«Կանեփ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 469 բայտ ,  6 տարի առաջ
չ
Առանց խմբագրման ամփոփման
չ (clean up, replaced: → (16) oգտվելով ԱՎԲ)
չ
| image descr =Կանեփ
| regnum = Բույսեր
|divisio = [[Ծածկասերմեր]]
| ref =
|classis = [[Երկշաքիլավորներ]]
| comment =
|ordo = [[Վարդածաղկավորներ]]
| rang =
|familia = [[Կանեփազգիներ]]
| latin = '''''Cannabis'''''
| author =
|genus = '''''Կանեփ'''''
| syn =
| typus =
| range map =
| range map caption =
| range map width =
| range legend =
| wikispecies =Cannabis
| commons =Category:Cannabis
}}
 
'''Կանեփ''' (''Cannabis''), կանեփազգիների ընտանիքին (canabinaceae՛{{lang-lat|Canabinaceae}}) պատկանող միամյա խոտաբույս։ Հայտնի է կանեփի 53, [[ՀՀ]]-ում՝ 3 տեսակ. մշակովի կամ սովորական, որից ստացվում են թել ու սերմ, հնդկական, որից ստանում են թմրանյութեր (հաշիշ, մարիխուան), և մոլախոտային, որը գարնանացան բույսերի ցանքերի մոլախոտ է։ ՀՀ-ում տարածված է մշակովիմշակում են ցանովի կանեփը (''C. sativa''), որը միամյա, երկտուն, խաչաձե փոշոտվող բույս է: Ստացված են նաե միատուն սորտեր: կանեփը։
 
Կանեփը միամյա, երկտուն, խաչաձև փոշոտվող բույս է (մշակվում են նաև միատուն սորտեր)։ Արմատն առանցքային է, ցողունի բարձրությունը՝ 0,5–4 մ։ Տերևները թաթաձև հատվածավոր են։ Արական ծաղիկները ողկուզանման-հուրանանման ծաղկաբույլերով են, իգականները հասկանման ճյուղավորված են տերևանութներում։ Ծաղկում է օգոստոսին։ Պտուղը երկփեղկ տուփիկ է։ Արական բույսի ցողունը նուրբ է (դրանից ստացվում է փափուկ և ամուր թել), իսկ իգականի ցողունը կոպիտ է (ստացված թելն ամուր է, ջրում չփտող)։
 
Կանեփի քուսպն արժեքավոր անասնակեր է. պարունակում է 5–8% սպիտակուցներ։
Կանփի սերմերը պարունակում են 30-35% [[յուղ]] և 23-25% [[սպիտակուց|սպիտակուցային նյութեր]], որն օգտագործվում է սննդի մեջ (սերմերը հայկական ավանդական աղանձի բաղադրամաս են)։ Յուղը շուտ չորացող է (յոդային թիվը կազմում է 140-165), օգտագործվում է տեխնիկական նպատակներով՝ օճառներ, ներկեր, լաքեր և այլ նյութեր ստանալու համար։
 
==Ձևաբանությունը==
===Ցողուն===
Ցողունի բարձրությունը 0,5—4 մ է, հաստությունը՝ 8—30 մմ: Արական բույսերի վեգետացիան ավելի կարճ է, ցողունները՝ նուրբ, դրանցից ստացվում է վւափուկ և ամուր, իսկ իգականից՝ կոպիտ, ամուր, ջրում չփտող թել: Արական բույսերի թելը կազմում է չոր ցողունի 20—25%, իգականինը՝ 12—20%: Թելից պատրաստում են ճոպան, պարան, լարան, [[ուռկան]], պարուսին, բրեզենտ են:
===Պտուղ===
Կանեփի պտուղները պարունակում են 30— 35% յուղ, որն օգտագործվում է սննդի մեջ և տեխնիկական (օլիֆ, ներկեր) նպատակներով: Քուսպն արժեքավոր կեր է, պարունակում է 22—25% [[սպիտակուց]]ներ, 5—8% [[ճարպ]]եր: Նախկին Խորհրդային Միությունում թելի բերքը առաջավոր տնտեսություններում 11—12 ց/հա էր, սերմի բերքը՝ 4—6 ց/հա: Պտուղը երկփեղկանի ընկուզիկ է:
===Արմատ===
Արմատն առանցքային է, ցողունի բարձրությունը՝ 0,5–4 մ։
===Տերև===
Տերևները մատնաձև են՝ թաթաձև հատվածավոր։
===Ծաղիկ===
Արական ծաղիկները ողկուզանման-հուրանանման ծաղկաբույլերով են, իգականները հասկանման ճյուղավորված են տերևանութներում։ Ծաղկում է օգոստոսին։
==Տեսակներ==
Հայտնի են կանեփի 3 ինքնուրույն տեսակներ`
 
* '''Մոլախոտային կանեփ''' (Cannabis ruderalis janisch.)
 
== Որպես թմրանյութ==
 
Կանեփը (այլ կերպ` '''''մարիխուանա''''', հայերեն ժարգոնում` '''''պլան''''', '''''քոլ''''') հիմնականում անօրինական կերպով երբեմն օգտագործվում է որպես թմրամիջոց։ Կանեփի ծաղիկը պարունակում է ՏՀԿ (տետրահիդրականաբիրոլ) կոչվող քիմիական բաղադրիչը։ Այն կարող է կանեփ ծխող կամ նույնիսկ ուտող մարդկանց մոտ առաջացնել «հաճելի» պահեր, որոնք իրենց բնույթով թմրանյութային ազդեցություն են։ Կանեփի նմանատիպ օգտագործումը պետականորեն արգելված են շատ երկրներում։ Կանեփը մշակում են նաև թել ստանալու համար։ Կանեփի թելն աչքի է ընկնում իր ամրությամբ և փտման գործընթացի նկատմամբ դիմացկունությամբ։ Այդ թելը օգտագործվում է պարուսին, բրեզենտ, նավագնացային և ձկնորսական հանդերձանքներ, ճոպան, թոկ, լարան և տարբեր իրեր պատրաստելու համար։
24 824

edits