Բացել գլխավոր ցանկը

Changes

չ
Առանց խմբագրման ամփոփման
[[Պատկեր:Nero pushkin.jpg|մինի]]
 
'''Ներոն Կլավդիոս Կեսար Օգոստոս Գերմանիկոս''' (լատիներեն՝ {{lang-la|Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus}}, [[37]]թ. [[դեկտեմբերի 15]] - [[68]]թ. [[հունիսի 9]]), ծնունդով՝ '''Լուկիոս Դոմիցիոս Ահենոբարբոս''' (լատիներեն՝ ''Lucius Domitius Ahenobarbus''), [[Հռոմեական կայսրություն|հռոոմեական կայսր]] 54թ. հոկտեմբերի 13-ից առ 68թ. հունիսի 9-ը, Հուլիոսների-Կլավդիոսների հարստության վերջին ներկայացուցիչ։
 
== Ծագումը ==
Լուկիոս Դոմիցիոս Ահենոբարբոսը, ապագա Ներոնը, ծնվել է 37թ. դեկտեմբերի 15-ին Անտիումում, Հռոմի մոտ<ref name="suetonius-nero-1">Suetonius, ''The Lives of Twelve Caesars'', Life of Nero [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Nero*.html#1 1].</ref>։<ref name="suetonius-nero-6">Suetonius, ''The Lives of Twelve Caesars'', Life of Nero [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Nero*.html#6 6].</ref>։ Նա եղել է Գնեոս Դոմիցիոս Ահենոբարբոսի միակ որդին: Մայրը` [[Ագրիպինա Կրտսեր]]ը [[Կալիգուլա]] կայսեր քույրն էր:
 
 
Ներոնի հայրը եղել է Լուկիոս Դոմիցիոս Ահենոբարբոսի եւ Անտոնյա Ավագի որդին: Գնեոսն, այսպիսով, հոր կողմից Գնեոս Դոմիցիոս Ահենոբարբոսի (մ.թ.ա. 32թ. կոնսուլ) եւ, հավանաբար` Էմիլիա Լեպիդայի, իսկ մոր կողմից [[Մարկոս Անտոնիոս]]ի եւ Օկտավիա Կրտսերի թոռն էր:
 
Իշխանության անցնելով, Կլավդիոսը Ագրիպինային թույլ է տալիս վերադառնալ աքսորից:
 
 
Մինչեւ Մարիա Մեսալինայի հետ ամուսնանալը Կլավդիոսն ամուսնացած էր եղել երկու անգամ<ref name="suetonius-claudius-26">Suetonius, ''The Lives of Twelve Caesars'', Life of Claudius [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Claudius*.html#26 26].</ref>։ Նախորդ ամուսնություններից ունեցել էր երեք զավակ, որոնց թվում` մի որդի, ով մահացել էր երիտասարդ տարիքում<ref name="suetonius-claudius-27">Suetonius, ''The Lives of Twelve Caesars'', Life of Claudius [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Claudius*.html#27 27].</ref>։ Մեսալինայից ունեցել է երկու երեխա, աղջիկ` [[Կլավդիա Օկտավիա]]ն (ծնվ.41թ., հետագայում դարձավ Ներոնի կինը) եւ տղա Բրիտանիկոս անունով (ծնված 40թ. մահացել է 14 տարեկանում):
 
 
 
48թ. իր սիրեկանի հետ Մասալինան ծրագրել էր դավադրության միջոցով Կլավդիոսին զրկել իշխանությունից: Դավադրությունը բացահայտվեց եւ 49թ. Մեսալինան ենթարկվեց մահապատժի:
 
 
49թ. Կլավդիոսն ամուսնանում է չորրորդ անգամ` Ներոնի մայր Ագրիպինայի հետ, չնայած, որ վերջինս իր զարմուհին էր: Կլավդիոսին օժանդակելու համար 50թ. Ներոնն իր համար ընտրում է '''Nero Claudius Caesar Drusus Germanicus''' անունը: Ներոնն ավելի տարիքով էր իր երկհարազատ եղբայր Բրիտանիկոսից եւ պատրաստվում էր ժառանգել գահը<ref>Tacitus, ''Annals'' [[wikisource:The Annals (Tacitus)/Book 12#26|XII.26]].</ref>։
 
