]]. Հուլիսի 31, 2008։ {{ref-en}}</ref> Շուտով քաղաքը դառնում է Չինաստանի ամենամեծ նավահանգիստը և [[Ասիա]]յի ամենամեծ ֆինանսկան կենտրոնը։ [[1932]] թվականին, Շանհայը աշխարհի հինգերորդ ամենամեծ քաղաքն էր և ուներ 70.000 օտարերկրացի բնակիչ։<ref>"[http://www.talesofoldchina.com/library/allaboutshanghai/t-all04.htm All About Shanghai. Chapter 4 – Population ]". Tales of Old Shanghai. {{ref-en}}</ref>
 
[[Պատկեր:Shanghai1920s.jpg|մինի|230px|աջից|''Ցզյուցզյան Լու'' փողոցը Շանհայում (1920-ականներ)]]
[[Պատկեր:ClimateShanghaiChina.PNG|մինի|150px|աջից|Շանհայի միջին ջերմաստիճանը (կարմիր) և տեղումները (կապույտ)]]
=== Կլիման և բնությունը ===
Շանհայում այցելության ամենալավ եղանակը գարունն ու աշունն է։ Քաղաքն ունի [[մերձարևադարձային-ծովային մոնսուկլիմա]]` լավ արտահայտված չորս տարվա եղանակներով։ Տարվա միջին ջերմաստիճանը 15,3 աստիճան է` ըստ Ցելսուսի։ Անձրևների քանակը կազմում է 1112 միլիմետր, որի կեսը բաժին է ընկնում մայիսի կեսերից սեպտեմբերի կեսեր ընկած ժամանակահատվածին։ Ձմռանը ցուրտ և խոնավ է, միջին ջերմաստիճանը`ջերմաստիճանը՝ 3,4-ից 5,6 աստիճան։ Ամռանը եղանակը համեմատաբար տոթ է, ջերմաստիճանը կազմում է միջինում 23,1-27,2 աստիճան (առավելագույնը`առավելագույնը՝ 40 աստիճան), օդի խոնավությունը հասնում է ընդհուպ մինչև 100 տոկոսի։ Ամառային ամիսներին Շանհայում գրանցվում են նաև կարճատև և ուժեղ [[թայֆուն]]ներ։<ref name="Կլիման">[http://www.beijing-shanghai-reise.de/china-shanghai/shanghai-fakten.htm Ճանապարհորդություն դեպի Շանհայ. Շանհայի կլիման և տնտեսությունը{{ref-de}} ]</ref>
 
== Վարչական բաժանում ==
[[Պատկեր:Shanghai Landsat-7 2005-08-15.jpg|մինի|230px|Շանհայը տիեզերքից ([[2005]] թ.[[օգոստոսի 15]])]]
 
[[1949]] թ. Շանհայի ընդհանուր տարածքը կազմում էր 636 կմ², [[1958]] թ. Ջիանգսու մարզից (պրովինցիայից) քաղաքին են միանում շրջակա տաս վարչական միավորներ`միավորներ՝ 5.274 կմ² ընդհանուր մակերեսով (Բաոշեն, Չանգմինգ, Չուաշա, Ֆենգսիան, Ջիադինգ, Ջինշան, Նանհուի, Քինգպու, Շանհայ, Սոնգջիանգ'')։ Այժմ քաղաքի մակերեսը կազմում է 6,340,5 կմ² է, (ինչը հավասար է [[Սյունիքի մարզ|Սյունիքի]] և [[Վայոց Ձորի մարզ]]երի տարածքին) որից 1,928,13կմ² (30,4 տոկոս) բուն քաղաքն է (Պուսի) և շրջակա մի քանի կենտրոնական մասերը (Մինհանգ, Բաոսհան, Ջիադինգ և Պուդոնգ), իսկ 4,412, 37 կմ² (69,6 %) զբաղեցնում են քաղաքի ծայրամասերն ու արվարձանները։ Շանհայը ձգվում է 120 կմ հյուսիսից հարավ և 100 կմ` արևելքից-արևմուտք։ Քաղաքին են պատկանում նաև Չինաստանի մեծությամբ երրորդ` Չոնգմինգ կզղին (1.041,21 կմ²) և ավելի փոքր տարածքով կղզիներ` Չանգսինգ, Հենգշա ևն։<ref name="DC"/>
 
Ներկայումս Շանհայը բաժանված է 19 վարչական միավորների` 18 շրջաններ և «Սիանը»։ Դրանցից 9-ը գտնվում են «Պուսի» թաղամասում, որը բուն քաղաքն է` [[Հուանգպու գետ]]ի արևմուտքում։
=== Խտություն ===
Քաղաքի ներկա 9,2 միլիոն մշտական բնակիչները ապրում են 550 ք.կմ բնակելի տարծքի վրա։ Բնակչության խտությունը կազմում է 16,843 մարդ ամեն քկմ-ի վրա։ <!-- Բեռլինում, համեմատության համար այդ թիվը կազմում է 3800 մարդ -->
Քաղաքից դուրս գյուղական ռեգիոններում 5,790,5 քկմ բնակելի տարածքում ապրում է 4,1 միլիոն մշտական բնակիչ։ Բնակչության խտությունը այնտեղ կազմում է 707 մարդ ամեն քկմ-ի վրա։ Ամբողջ քաղքում (բուն քաղաք և արվարձաններ)13,4 միլիոն գրանցված բնակիչները ապրում են 6,340,5 քկմ-ի վրա։ Խտությունը այս կտրվածքով կազմում է 2,106 մարդ`մարդ՝ ամեն քկմ-ի վրա։
 
