«Երիկամ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 46 բայտ ,  8 տարի առաջ
չ
clean up, replaced: → (24), է: → է։ (4), ը: → ը։ (13), ի: → ի։ (3), ծ: → ծ։ (2), կ: → կ։ (3), մ: → մ։, ն: → ն։ (9), ջ: → ջ։ (5), վ: → վ։ (6), տ: → տ։, oգտվելով [[Վիքիպեդիա:Ավտո...
չ (Bot: Migrating 103 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q9377 (translate me))
չ (clean up, replaced: → (24), է: → է։ (4), ը: → ը։ (13), ի: → ի։ (3), ծ: → ծ։ (2), կ: → կ։ (3), մ: → մ։, ն: → ն։ (9), ջ: → ջ։ (5), վ: → վ։ (6), տ: → տ։, oգտվելով [[Վիքիպեդիա:Ավտո...)
[[Պատկեր:Kidney section.jpg|thumb|Մարդու երիկամը]]
[[Պատկեր:Gray1120-kidneys.png||thumb|Մարդու երիկամների ընհանուր տեսքը հետևից (մեջքային հատվածը հեռացված է)]]
'''Երիկամները''' (rens) զույգ [[գեղձ]]ային [[օրգան]]ներ են [[որովայնի խոռոչ]]ի հետին պատի որովայնամզի տակ:տակ։ Երիկամները տեղավորված են [[ողնաշար]]ի աջ ու ձախ կողմերում, կրծքային վերջին և գոտկային վերին երկու [[ող]]ների մակարդակի վրա:վրա։ Աջ երիկամը միջին հաշվով 1-1.5 սմ ավելի ցած է, քան ձախը ([[լյարդ]]ի աջ բլթի ճնշումից կախված):։ Երիկամների վերին ծայրերը հասնում են XI [[կող]]ի մակարդակին, նրանց ստորին ծայրերը գտնվում են [[զստոսկր]]ի կատարից 3-5 սմ բարձր:բարձր։ Երիկամների դիրքի նշված սահմանները ենթակա են անհատական փոփոխությունների. հաճախ վերին սահմանը հասնում է XI կրծքային ողնի վերին եզրի բարձրությանը, ստորին սահմանը կարող է իջնել 1-0.5 ող ավելի ցած:ցած։
 
==Երիկամի արտաքին տեսքը==
 
Երիկամն ունի [[լոբի|լոբու]] ձև:ձև։ Երիկամի նյութն արտաքինից հարթ է և մուգ կարմիր գույնի:գույնի։ Երիկամում տարբերում են վերին և ստորին բևեռներ (extremitas superior et inferior), դրսային ու միջային եզրեր(margo laterals et mediales) և առաջային ու հետին երեսներ(facies anterior et posterior):։ Երիկամի դրսային եզրը կոր է, միջայինը մեջտեղում գոգ է, դարձած է ոչ միայն միջայնորեն, այլև քիչ ցած ու առաջ:առաջ։ Միջային եզրի միջին գոգ մասի մեջ է մտնում [[դրունք]]ը (hilus renalis), որի միջով մտնում են [[երիկամային զարկերակներ]]ն ու [[նյարդ]]երը և դուրս են գալիս [[երակ]]ն ու [[միզածորան]]ը: Դրունքը բացվում է մի նեղ տարածությունում, որը խրված է երիկամի նյութի մեջ:մեջ։ Այս տարածությունը կոչվում է երիկամի ծոց (sinus renalis), նրա երկայնական առանցքը համապատասխանում է երիկամի երկայնական առանցքին:առանցքին։ Երիկամի առաջային երեսը ավելի կոր է, քան հետինը:հետինը։
 
