«Սալվադոր Դալի»–ի խմբագրումների տարբերություն

Առանց խմբագրման ամփոփման
չ (Ռոբոտ․ Տեքստի ավտոմատ փոխարինում (-` +՝))
| ազդել է=
}}
'''Սալվադոր Դալի''' ([[իսպաներեն]]՝ ''Salvador Dalí'', լրիվրիվ անունը՝ Սալվադոր Դոմենեկ Ֆելիպ Ժասինտ Դալի ի Դոմենեկ,Մարկիզ դե Պուբոլ )[[Մայիս 11]], [[1904]] – [[Հունվար 23]], [[1989]]), [[Իսպանիա|իսպանացիԻսպանացի]] [[գեղանկարիչ]], [[քանդակագործ]], [[ռեժիսոր]], [[գրող]], և [[սյուրռեալիզմ]]ի հիմնադիրներից։
 
== Կենսագրություն ==
Նա ծնվել է 1904 թվականի Մայիսի 11-ին [[Իսպանիա]]յի [[Կատալոնիա]] [[նահանգ]]ինահանգի ՖիգՖիգերասերասՖիգուերաս քաղաքում:Դեռ մանկուց Սալվադորը տարբերվում էր իր վարքով և բնավորությամբ: Իր առաջին նկարը նա նկարել է տաս տարեկան հասակում:1921 թվականին ընդունվում է [[Սան Ֆերնանդոյի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիա]]: Նկարը, որ ներկակայցրել էր ընդունվելու համար, չի ընդունվում փոքր լինելու պատճառով, բայց շատ բարձր է գնահատվում մասնագետների կողմից: ԵՎ նրանք Դալիին տալիս են երեք օր նոր նկար ներկայացնելու համար, բայց Սալվադորը ներկայացնում է նախորդից ավելի փոքր նկար: Այդ ու հանդերձ բացառության կարգով բացառիկ վարպետության համար Սալվադորին ընդունում են ակադեմիա: [[Մադրիդ]]ում ուսանելը ազդում է նրա սկզբնական մասնագիտական ժամանակաշրջանում կատարած նկարների վրա, նրանք եղել են զուտ ակադեմիստական ոճի մեջ։ Այդ ժամանակահատվածում նա ծանոթանում է [[Ֆեդերիկո Գարսիա Լորկա]]յի և [[Լուիս Բունյուել]]ի հետ:
Նրա առաջին ցուցահանդեսը տեղի է ունեցել 1925 թվականի նոյեմբերին [[Բարսելոնա]] քաղաքում։ Այդ տարիներին նա նկարում էր միայն [[ծով]]ային նկարներ։[[նկար]]ներ։ 1926 թվականին նրան հեռացնում են ակադեմիայից վատ վարքի համար: Այդ տարի նա առաջին անագամ գնում է [[Փարիզ]], որտեղ
Դալին ծանոթանում է [[Պաբլո Պիկասսո|Պիկասսոյի]] և [[Անդրե Բրետոն|Բրետոնի]] հետ և հենց այդ ծանոթությունն է դառնում նրա սյուրռեալիստական ճանապարհ բռնելու սկիզբը։ 1929 թվականից նա լիովին ընկղմված էր այդ ոճի մեջ։ Հենց այդ տարիներին Դալին ծանոթանում և ամուսնանում է [[Գալա ԷլյուառիԷլյուառ]]ի հետ, որը հետագա Դալիական կյանքի մեծագույն ոգեշնչումն է դառնում։
 
[[Պատկեր:Dali-the-persistence-of-mem.jpg|մինի|ձախից|200px|Հիշողության կայունություն]]
Դալին աջակցել և մասնակցել է սյուրռեալիզմի զարգացմանը, և մեծ [[գովազդ]] է արել այդ [[ոճ]]ըոճը, ինչևէ ոճի առաջնորդները հետագայում նրան մեղադրել են չափազանց շահամոլ լինելու մեջ։ Դալիի այս ժամանակաընթացքի նկարները արտացոլում են՝ տեսիլքային կերպարներն ու ամենօրյա առարկաները, անսպասելի կառուցվածքների տեսքով, ինչպիսին են, օրինակ նրա հայտնի փափուկ ժամացույցները « Հիշողության կայունություն» նկարում (1931 թվական, Նորագույն արվեստի թանգարան, [[Նյու Յորք]])։
 
