«Բուսաբանություն»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
clean up, replaced: → (9) oգտվելով ԱՎԲ
չ (clean up, replaced: : → ։ (40) oգտվելով ԱՎԲ)
չ (clean up, replaced: → (9) oգտվելով ԱՎԲ)
{{Բուսաբանություն}}
'''Բուսաբանություն''' ( {{lang-grc|βοτανικός}} - «բույսերին վերաբերող» և βοτάνη - «խոտ, բույս»), [[կենսաբանություն|կենսաբանության]] մի բաժին, [[գիտություն]] [[բույս]]երի մասին։
== Ուսումնասիրության առարկան ==
[[Պատկեր:Beli-hibiskus.jpg|thumb|left|250px|[[Հիբիկուս]]]]
Բուսաբանությունը ընգրկում է մեծ քանակությամբ խնդիրներ` բույսերի արտաքին և ներքին կառուցվածքի օրինաչափությունները ([[մորֆոլոգիա]] և [[անատոմիա]]), [[բույսերի դասակարգում]]ը և [[սիստեմատիկա]]ն, բուսատեսակների [[պատմական զարգացում]]ը ([[էվոլյուցիա]]), ազգակցական կապերը ([[ֆիլոգենեզ]]), տարածումը` տարածական բաշխումը [[Երկիր|Երկրի]] մակերեսին ([[բույսերի աշխարհագրություն]]), բուսածածկի կառուցվածքը ([[ֆիտոցենոլոգիա]] կամ [[երկրաբուսաբանություն]]), բույսերի հնարավոր մշակումը արտադրության մեջ ([[տնտեսական բուսաբանություն]])։
Ըստ ուսումնասիրման օբյեկտի բուսաբանության մեջ առանձնացնում են`
*[[ֆիկոլոգիա]] ([[ալգոլոգիա]]) - գիտություն [[ջրիմուռներ]]ի մասին
[[Պատկեր:Canon ibnsina arabic.jpg|thumb|right|200px|[[Ավիցեննա]]յի [[«Բշկագիտության կանոն»]]-ը]]
[[Բույսերի ֆիզիոլոգիա]]ն և [[բույսերի կենսաքիմիա]]ն ոչ միշտ են համարում բուսաբանության բաժիններ, քանի որ բուսական [[օրգանիզմ]]ում կատարվող պրոցեսները շատ դեպքերում համընկնում են կենդանիների օրգանիզմում կատարվող պրոցեսների հետ և ուսումնասիրվում են նույն [[մեթոդ]]ներով։ Սակայն բույսերի կենսաքիմիան և ֆիզիոլոգիան առանձնանում են որոշակի հատկանիշներով, որոնք պայմանավորված են միայն բուսական օրգանիզմին բնորոշ առանձնահատկություններով։<br />
[[Բույսերի գենետիկա]]ն հաճախ համարում են հենց [[գենետիկա]]յի մի բաժինը, չնայած որ, նրա որոշ ուսումնասիրությունները կապված են [[բիոսիստեմատիկա]]յի, [[բույսերի էկոլոգիա]]յի և [[երկրաբուսաբանություն|երկրաբուսաբանության]] հետ։<br />
Վերը նշված բուսաբանության բաժինների միջև սահմանները, որոշակի առումով պայմանական են, քանի որ նրանց մեթոդները, տվյալները, ուսումնասիրման առարկաները հաճախ համընկնում են։
 
== Բուսաբանական անվանակարգում ==
*[[Պլինիուս Ավագ]]ի «[[Naturalis Historia]]»-ն որտեղ նա նկարագրել է շուրջ 1000 տեսակի բույսեր։
*[[Այուրվեդա]]ն հնդկական աշխատություն, որը դասվում է մ.թ.ա առաջին հազարամյակին
*Պարսիկ [[Աբու Ալի Իբն Սինայի]] ([[Ավիցեննա]]) «Բշկագիտության կանոն»-ը
*Գերմանացի [[բնագետ]] և [[փիլիսոփա]] [[Ալբերտ ֆոն Բոլշտեյն]]-ի ([[Ալբերտ Մեծ]]) աշխատությունները։
Միջնադարյան մուսուլմանական աշխարհից հայտնի է [[Աբու Հանիֆա Դինավարի]]ի (828-896) «Բույսերի գիրք»-ը, [[Իբն Բասսալ]]ի «Հողերի դասակարգում»-ը և այլն։ 13-րդ դարի սկզբում [[Աբու-ալ-Աբբաս ալ-Նաբաթի]]ն և [[Իբն ալ-Բայթար]]ը նույնպես գրել են բուսաբանության մասին։
 
=== Վաղ Ժամանակակից բուսաբանություն ===
[[Լեոնարդ Ֆուքս]]ը (1501–1566), [[Օտտո Բրունֆելս]]ը (1489-1534) և [[Հիերոնիմ Բո]]կը (1498–1554) համարվում են ժամանակակից բուսաբանական գիտության հիմնադիրները։
=== Ժամանակակից բուսաբանություն ===
Բուսաբանությունը, որպես գիտություն, ձևավորվել է XVII–XVIII դարերում։ Ստեղծվեցին առաջին «չոր այգիները»՝ [[հերբարիում]]ները, ապա կազմվեցին [[բուսաբանական այգի]]ներ։ Իտալացի բժիշկ-բուսաբան Ա. [[Ցեզալպինո]]ն «Բույսերի մասին» իր գրքում դասակարգեց բույսերը։ Շվեյցարացի բուսաբան Կ. [[Բաուհին]]ը ստեղծեց երկանուն անվանակարգություն՝ յուրաքանչյուր բույս անվանելով 2 բառով, որոնցից մեկը ցույց է տալիս բույսի [[ցեղ]]ը, մյուսը՝ [[տեսակ]]ը։ Այդ անվանակարգը հետագայում օրինականացրեց Կ. [[Լիննեյ]]ը, որը գործում է մինչև օրս։ Բույսերի կարգաբանության վրա որոշիչ նշանակություն ունեցավ Չ. [[Դարվին]]ի էվոլյուցիոն տեսությունը։<br />
*[[Ավգուստին Պիրամուս դը Կոնդոլ]] (1778–1841), տվել է գոյության կռվի գաղափարը
*[[Աբու Հանիֆա Դինավարի]] (828-896), պարսիկ բուսաբան, պատմաբան, աշխարհագրագետ, աստղագետ, մաթեմատիկ
*[[Թեոֆրաստ]] (371 – 287 ՔԱ), բուսաբանության հայրը
*[[Լեոնարդո դա Վինչի]] (1452–1519), իտալացի գիտնական, ինժեներ, անատոմ, նկարիչ, քանդակագործ, բուսաբան, երաժիշտ, գրող
*[[Արմեն Թախտաջյան]] (1910-2009), հայ աշխարհահռչակ գիտնական, 20-րդ դարի էվոլյուցիոն բուսաբանության, բույսերի սիստեմատիկայի ամենանշանավոր դեմքերից մեկը, բույսերի դասակարգման «Թախտաջյանական համակարգի» ստեղծողը։
1 105 242

edits