Աջ ու ձախ երիկամների առաջային երեսների առնչությունը օրգանների հետ միատեսակ չէ:չէ։ Աջ կողմից վերևում երիկամի մակերեսի մի փոքր մաս հպվում է մակերիկամին, որի հետ երիկամը միացած է [[շարակցական հյուսվածք]]ի մի միջնաշերտով:միջնաշերտով։ Ավելի ցածր երիկամի առաջային երեսի մեծ մասը հպված է [[լյարդ]]ին, որի վրա դրա հետևանքով գոյանում է երիկամի պուճը (impressio renalis):։ Աջ երիկամի առաջային երեսի ստորին մեկ երրորդական մասին հպվում է [[հաստ աղիք]]ի աջ ծունկը:ծունկը։ Աջ երիկամի առաջային երեսի միջային եզրի երկայնքով իջնում է [[տասներկումատյա աղիք|duodenum-ի]] վայրէջ հատվածը:հատվածը։ Ձախ երիկամն իր վերին երրորդականի երկարությամբ հպվում է [[ստամոքս]]ին, իսկ միջին երրորդականում` [[ենթաստամոքսային գեղձ]]ին: Նրա առաջային երեսի դրսային եզրը իր վերին մասով հպվում է [[փայծաղ]]ին: Ձախ երիկամի առաջային երեսի ստորին ծայրը միջայնորեն հպվում է [[նրբաղիք]]ի գալաներին:գալաներին։
 
==Երիկամների պատյանները==
 
Երիկամը շրջապատված է սեփական ներդակազմ պատյանով(tunica fibrosa), որը մի բարակ, հարթ թիթեղի ձևով անմիջապես կպած է երիկամի [[պարենքիմ]]ին: Նորմալ վիճակում նա բավական հեշտությամբ է անջատվում երիկամից:երիկամից։ Ներդակազմ պատյանի տակ գտնվում է հարթ մկանաթելերի ոչ լրիվ շերտ`[[մկան]]այաին պատյանը(tunica muscularis):։ Ներդակազմ պատյանից ավելի դուրս, հատկապես hilus-ի շրջանում և հետին երեսին, գտնվում է [[ճարպային հյուսվածք]]ը, որը կազմում է երիկամի ճարպային պատյանը (capsula adipose):։ Առաջային երեսի ճարպը շատ դեպքերում բացակայում է:է։ Ճարպային պատյանից դեպի դուրս գտնվում է շարակցահյուսվածքային մի այլ շերտ` երիկամային [[փակեղ]]ը(fascia renalis), որն ունի երկու թերթիկ` առջևի (lamina prerenalis) և հետին (lamina retrorenalis):։ Երիկամի դրսային եզրին երկու թերթիկները միանում են իրար ու դառնում ենթաշճային շարակցական հյուսվածքի շերտ, որից և նրանք առաջացել են:են։
 
==Երիկամների անշարժացումը==
#երիկամի մկանային բուն, որը կազմվում է գոտկի [[քառակուսի մկաններ]]ով,
#երիկամի անոթներ, որոնք արգելում են նրանց հեռանալը [[աորտա]]յից և [[ստորին սիներակ]]ից,
#ներորովայնային ճնշում, որը պայմանավորված է որովայնի [[մամուլի մկաններ]]ի կծկումներով:կծկումներով։
Այդ տեղաշարժացնող ապարատի թուլության դեպքում երիկամները կարող են ցած իջնել ([[թափառող երիկամ]]), որը պահանջում է հատուկ վիրաբուժական միջամտություն:միջամտություն։ Նորմայում երիկամների թեքորեն վեր և միջային ուղղությամբ գնացող երկայնաձիգ առանցքները երիկամներից վեր միանում են` դեպի ներքև բաց անկյուն կազմելով:կազմելով։ Երիկամների իջվածքի դեպքում նրանք, միջին գծի մոտ իրենց անոթների միջոցով անշարժանալով, տեղաշարժվում են ցած և միջայնորեն:միջայնորեն։ Դրա հետևանքով նրանց երկար առանցքները միանում են վերջիններիցս ներքև` դեպի վեր բացվող անկյուն կազմելով:կազմելով։
 
