«Լուի Արև արքա»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 14 բայտ ,  7 տարի առաջ
չ
clean up, replaced: բ: → բ։, ը: → ը։ (6), ի: → ի։, ն: → ն։ (2), ջ: → ջ։, վ: → վ։ (3) oգտվելով ԱՎԲ
(clean up, replaced: : → ։ (217) oգտվելով ԱՎԲ)
չ (clean up, replaced: բ: → բ։, ը: → ը։ (6), ի: → ի։, ն: → ն։ (2), ջ: → ջ։, վ: → վ։ (3) oգտվելով ԱՎԲ)
[[Պատկեր:Louis XIV of France.jpg|thumb]]
 
'''Լյուդովիկոս XIV''' (Լյուդովիկոս XIV Մեծ, ֆրանսերեն` Louis XIV Le Roi Soleil, [[1638]]թ. [[սեպտեմբերի 5]], Սեն-Ժերմեն-լը-Լե —[[1715]]թ. [[սեպտեմբերի 1]] , [[Վերսալ]]), [[Ֆրանսիա]]յի և [[Նավարա]]յի թագավոր 1643թ. մայիսի 14-ից, հայտնի է նաև որպես «Արև-Արքա», պատկանում է Բուրբոնների հարստությանը։ Վերապրելով [[Ֆրոնդա]]ն` կառավարման տարիներին իր ձեռքերում է կենտրոնացրել բացարձակ իշխանությունը:իշխանությունը։ Իր իշխանության ուժեղացումը զուգակցել է առանցքային պետական պաշտոններում տաղանդավոր գործիչների հաջող նշանակումներով:նշանակումներով։ Լյուդովիկոսի կառավարման տարիները աչքի են ընկել Ֆրանսիայի միասնության, ռազմական հզորության, քաղաքական կշռի և մտավոր ու մշակութային զարգացման նշանակալից վերելքով:վերելքով։ Դրա հետ մեկտեղ, նրա կողմից վարվող պատերազմները և դրանց համար պահանջվող գումարների հայթայթման նպատակով բարձր հարկերը հյուծել են երկիրը, իսկ բողոքականության ազատ դավանելու իրավունք շնորհող 1598թ.[[Նանտ]]ի հրովարտակի չեղյալ հայտարարումը (1685թ) հանգեցրեց Ֆրանսիայից [[հուգենոտներ]]ի զանգվածային արտագաղթի:արտագաղթի։
 
== Լյուդովիկոս XIV-ի ներքին քաղաքականությունը ==
 
[[Ֆրանսիա]]յում բացարձակ միապետությունը զարգանում էր երկու ուղղությամբ:ուղղությամբ։ Առաջինը, երբ թագավորում էր թույլ կամ մանկահասակ արքան, սակայն իրականում երկիրը կառավարում էր առաջին մինիստրը` [[Ռիշելիե]]ն, [[Մազարինի]]ն, [[Օլիվարես]]ը։ Երկրորդը, երբ թագավոր հենց ինքն էր վարում առաջին նախարարի պաշտոնը` [[Լուի 14]]-րդ։
1659թվականին ավարտվեց պատերազմը [[Իսպանիա]]յի դեմ [[Պիրենեյան հաշտությամբ]]։ Երբ 1661 թվականին մահացավ [[Մազարինի]]ն, ով իր կառվարման ընթացքում դարձել էր [[Ֆրանսիա]]յի ամենահարուստ մարդկանցից մեկը, 22 ամյա [[Լուի 14]]րդը հայտարարեց, որ ինքը լինելու է իր և՛ արտաքին գործերի, և' ներքին գործերի քաղաքական պատասխանատուն` հենվելով պետական քարտուղարների և ֆինանսների գլխավոր վերահսկիչի վրա։
 