 
51թ. Ներոնը դառնում է տասնչորս տարեկան եւ արդեն համարվում է չափահաս: <ref name="annals-xii-41">Tacitus, ''Annals'' [[wikisource:The Annals (Tacitus)/Book 12#41|XII.41]].</ref>։ Նա նշանակվում է պրոկոնսուլ, ներկայացվում է Հռոմի սենատին, Կլավդիոսի հետ միասին ներկայանում է հանրությանը<ref name="annals-xii-41"/>։ 53թ. ամուսնանում է իր երկհարազատ քույր Կլավդիա Օկտավիայի հետ<ref>Tacitus, ''Annals'' [[wikisource:The Annals (Tacitus)/Book 12#58|XII.58]].</ref>։
[[Պատկեր:Nerón y Agripina.jpg|մինի|240px|Ներոնը եւ [[Ագրիպինա Կրտսեր|Ագրիպինան]]. Ագրիպինան դափնեպսակով թագադրում է իր պատանի զավակ Ներոնին: Նա իր ձախ ձեռքին բռնել է [[առատության եղջյուր]]ը` հաջողության եւ լիության խորհրդանիշը: Ներոնի հագին հռոմեացի զորավարի զրահազգեստ եւ թիկնոց է, իսկ ոտքերի մոտ` սաղավարտ: Տեսարանը պատկերում է մ.թ.54թ. որպես կայսր Ներոնի իշխանության անցնելը եւ թվագրված է մ.թ.59թ.-ից առաջ, երբ Ներոնն սպանեց Ագրիպինային<ref>Արձանի մասին տեղեկությունը վերցված է Թուրքիայում գտնվող Ափրոդիդսիասի թանգարանից, որտեղ այն պահվում է:</ref>։]]
[[Պատկեր:Neroandseneca.jpg|մինի|աջից|240px|Ներոնը եւ Սենեկան: Հուշարձան [[Կորդոբա]]յում, [[Իսպանիա]]:]]
 
{{անձ-անավարտ}}
Կլավդիոսը մահացավ 54թ.-ին եւ Ներոնը, վերցնելով '''Ներոն Կլավդիոս Կեսար Օգոստոս Գերմանիկոս''' ([[լատիներեն]]` ''Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus'') անունը, թագադրվում է որպես կայսր: Անտիկ աշխարհի շատ պատմաբաններ նշում են, թե Ագրիպինան թունավորել է Կլավդիոսին: Համաձայն [[Պլինիոս Ավագ]]ի, դրա համար նա օգտագործել է թունավոր սունկ<ref>[http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=3578208 ]</ref>։Հայտնի չէ, թե արդյոք Ներոնը տեղյակ է եղել սպանության մասին, կամ արդյոք մասնակից է եղել<ref>Cassius Dio's and Suetonius' accounts claim Nero knew of the murder, Cassius Dio, ''Roman History'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/61*.html#35 LXI.35], Suetonius, ''The Lives of Twelve Caesars'', Life of Nero [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Nero*.html#33 33]; Tacitus' and Josephus' accounts only mention Agrippina, Tacitus, ''Annals'' [[wikisource:The Annals (Tacitus)/Book 12#65|XII.65]], Josephus, ''Antiquities of the Jews'' [[wikisource:The Antiquities of the Jews/Book XX#Chapter 8|XX.8.1]].</ref>։
 
Ներոնն իշխանության անցավ 17 տարեկանում,<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/61*.html Book LXI #3 P39]</ref>։<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Nero*.html#33 #8 P100]</ref>։դառնալով մինչեւ այդ ժամանակը եղած կայսրերից ամենաերիտասարդը<ref>Օգոստոսը եղել է 35 տարեկան, Տիբերիոսը` 56, Կալիգուլան` 25 եւ Կլավդիոսը` 50:</ref>։ Անտիկ աշխարհի պատմաբանները Ներոնի իշխանության վաղ տարիները նկարագրում են որպես նրա վրա մեծ ազդեցության ժամանակաշրջան մոր` Ագրիպինայի, խնամակալ [[Լուցիուս Աննեուս Սենեկա|Լուկիուս Անեուս Սենեկայի]] եւ Պրետորիայի պրեֆեկտ Սեքստոս Աֆրանիուս Բուրոսի կողմից:
 
 
 
54թ.-ին Ագրիպինան փորձում է նստել Ներոնի կողքին, երբ նա պետք է հանդիպեր Հայաստանի դեսպանորդին, սակայն, Սենեկան չի թողնում եւ կանխում է սկանդալային տեսարանը<ref name="annals-xiii-5">Tacitus, ''Annals'' [[wikisource:The Annals (Tacitus)/Book 13#5|XIII.5]].</ref>։
 