==Երիկամի կազմությունը==
 
Երիկամի երկայնաձիգ կտրվածքի վրա երևում է, որ այն ընդհանուր առմամբ կազմվում է նախ մի խոռոչից` երիկամային ծոցից (sinus renalis), որի մեջ դասավորված են բաժակներն ու ավազանի վերին մասի և, երկրորդ, հատուկ երիկամային նյութից, որը շրջապատում է ծոցը ամեն կողմից, բացի դրունքից:դրունքից։ Երիկամում տարբերում են կեղև (cortex renalis) կամ կեղևային նյութ (substania corticalis(BNA)) և միջուկ (medulla renalis) կամ միջուկային մաս(substantia medullaris (BNA)):։ Կեղևային նյութը կազմում է օրգանի ծայրամասային շերտը, որն ունի 4 մմ հաստություն:հաստություն։ Միջուկային նյութը կազմվում է կոնաձև գոյացություններից, որոնք կոչվում են երիկամային բրգեր(pyramides renales Malpighi):։ Բրգերն իրենց լայն հիմերով դարձած են դեպի օրգանի մակերեսը, իսկ գագաթներով` դեպի ծոցը:ծոցը։ Գագաթները երկուական կամ ավելի միանում են ու կազմում կլորացած բարձրություններ, որոնք կոչվում են [[պտկիկ]]ներ (papillae renales), ավելի սակավ դեպքերում մեկ գագաթին համապատասխանում է մի առանձին պտկիկ:պտկիկ։ Պտկիկների միջին թիվը մոտ 12 է:է։ Նրանցից յուրաքանչյուրը ծածկված է մանր ծակերով(foramina papiliaria), այն մակերեսը, որի վրա նրանք տեղակալված են, կոչվում է ծակոտկեն դաշտ(aria cribrosa):։ Ծակոտիների միջով [[մեզ]]ը արտազատվում է [[միզատար ուղիներ]]ի սկզբի մասերի(գագաթներ) մեջ:մեջ։ Կեղևային նյութը թափանցում է բրգերի արանքը, բաժանելով նրանց իրարից, կեղևային նյութի այդ մասերը կոչվում են երիկամային (բերտինյան) սյունակներ (columnae renales (Bertinii):։ Բրգերն իրենց հիմքերի մոտ ունեն ավելի մուգ գույն, քան կեղևային նյութը, սակայն պտկիկների մոտ նրանց գույնն ավելի բաց է, քան կեղևային նյութինը:նյութինը։ Բրգերինը զոլավոր գծավորումներ են ստանում այն հանգամանքի շնորհիվ, որ նրանց մեջ ուղիղ գծով իջնում են միզային խողովակիկները և անոթները:անոթները։
Նորածինների երիկամների արտաքին երեսի վրա պահպանվում են նախկին բաժանման հետքերը ակոսների ձևով (պտղի և նորածնի ակոսավոր երիկամներ):։ Հասուն մարդկանց երիկամները դառնում են հարթ, բայց ներսից, չնայած մի քանի բրգեր իրար են ձուլվում` կազմելով մեկ պտկիկ (որով բացատրվում է պտկիկների թվի քչությունը բրգերի համեմատությամբ) մնում են բլթակների` բրգերի բաժանված:բաժանված։
 
Միջուկային նյութի գոլերը շարունակվում են նաև կեղևային նյութի մեջ, թեև այստեղ նրանք այնքան պարզ նկատելի չեն:չեն։ Միջուկի այս երկարուկները խրված են կեղևային նյութի մեջ և կոչվում են [[ֆերրանյան ճաճանչներ]] (processus Ferreini), նրանք կազմում են կեղևային նյութի ճաճանչաձև մասը (pars radiata), իսկ նրանց արանքների պարունակությունը կոչվում է ոլորված մաս (pars convoluta):։
 