 
1650-ական թվականների վերջերից հարևան Իսպանական [[Ֆլանդրիայի վրայից հանվեցին հարկերը, սակայն 1659 թվականից, երբ կնքվեց [[Պիրենեյան հաշտություն]]ը ։Այդ ժամանակ դրվեց մշտական հարկ։ Սակայն 1662 թվականին [[Բուլոններ]]ի գյուղացիությունը հավաքեց 6000 մարդ և ապստամբություն բարձրցրեց։ Կառավարությունը զորքեր ուղարկեց ապստամբությունը ճնշելու համար, որի ընթացքում գյուղացիությունը կռվեց բարկության գերագույն աստիճանով` տալով շուրջ 600 զոհ և 3000 գերի։ Նախորըին [[Փարիզ]]ից ուղարկվել էր պատրաստի դատական վճիռ, որով անցնում էին շուրջ 1200 մարդ, որից մի մասըը դատապարտվում էր մահապատժի, իսկ 400 մարդ դատապարտվեց ցմահ ազատազրկման։
1664 թվականին ապստամբություն բարձրացրեց հարավային նահանգ Լանդ]]ը, որտեղ մտցվըլ էր աղի հարկ։ Փոքր ապստամբությունը շուտով վերածվեց գյուղացիական ապստամբության, որը հայտնի է ՙՕդիժոյի ապստամբություն՚ անունով։ Ապստամբությունը իր անունը ստացել է ապստամբության ղեկավար [[Բեռնառ Օդիժո]]յի անունից։ Այս ապստամբությունը իր մեջ ընդգրկեց [[Բեռն]]ը և [[Գասկոն]]ը։ Կառավարությանը այս ապստամբությանը հաջողվեց ճնշել միայն ահելի ուժի գնով։ [[Օդիժո]]յի գլխի համար սահմանվել էր 1200 լուիդոր, ապա նույնքան էքյու։ Գերի ընկածներին միանգամից ենթարկում էին մահապատժի` կախաղան բարձրացնելով։ միայն 1665 թվականին [[Օդիժո]]ն հեռացավ իր զորքերից [[Իսպանիա]] և գործողությունները անկում ապրեցին։ [[Օդիժո]]ն հետագա 10 տարիների ընթացքում ապրում էր [[Գասկոն]]ում։ 1675 թվականին կառավարությունը նրան համաներում շննորհոց ` տալով գնդի հրամանատարություն:հրամանատարություն։ Այսպես գլխատվեց վտանգավոր ապստամբությունը:ապստամբությունը։
Նոյն 1664 թվականին տեղի ունեցավ ապստամբություն [[Լանդեր]]ում` [[Բերրի]]ի շրջանում` գինու վրա դրված հարկի համար։ Ապստամբությունը մարվեց միայն մահապատիժների իարականացնելուց հետո2։
 