 
Կան տեղեկություններ, որ Ներոնը բավարարված չէր Կլավդիա Օկտավիայի հետ ամուսնությունով եւ արտամուսնական կապեր է ունեցել նախկինում ստրկուհի Կլավդիա Ակտեի հետ<ref>Tacitus, ''Annals'' [[wikisource:The Annals (Tacitus)/Book 13#12|XIII.12]].</ref>։ 55թ. Ագրիպինան փորձում է աջակցել Օկտավիային եւ պահանջում է, որ որդին խզի Ակտեի հետ ունեցած կապերը: Ներոնը, Սենեկայի աջակցությամբ կանխում է մոր միջամտությունը:
 
Հայտնի չէ, թե ով կամ ինչն է եղել հրդեհի պատճառը, կամ արդյոք այն եղել է պատահար, թե` կազմակերպված: [[Սվետոնիոս]]ը եւ [[Դիոն Կասսիոս|Կասիոս Դիոնը]] հակված են կարծելու, թե դա եղել է Ներոնի արածը` պալատների համալիր կառուցելու նպատակով: Տակիտոսը նշում է, թե քրիստոնյա հավատացյալները խոստովանել են իրենց մեղքը, սակայն, որեւէ բան հայտնի չէ նրանց կտտանքների ենթարկելու մասին<ref name="annals-xv-44">Tacitus ''Annals'' [[wikisource:The Annals (Tacitus)/Book 15#44|XV.44]].</ref>։ Պետք է ասել, որ հրդեհի պատահարները Հին Հռոմում եղել են սովորական երեւույթ, ինչպես, օրինակ, 69թ. եւ 80թ. պատահած մեծ հրդեհները: <ref name="tacitus-histories-I.2">Tacitus, ''Histories'' [[wikisource:The Histories (Tacitus)/Book 1#2|I.2]].</ref>։<ref>Suetonius, ''Lives of Twelve Caesars'', Life of Titus [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Titus*.html#8 8].</ref>։
 
 
[[Սվետոնիոս]]ի եւ [[Դիոն Կասսիոս|Կասիոս Դիոնի]] պատմելով, քաղաքը վառվելու ժամանակ Ներոնը բեմական զգեստով կանգնել եւ երգում էր<ref>Suetonius, ''The Lives of Twelve Caesars'', Life of Nero, [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Nero*.html#38 38]; Cassius Dio, ''Roman History'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/62*.html#16 LXII.16].</ref>։ Հայտնի լեգենդը պնդում է, թե Ներոնը հրդեհի ժամանակ նվագում էր [[ջութակ]], ինչն անախրոնիզմ է, քանի որ 1-ին դարի Հռոմում ջութակ չի եղել:
 
 
[[Կոռնելիոս Տակիտոս|Տակիտոսը]], սակայն, համարում է, թե Ներոնն այդ ժամանակ եղել է Անտիումում<ref name="annals-xv-39">Tacitus, ''Annals'' [[wikisource:The Annals (Tacitus)/Book 15#39|XV.39]].</ref>։ Տակիտոսն ասում է նաեւ, թե քաղաքը վառվելու ժամանակ Ներոնի քնար նվագելու եւ երգելու մասին խոսակցությունները բամբասանք են<ref name="annals-xv-39"/>։ Նրա պատմելով, Ներոնը վերադառնում է Հռոմ եւ, իր միջոցներից վճարելով, կազմակերպում է օգնություն<ref name="annals-xv-39"/>։ Ներոնը բացում է իր պալատները` օթեւան եւ ուտելիք տրամադրելով անտուն մնացածներին<ref name="annals-xv-39"/>։
 
Հրդեհից հետո սթափվելով, նա պատրաստում է քաղաքի զարգացման նոր նախագիծ: Շենքերն սկսեցին կառուցել աղյուսից, այնպես, որ նրանց գլխավոր մուտքերը լինեն փողոցի կողմից, այլ ոչ թե` բակի, ինչպես նաեւ լայնացրեցին ճանապարհները:
 
 
Հրդեհի շնորհիվ ազատված տեղում կառուցվեց պալատների նոր համալիր: Համալիրի տարածքում տեղադրվեց Ներոնի 30 մետրանոց արձանը:
26 659

edits