Բացել գլխավոր ցանկը

Changes

Առանց խմբագրման ամփոփման
| ncbi =
}}
[[Պատկեր:World.distribution.testudines.1.png|right|thumb|upright=1.43|Աշխարհում կրիաների տարածվածությունը:<br />Սեւ` ցամաքային եւ քաղցրահամ ջրերի կրիաների,<br />Կապույտ` ծովային կրիաների:]]
'''Կրիաներ''' ([[լատիներեն]]` Testudines) [[սողուններ]]ի դասին պատկանող զրահավոր ցամաքային և ջրային կենդանիներ են։ Տարածված են համարյա ամբողջ [[երկրագունդ]]ով մեկ։ Հայտնի է, որ կրիաները գոյություն են ունեցել 220 միլիոն տարի առաջ<ref name="Li-etal">{{Harvnb|Li|Wu|Rieppel|Wang|2008}}</ref> եւ հանդիսանում է սողունների դասի ամենահին խումբը, ավելի հին, քան [[մողեսներ]]րի, [[օձ]]երի կամ [[կոկորդիլոս]]ների խմբերը։<br />
 
Ներկայումս հայտնի է կրիաների 210 տեսակ, որոնցից երեքը` [[Միջերկրածովյան կրիա|միջերկրածովյան]], [[Կասպիական կրիա|կասպիական]] և [[ճահճային կրիա]]ները` հանդիպում են [[Հայաստան]]ի տարածքում:<br />
Կրիաները երկարակյաց կենդանիներ են: Առանձին տեսակների կյանքի տեւողությունը հասնում է մինչեւ 120 տարվա: Ամենաերկարակյացները [[գալապագոսյան կրիա]]ներն են, որոնք անազատության մեջ կարող են ապրել մինչեւ 170 տարի:<br />
[[Պատկեր:SmithTestudoSkeletonTagged.PNG|thumb|rightcenter|360px480px|Կրիայի կմախքը` 1 — գանգը; 2 — վզի ողներ; 3 — թիակներ; 4 — ուսոսկր; 5 — արմունկոսկր; 6 — բազկոսկր; 7 — մեծ մատ; 8 — միջնամատ; 9 — ճկույթ; 10 — մարմնի ողներ, 11 — պլաստրոն; 12 — կոնք; 13 — պոչի ողներ; 14 — փոքր ազդրոսկր; 15 — մեծ ազդոսկր]]
 
== Տեսքը և կազմվածքը ==
[[Պատկեր:London Zoo 00996.jpg|thumb|left|260px|Յուղաբլիթաձեւ կրիան [[Լոնդոն]]ի կենդանաբանական այգում:]] [[Պատկեր:Hawaii turtle 2.JPG|thumb|left|260px|Ծովային կրիա:]]
Բոլոր տեսակի, անգամ ջրում ապրող կրիաները ձվադրում են ցամաքում։ Դնում են 1-ից 400 ձու։ Էգերը ձվերը թաղում են ավազի կամ հողի մեջ և իրենց սերնդի համար այլևս չեն մտահոգվում։ Ձվից դուրս եկած փոքրիկ կրիաներն սկսում են անմիջապես ինքնուրույն կյանք վարել։ Սկզբնական շրջանում սրանք արագ են աճում, հետագայում աճը դանդաղում է։ Հետաքրքիրն այն է, որ կրիաներն աճում են ողջ կյանքի ընթացքում։ Կրիաներն ապրում են շատ երկար, սակայն միշտ չէ, որ այդպես է։<br />
 
 
[[Պատկեր:SmithTestudoSkeletonTagged.PNG|thumb|right|360px|Կրիայի կմախքը` 1 — գանգը; 2 — վզի ողներ; 3 — թիակներ; 4 — ուսոսկր; 5 — արմունկոսկր; 6 — բազկոսկր; 7 — մեծ մատ; 8 — միջնամատ; 9 — ճկույթ; 10 — մարմնի ողներ, 11 — պլաստրոն; 12 — կոնք; 13 — պոչի ողներ; 14 — փոքր ազդրոսկր; 15 — մեծ ազդոսկր]]
 
== Աղբյուրներ ==
Անանուն մասնակից