«Տունդրա»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
clean up, replaced: |thumb → |մինի (4), |right → |աջից (4) oգտվելով ԱՎԲ
('Ru200008050084.jpg' -> 'Tundra in Siberia.jpg' using GlobalReplace v0.2a - Fastily's PowerToys: File renamed on commons)
չ (clean up, replaced: |thumb → |մինի (4), |right → |աջից (4) oգտվելով ԱՎԲ)
[[Պատկեր:800px-Map-Tundra.png|thumbմինի|rightաջից|Տունդրայի տարածման շրջանները]]
'''Տունդրա''' ֆիններեն բառը նշանակում է ''ամայի վայր''։ Ավելի ուշ այդպես սկսել են անվանել նաև հյուսիսային անտառազուրկ հարթավայրային շրջանները։
 
Տունդրան համարվում է երկրագնդի [[Բնականբնական գոտիներ|բնական գոտիներից]]ից մեկը։
 
== Տարածման շրջաններ ==
[[Պատկեր:Greenland scoresby-sydkapp2 hg.jpg|thumbմինի|rightաջից|Տունդրան [[Գրենլանդիա|Գրենլանդիայում]]յում]]
[[Հյուսիսային կիսագունդ|Հյուսիսային կիսագնդում]] այս գոտին տարածվում է [[Եվրասիա|Եվրասիայի]]յի և [[Հյուսիսային Ամերիկա|Հյուսիսային Ամերիկայի]]յի ծայր հյուսիսային ափամերձ շրջաններում, [[Գրենլանդիա|Գրենլանդիայի]]յի առափնյա շրջաններում և որոշ այլ կղզիներում։
 
[[Հարավային կիսագունդ|Հարավային կիսագնդում]] այն տարածվում է [[Անտարկտիդա]] մայրցամաքի [[Անտարկտիկա (թերկաղի)|Անտարկտիկա թերկաղզու]] ծայր հյուսիսային շրջաններում և որոշ կղզիներում։
 
== Կլիմա ==
[[Պատկեր:Tundra in Siberia.jpg|thumbմինի|rightաջից|Տունդրան [[Ռուսաստան|Ռուսաստանում]]ում]]
Տունդրայում կլիման մեձանտարկտիկական է։ Նրա հարավային սահմանը համընկնում է հուլիսյան +10°C [[Իզոթերմ|իզոթերմիիզոթերմ]]ի հետ։
 
Ամռանը զով է։ Հուլիսի միջին ջերմաստիճանը +10°C-ից ցածր է, իսկ բացարձակ առավելագույնը հասել է +21°C-ի։
 
Ձմռանը միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -20 -50°C-ի սահմաններում։
 
Տեղումների տարեկան քանակը 200 - 300 մմ. է։ Այստեղ տեղումները գերազանցում են գոլորշունակությանը։
 
== Հողեր ==
[[Պատկեր:Tundra_looking_south_toward_Brooks_RangeTundra looking south toward Brooks Range,_Alaska Alaska.jpg|thumbմինի|rightաջից|Տունդրան [[Ալյասկա (նահանգ)|Ալյասկայում]]]]
Տունդրային բոնորոշ է հողի բազմամա սառցույթը։ Ամռանը հողի ընդամենը 0,5 - 1,5 մետրանոց շերտ է հալվում, որին անվանում են գործունյա շերտ։
 
Հողի սառցույթի շնորհիվ հալոցքային ջրերը չեն ներծծվում, իսկ ցածր ջերմաստիճանների պայմաններում` չեն գոլորշանում և ձևավորում են ճահճային, տորֆաճահճային և տունդրագլեյան հողեր։
Սառը, անբարենպաստ կլիմայի պատճառով տունդրայում անտառներ բոլորովին չկան։ Անտառների համար հատկապես կործանարար են [[Արկտիկայից]] փչող ուժեղ ու սառը փոթորկալից քամիները։
 
Տունդրայում տարածված են այն բույսերը, որոնք չունեն խորը գնացող արմատներ, ինչպիսիք են [[Մամուռներ|մամուռներնմամուռներ]]ն ու [[Քարաքոսեր|քարաքոսերըքարաքոսեր]]։ ը։
 
Բուն կամ միջին տունդրայում աճում են նաև [[Բևեռային կակաչ|բևեռային կակաչ]], բևեռային բոշխ, թթուհատ, մռամոշ և այլ հատապտուղներ, իսկ տունդրայի հարավային մասում, որտեղ գործունյա շոերտը ավելի հզոր է, աճում են թփուտային գաճաճ ծառեր` գաճաճ կաղնի, բևեռային ուռենի, հապալասենի, կեչի և այլն։
 
== Կենդանական աշխարհ ==
Տունդրայի բոնորոշ կենդանիներից են կրծողները, հյուսիսային եղջերուն, բևեռային նապաստակը, աղվեսը, բուն, [[Բևեռային արջ|արջը]], գայլը, կաքավը և այլն։
 
Ամռանը այստեղ իրենց «հանգիստն» են անցկացնում բազմաթիվ թռչուններ (կերն առատ է, եղանակը` զով), որոնք մերձափնյա ժայռոտ կղզիներում ստեղծում են «թռչնաշուկաներ»։
 
== Յուրացում ==
Տունդրան յուրացնելը դժվար է ոչ միայն դաժան կլիմայի, այլև հավերժական սառցույթի պատճառով։
 
Այս գոտում հիմնականում զբաղվում են եղջերվապահությամբ և ձկնորսությամբ։
 
== Օգտակար հանածոներ ==
Տունդրայում հայտնաբերված են [[Ածուխ|ածխի]], [[Երկաթ|երկաթիերկաթ]]ի, [[Նիկել|նիկելինիկել]]ի, [[Պղինձ|պղնձի]], [[Գազ|գազիգազ]]ի և այլն օգտակար հանածոների հսկայական պաշարներ։
 
{{Commons|Category:Tundra|Տունդրա}}
 
 
 
 
{{Commons|Category:Tundra|Տունդրա}}
[[Կատեգորիա:Աշխարհագրություն]]
[[Կատեգորիա:Բնություն]]
 
 
[[ko:툰드라]]
1 105 242

edits