Դալիի արվեստը ծագում է հենց սյուրռեալիստական էսթետիկայից, որտեղ նա գտել է իրեն ամենամոտիկ մոտիվները։ Այն բոլոր սյուժեները, որոնք տեղափոխվում են Դալիի մեկ նկարից մյուսը, բացում են հեղինակի ապրումների աշխարհը, այդ բոլոր սյուժեները գտան իրենց արտացոլանքը նաև [[պոեմ]]ների և [[ֆիլմ]]երի մեջ, որոնք Դալին նկարահանում էր [[ԼուիսԼուի ԲունյուելիԲյունուելի]] հետ համատեղ («Անդալուզական շունը» 1928 թվականթ, «Ոսկե դար» 1930 թվականթ)։ 1936 թվականին Դալին անսպասելի և ընդգծված մասնագիտական շեղում է կատարում դեպի իտալական [[կլասիցիզմ]]։ 1948 թվականին Դալին մեկնեց [[ԱՄՆ]], որտեղ նա ապրեց մինչ 1948 թվականը։ Իր արվեստի մեջ Դալին ներգրավել էր ամենատարբեր աղբյուրներ՝ նիդերլանդական [[ռեալիզմ]], իտալական [[բարոկկո]], [[աբստրակցիոնիզմ]], [[փոփ-արթ]]։ Դալիի ավելի ուշ նկարները, որոնք հաճախ [[կրոն]]ականկրոնական թեմատիկա էին կրում, ավելի դասական են իրենց ոճի մեջ, օրինակ՝ «Կորպուս Գիպերկուբուս» (1954, Մետրոպոլիտան թանգարան, Նյու Յորք) և «Վերջին Ընթրիքը» (1955, Ազգային արվեստի թանգարան, [[Վաշինգտոն]])։
[[Պատկեր:Dali-the-sacrament-of-the-l.jpg|մինի|աջից|200px|Վերջին Ընթրիքը]]
Դալիի նկարները բնորոշվում են իրենց մանր գծանկարով և իրատեսական մանրամասնություններով և անշուշտ անբասիր գույներով, որոնք ևս շեշտվում են թափանցիկ ջնարակումով։ Դալին նաև նկարահանել է սյուրռեալիստական ֆիլմեր, տպագրել նկարազարդված գրքեր, զբաղվել է նաև ոսկերչությամբ, պատրաստել [[թատրոն]]ային բեմեր և [[հագուստ]]ներ։ Դալիի նկարչության հետ մեկտեղ, կան նրա [[բալետ]]ային սցենարները և մի շարք գրքեր, որոնցից են՝ «Սալվադոր Դալիի գաղտնի կյանքը» (1942 թվականթ) և «Հանճարի օրագիրը» (1964 թ)։ Դալիի կյանքն ու արվեստը դարձել էին մի կախարդական միաձուլում, որը նույնպես կարելի է Դալիի ստեղծագործություններից համարել։ Սալվադոր Դալին ներկայացված է ԱՄՆ-ի և [[Եվրոպա]]յի թանգարաններում՝ [[Լոնդոն]], [[ԲազելԲասել]], [[Գլազգո]], [[Փարիզ]], [[Չիկագո]], [[Նյու Յորք]], [[Վաշինգտոն]] և [[Ֆիլադելֆիա]] քաղաքներում։
1968 թվականին Դալին դղյակ է գնում Գալայի համար, որտեղ նա ապրում է ամուսնուց առանձին, և Դալին կարող էր այցելել դղյակ, միայն կնոջ գրավոր թույլատվության դեպքում:1982 թվականին մահանում է նրա կինը։ Կնոջ մահից հետո Դալին ապրում է դղյակ:1984 թվականին դղյակը վառվում է, և Դալին ծանր այրվածքներով տանում են հիվանդանոց։ Նրա կյանքը փրկում են, բայց նա դառնում է հաշմանդամ: Հրդեհից հետո տեղափոխվում է թատրոն-թանգարան, որտեղ էլ մահանում է 1989 թվականի հունվարի 23-ին՝ սրտի կաթվածից։
[[Պատկեր:Dali museum.jpg|մինի|աջից|200px|Դալիի թատրոն-թանգարան]]
 
== Դալիի թատրոն-թանգարան ==
Դալիի [[թատրոն]]-[[թանգարան]]ըթանգարանը գտնվում է Իսպանիայի ՖիգերասՖիգուերաս [[քաղաք]]ումքաղաքում:Սալվադոր Դալին իրագործում է իր վաղեմի երազանքը՝ զետեղելով [[արվեստ]]իարվեստի իր բացառիկ նմուշները իր իսկ ծննդավայրի Հին թատրոնի շենքում: Թանգարանի պաշտոնական բացումը տեղի է ունեցել 1974 թվականին: Հատկանշական է, որ թատրոնը վերանվանվում է Տոռե Գալատեյա՝ ի հիշատակ Դալիի վաղամեռ կնոջ՝ Գալաի անունով: Կառույցի ամենագրավիչ մասը՝ թափանցիկ, ցանցային կառուցվածքով գեոդեզիական [[գմբեթ]]ը՝գմբեթը` աչքի ընկնող ճարտարապետության մի մասն է, որն այսօր հանդիսանում է թե՛ թատրոնի, և թե՛ ՖիգերասիՖիգուերասի խորհրդանիշը:Դալիի Թատրոն-Թանգարանը, որի ճարտարապետն է Էմիլիո Պերես Պիներոն, բոլորի ուշադրությունն է գրավում ալ կարմիր պատերի երկայքով տեղակայված հսկա սպիտակ ձվերի շարանով: Մեծ արվեստագետ Սալվադոր Դալիի մարմինն իր իսկ ցանկությամբ հանգչում է գլխավոր ցուցասրահում, հատակի տակ, որպեսզի մարդկային շփումն ընդմիշտ մնա վարպետի հետ:
== Գրականություն ==
* Jean-Pierre Thiollet, ''Carré d'Art'' (Սալվադոր Դալի), Anagramme Ed., 2008. ISBN 978-2-35035-189-6
[[Կատեգորիա:1989 մահեր|Դալի, Սալվադոր]]
[[Կատեգորիա:Հունվարի 23 մահեր]]
[[Կատեգորիա:ՖիգերասՖիգուերաս քաղաքում ծնվածներ]]
 
{{Link FA|af}}