=== Բնակչության զարգացման գրաֆիկա ===
=== Թատրոն ===
[[Պատկեր:Shanghai Grand Theatre - at night.JPG|մինի|250px|աջից|Շանհայի մեծ թատրոնը]]
Շանհայի ժողովրդական հրապարակում (Rénmín guangchang), որը դեռևս գաղութային տարիներին ծառայում էր, որպես ձիարշավարան, քաղաքի հայրերը <!-- Stadtväter --> կառուցում են էքստրավագանդ օպերային թատրոն`թատրոն՝ շուրջ 40 մետր բարձրությամբ [[Շանհայի մեծ թատրոնը]]։ Շինարարական աշխատանքները սկսվում են [[1994]]-ին, իսկ հանդիսավոր բացումը կայանում է [[1998]]-ին։ Թատրոնի շենքում գտվում է երեք դահլիճ. հիմնական և ամենամեծ դահլիճը (1800 տեղ), միջին չափի դահլիճը`դահլիճը՝ (600 տեղ) և 250 տեղանցող փոքր դահլիճը`դահլիճը՝ նախատեսված կամերային երաժշտության համար։ Շինության դիզայներներն էին France's Arte Jean-Marie Charpentier & Associates-ը։ Գերժամանակակից ակուստիկան և կենտրոնական մեծ համերգասրահը նախագծված է այնպես, որ հնարավորություն է ընձեռում ներկայացնել բոլոր հնարավոր ֆորմատի ներկայացումներ, սկսած արևմտյան թատերական ներկայացումներից, [[օպերա]]ներից, կամերային երաժշտության համերգներից մինչև չինական օպերա և դասական գրական ստեղծագործությունների ընթերցումներ։
 
Nanjing Xi Lu-ում գտնվող ''Շանհայի կենտրոնը'' միջազգային չափանիշների հսկայական մարզահամերգային համալիր է`է՝ [[համերգ]]ների, [[բալետ]]ների, օպերաների, ակրոբատիկ ցուցադրումների համար։ Շանհայում ակրոբատիկական խմբերի ամենօրյա ելույթները ներկայացնում են ակրոբատիկայի, ձեռնածության, Clowneinlagen, հրաշագործ կախարդների և կենդանիներով համարների ներկայացումներ։ Այդ համարներից մի քանիսը, (օրինակ`օրինակ՝ թուր կուլ տալը, հավասարակշռության ակտերը, կրակով վարժությունները) զարգացել են դեռևս [[Հան դինաստիա]]յի ժամանակ (206-220թթ.)։ Changle Lu-ի Lan Xin թատրոնը ծագում է դեռևս կայսերական ժամանակներից և ցույց է տալիս ինչպես արևմտյան, այնպես էլ չինական օպերաներ։ Այնտեղ տեղի են ունենում նաև մոգության ցուցադրություններ։ Որպես Բրիտանական սիրողական դրամատիկական հասարկության ''(British Amateur Dramatic Society)'' գաղութային արվեստի արտասահմանյան նստավայր, մինչև [[1933]] թվականը այս թատրոնը ամենուրեք հայտնի ''Ռեվյուների'' ներկայացման վայրն էր։
 
=== Թանգարաններ ===
Շանհայի հարավ-արևմուտքում է գտնվում անմեղ նահատակների ''Լոնգհուա-գերեզմանոցը'', որը հավերժացնում է չինական [[կոմունիզմ]]ի համար տասնյակ տարիներ տևած և [[1949]]-ին հաղթանակով պսակված պայքարի զոհերի, մասնավորապես աշխատավորների, ակտիվիստների և [[ուսանող]]ների հիշատակը, որոնք 1920-ական թթ. կոտորվում են Չիան Kaisheks-ի զորքերի կողմից։ Գերեզմանատան տարածքը համարվում է դատավճռի իրականացման կենտրոնական վայրը։
 
Մեջտեղում`Մեջտեղում՝ բրգաձև ապակեպատ ցուցասրահում է գտնվում ''Չիանգի'' զինվորների դեմ ելած 250 կոմունիստ նահատակների հուշակոթողը։ Որպես զոհվածների հիշատակ`հիշատակ՝ այգով մեկ կանգնեցված են անհամար քարե քանդակներ, որոնցից շատերի վրա կան լուսանկարներ ու նշված են անունները։ Իսկ ցուցասրահի ետևում վառվում է հիշատակի անմար կրակը։ Ամեն օր բերվող թարմ ծաղիկները վկայում են այն նշանակության մասին, որ այդ իրադարձություններն առ այսօր ունեն Չինաստանում։ <ref>[http://www.china-guide.de/china/shanghai/kultur.html Չինաստանի գիդ. մշակույթ]</ref>
<!-- այն մասին, որ այդ իրադարձությունների հիշատակի ոգեկոչմանը Չինաստանում առա այսօր մեծ նշանակություն է տրվում։ -->
 
274 658

edits