Երիկամը բարդ խողովակակազմ օրգան է, որի բարակ խողովակները կոչվում են միզային կամ երիկամային խողովակիկներ(tubuli renales):։ Այդ խողովակիկների կույր(փակ) ծայրերը ընդունում են երկպատ պատիճի ձև ու ընդգրկում են արյունատար անոթներից կազմված կծիկները:կծիկները։ Յուրաքանչյուր կծիկ (glomerulus) ընկած է պատիճի գավաթաձև խոր փոսի մեջ (capsula glomeruli) ([[Շումլյանսկ-Բոումենի պատիճ]]), պատիճի երկու թերթիկների արանքում մնում է մի խոռոչ, որը համարվում է միզային խողովակի սկիզբը:սկիզբը։ Կծիկը նրան գրկող պատիճի հետ միասին կազմում է [[երիկամի մարմնիկ]]ը (corpusculum renis) ([[Շումլյանսկ-Մալպիգիի մարմնիկ]]):։ Երիկամային մարմնիկները դասավորված են կեղևային նյութի pars convoluta-ի մեջ, որտեղ նրանք կարմիր կետերի ձևով անզեն աչքով տեսանելի են հատկապես երիկամի արյունատար անոթների լայնացման ժամանակ:ժամանակ։
 
Երիկամային մարմնիկից (ավելի ճիշտ Շումլյանսկ-Բոումենի պատիճից) սկսվում է առաջին կարգի ոլորուն խողովակը(tubulus renales contortus), որը գտնվում է արդեն կեղևային նյութի pars radinta-ի մեջ:մեջ։ Հետո խողովակիկն իջնում է բրգի մեջ, շրջվում է հետ` կազմելով [[հենլեյան ծունկ]]ը, և վերադառնում դեպի կեղևային նյութը` փոխվելով երկրորդ կարգի ոլորուն խողովակի:խողովակի։ Նրա վերջային մասը ուղղվում է դեպի միջուկային ճաճանչներից մեկը և բացվում հավաքիչ խողովակի մեջ(tubulus collagens), որն ընդունում է մի քանի խողովակիկներ և կեղևային նյութի pars radiata-ի ու բրգի միջով գնում է ուղղաձիգ ուղղությամբ(tubul recti):։ Ուղիղ խողովակները աստիճանաբար ձուլվում են իրար հետ, գոյացնում 15-20 կարճ ծորաններ(ductus papiliaris), որոնք և բացվում են area criborsa-ի շրջանում:շրջանում։
 
Երիկամային մարմնիկը(կծիկը և Շումլյանսկ-Բոումենի պատիճը) և նրանից սկսվող միզային խողովակիկը նրա բաժինների հետ (առաջին կարգի ոլորուն խողովակը, հենլեյան կանթը, երկրորդ կարգի ոլորուն խողովակը) կազմում են երիկամի կառուցվածքա-ֆունկցիոնալային միավորը` [[նեֆրոն]]ը (nephron):։ Նեֆրոնի ֆունկցիաներն են` կծիկի էպիթելի միջով Շումլյանսկ-Բոումենի պատիճի մեջ են արտազատվում արյան շուրջը և հանքային աղերը, իսկ առաջին կարգի ոլորուն խողովակների [[էպիթել]]ի միջով` մեզի [[օրգանական նյութեր]]ը: Յուրաքանչյուր երիկամում գտնվում է մինչև մեկ միլիոն նեֆրոն, որոնք միանալով կազմում են երիկամային նյութի հիմնական զանգվածը:զանգվածը։
 
Երիկամի և նրա կառուցվածքային միավորի` նեֆրոնի կառուցվածքը հասկանալու համար պետք է նկատի ունենալ նրա արյունատար համակարգը:համակարգը։
Երիկամային զարկերակը սկիզբ է առնում [[աորտա]]յից և ունի բավականին մեծ տրամագիծ, որը համապատասխանում է օրգանի մեծությանը, իսկ գլխավորը` նրա մեզարտազատիչ ֆունկցիա է, որը կապված է [[արյուն|արյան]] ֆիլտրացիայի հետ:հետ։
 