Դրանից հետո մի քանի տարի պահանջվեց դիվանագիտական նախապատրաստություն տեսնելու համար։ [[Անգլիա]]յի թագավոր [[Կառլ II]]-ը գնվեց մեծաթիվ գումարներով, Շվեդական իշխանությունները նույնպես եկան [[Ֆրանսիա]]յի կողմը։
[[Ֆրանսիա]]յի ռազմական նախարար [[Ուվուա]]ն գնեց մեծ թվով զենք [[Հոլանդիա]]յից և 1672 թվականի ամռանը սկսեց պատերազմ հենց [[Հոլանդիա]]յի դեմ։ Ֆրանսիական բանակը արագորեն տիրացավ [[Ուտրեխտ]]ին, [[Օվերլեյս]]ին, [[Հելդերն]]ին և մոտեցավ [[Ամստերդամ]]ին։
Հոլանդական իշխանությունները գնացին բանակցությունների [[Լուի XIV]]-ի հետ, սակայն նա առաջադրեց այնպիսի պայմաններ, որոնք անընդունելի էին և Հոլանդական իշխանությունները բացեցին ամբարտակները և նախընտրեցին խորտակել երկրի մեծ մասը, քան ընդունել անընդունելին։ [[Ֆրանսիա]]ն ստիպված էր նահանջել։ Պատերազմի կենտրոն տեղափոխվեց [[Պֆալց]]` [[Գերմանիա]]յի հարավ:հարավ։ Այստեղ նրանք ոչնչացրին ամբողջ խաղաղ բնակչությունը:բնակչությունը։
Պատերազմը ընթանում էր նաև [[Սիցիլիա]]յում, որը պատկանում էր Իսպանական թագավորությանը:թագավորությանը։
1678 թվականին կնքվեց Նիմվեյան Հաշտությունը, որով [[Ֆրանսիա]]ն ստացավ [[Ֆրանշ-Կոնտե]]ն և [[Իպր]], [[Վալանսիեն]], [[Կամբրե Մորեժ]] և այլ քաղաքներ հարվային [[Նիդեռլանդներ]]ում
Հաղթանակները բավականին բարձացրին [[Ֆրանսիա]]յի հեղինակությունը [[Եվրոպա]]յում և [[Ֆրանսիա]]ն կարող էր իր կամքը թելադրեր [[Եվրոպա]]յին:յին։ Նա պատվիրեց քանդակել իր արձանը ձիու վրա` պատկերելով [[Էլբա]] գետը, որը նա նայում էր որպես [[Ֆրանսիա]]յի արևելյան սահման։
1681 թվականի աշնանը [[Ֆրանսիա]]յին միացվեց [[Ստրասբուրգ]]ը, որը բռնակցվեց ֆրանսիական 20000-անոց զորքի կողմից։ Հենց այդ ժամանակ [[Լուի XIV]]-ը պահանջեց [[Ֆրանսիա]]յին տալ [[Ալոստ]] քաղաքը, որը պատկանում էր [[Նիդեռլանդներ]]ին` պատճառաբանելով, որ այն մոռացել էին մտցնել հաշտության պայմանների մեջ:մեջ։
1684 թվականին [[Սրբազան Հռոմեական Կայսրության]] կայսրը և [[Իսպանիա]]յի թագավորը Ռեգենսբուրգյան համաձայնագրով ճանաչեցին [[Ֆրանսիա]]յի բոլոր նվաճումները:նվաճումները։ Սակայն [[Ֆրանսիա]]յի դեմ կազմավորվեց [[Աբսբուրգյան լիգա]]ն, որի մեջ մտնում էին Կայսրությունը, [[Հոլանդիա]]ն, [[Շվեդիա]]ն, [[Իսպանիա]]ն և այլ պետություններ, որոնց սպառնում էր ֆրանսիական վտանգը:վտանգը։ 1688 թվականին նրանց միացավ նաև [[Անգլիա]]ն` Կապված այն բանի հետ, որ Հոլանդացի [[Վիլհելմ III]] Օրանացին դարձավ անգլիական թագավոր։ Այդ ժամանակ [[Ֆրանսիա]]ն նորից մտավ [[Պֆալց]], ինչպես նաև փորձեց անգլիական գահը վերադարձնել որդուն [[Կառլ 2-րդ]] Յակովին։ Անգլիա-հոլանդական միացյալ բանակը ջախջախեց ֆրանսիական նավատորմը ու թեև ֆրանսիական ցամաքային զորքերը հաղթեցին [[Իսպանիա]]յում, [[Իտալիա]]յում, [[Նիդեռլանդներ]]ում և [[Ռեյն]]ում, այնուամենայնիվ անգլիական նավատորմը ռմբակոծում էր [[Դեպպ]]ը, [[Հավրը]], [[Սան-Մալոն]], [[Դյունկերկ]]ը և [[Կալե]]ն։
Այդ էր պատճառը, որ 1715 թվականին [[Լուի XIV]]-ի մահը 54-ամյա կառավարումից հետո ընդունվեց հանգստությամբ։ 1697 թվականի աշնանը [[Լուի XIV]]-ը ստորագրեց Ռիսվիսյան հաշտությունը, որով Ֆրանսիան ստիպված եղավ դաշնակիցներին վերադարձնել նրանցից գրավված բոլոր տարածքները` բացառությամ [[Իսպանիա]]յից և [[Ստրասբուրգ]]ից խլված մի քնաի կետեր։ Դրանից բացի [[Լուի XIV]]-ն ստիպված եցավ հրաժարվել Յակով Ստյուարտին ճանաչել [[Անգլիա]]յի [[Վիլհելմ III]] թագավոր։
1700 թվականին, երբ մահացավ [[Իսպանիա]]յի վերջին թագավորը` Հաբսբուրգների տոհմից [[Կառլ II]]-ը` չթոցնելով ժառանգորդ, [[Լուի XIV]]-ը դրեց պահանջ իսպանակն թագը տալ իր թոռանը` Ֆիլիպ Անժուացուն2։ Պահանջը հիմնավորվում էր այն նույն դեվոլյուցիոն օրենքով։ Սակայն այդպիսի պահանջ դրեց նաև [[Գերմանիա]]յի կայսր [[Լեոպոլդ I Հաբսբուրգցի]]ն, որը ամուսնացել էր մահացած [[Կառլ II]]-ի մյուս քրոջ հետ։ Պայքարի մեջ մտան նաև Անգլիան և Հոլանդիան։ 1701 թվականին սկսվեց պատերազմ Ֆրանսիայի, որին պաշտպանում էին Բավարիան և Քյոլնը, իսկ մյուս կողմից Միացյալ կոալիցիայի, որի մեջ մտնում էին [[Անգլիա]]ն, [[Հոլանդիա]]ն, Կայսրությունը, որոնց միացան նա [[Դանիա]]ն, [[Սավոյա]]ն և [[Բրանդեբուրգ]]ը։ Ֆրանսիայի դեմ կռվում էին նաև երկրից վռնդված կամ փախած հուգենոտների ջոկատներ։ Պատերազմական գործողություններ միաժամանակ տեղի էին ունենում [[Նիդեռլանդներ]]ում, [[Իսպանիա]]յում, [[Իտալիա]]յում, [[Ռեյն]]ի ափերին և ծովերում։
1 105 242

edits