[[Երիկամային զարկերակ]]ը երիկամի դրունքի մոտ երիկամի բաժինների համապատասխան բաժանված է վերին բևեռի համար` aa. Polares superiores-ի, ստորին համար` aa. polares inferiors-ի և կենտրոնական մասի համար` aa. Centralis-ի:ի։ Երիկամի պարենքիմի մեջ այդ զարկերակները անցնում են բուրգերի, այսինքն` երիկամի բլթերի արանքներով և դրա համար կոչվում են [[միջբլթային զարկերակներ]](aa. Interlobares):։ Բրգերի հիմերին մոտ կեղևային և միջուկային նյութերի սահմանում նրանք կազմում են [[զարկերակային աղեղներ]]`aa. arcuatae, որոնցից դեպի կեղևային նյութ են գնում [[միջբլթակային զարկերակներ]]ը (aa. interiobulares),: Միջբլթակային զարկերակներից դուրս են գալիս զարկերակներ, որոնք անմիջապես մասնակցություն ունեն կծիկի կազմությանը: Սրանցից յուրաքանչյուրը կոչվում է առբերող անոթ (vas afferens), որը միզային խողովակի սկզբնական մասում` Շումլյանսկ-Բոումենի, պատիճում վեր է ածվում մազանոթային կծիկի (glomerulus):։
 
Այսպիսով, երիկամներում կան մազանոթների 2 համակարգեր, որոնցից մեկը զարկերակները միացնում է [[երակ]]ներին, իսկ մյուսը` հատուկ բնույթի է և ունի անոթային կծիկի ձև, որի մեջ արյունը պատիճի խոռոչից բաժանված է միայն երկշերտ տափակ բջիջներով` մազանոթների [[էնդոթել]]ով և պատիճի էպիթելով:էպիթելով։ Այս հանգամանքը բարենպաստ պայմաններ է ստեղծում արյունից արտազատելու [[ջուր]]ն ու նյութափոխանակության արգասիքները:արգասիքները։
 
==[[Երիկամի ավազան]]ը, [[երիկամի բաժակներ]]ը և [[միզածորան]]ը==
 
Մեզը, արտազատվելով պտկիկների ծակոտկիներով, մինչև [[միզապարկ]] հասնելը անցնում է փոքր, ապա մեծ բաժակներով, ավազանով և միզածորանով:միզածորանով։
Փոքր բաժակները(calyces renales minore), 8-9 հատ, մի ծայրով ընդգրկում են մեկ-երկու, հազվադեպ` երեք երիկամային պտկիկ, իսկ մյուս ծայրով բացվում են մեծ բաժակներից մեկի մեջ:մեջ։
 
Մեծ բաժակները (calyces majores) սովորաբար երկուսն են` վերին և ստորին:ստորին։ Դեռ երիկամի ծոցում մեծ բաժակները միաձուլվում են` կազմելով երիկամի ավազանը (pelvis renalis), որը [[երիկամային անոթներ]]ի հետևով դուրս է գալիս դրունքից և, ցած շրջվելով, անմիջապես դրունքից ներքև դառնում է երիկամի միզածորան (urater):։ Բաժակները, ավազանը և միզածորանը կազմում են երիկամի արտազատիչ (էքսկրետոր) ուղիների տեսանելի մասը` [[արտազատիչ ծառ]]:
 
Տարբերում են արտազատիչ ծառի 3 ձև, որոնք ցույց են տալիս նրա զարգացման հաջորդական փուլերը`
#[[Սաղմ]]նային, երբ ավազանը լայն պարկանման է և նրա մեջ անմիջապես բացվում են փոքր բաժակները, մեծ բաժակները բացակայում են:են։
#[[Պտուղ(կենսաբանական)|Պտղային]] ([[ֆետալ]]), երբ լինում են մեծ թվով փոքր ու մեծ բաժակներ, որոնք անմիջապես դառնում են միզածորան, ավազանը բացակայում է:է։
#Հասուն, երբ լինում են ոչ մեծ թվով փոքր բաժակներ, որոնք ձուլվելով, կազմում են 2 մեծ բաժակներ և դառնում չափավոր արտահայտված ավազան, որից սկսվում է միզածորանը:միզածորանը։ Այստեղ կան արտազատիչ ծառի բոլոր 4 բաղադրիչ մասերը, փոքր ու մեծ բաժակները, ավազանը և միզածորանը:միզածորանը։
 
{{անավարտ}}
1 105 242

edits