«Մամիկոնյաններ»–ի խմբագրումների տարբերություն

չ
clean up, replaced: → (9), → (16), → (23) oգտվելով ԱՎԲ
չ (Bot: Migrating 11 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q678502 (translate me))
չ (clean up, replaced: → (9), → (16), → (23) oգտվելով ԱՎԲ)
{{Տեղեկաքարտ Արքայատոհմ
|անուն =Մամիկոնյաններ
|բնօրինակ =Մամիկոնյաններ
|զինանշան =[[Պատկեր:Mamikonians.svg|230px]]
|երկիր ={{դրոշավորում|Մարզպանական Հայաստան}}, [[Հայաստանի Էմիրություն]]
|տիրույթ =[[Տայք]], [[Բասեն]], [[Մարդալի]], [[Բագրևանդ]], [[Վարաժնունիք]], [[Բզնունիք]], [[Սանասունք]]
|ծագում = Մամիկ
|տիտղոսներ =''Սպարապետ''
|վերջին ներկայացուցիչ =
|ներկա առաջնորդ =
|հիմնում =
|հիմնադիր =
|ավարտ=[[10-րդ դար]]
|ձուլում =
|մեծագույն =[[Վարդան Մամիկոնյան]]
|ազգ =[[Հայեր|Հայ]]
|կրոն =[[Քրիստոնեություն]]
|կրտսեր =[[Օրբելյաններ]]
|Commons =
|Rodovid =
}}
'''Մամիկոնյաններ''', նախարարական տոհմ Հայաստանում։ [[Խոսրով Ա]] Մեծը Մամիկոնյաններին դասել է հայ նախարարների շարքը և նրանց հատկացրել [[Տայք]]ի մեծագույն մասը, որը մինչ այդ արքունական զորակայան էր։ IV դ սկզբին [[Տարոն]]ի տերերի՝ [[Սլկունիներ]]ի, հակաարքունական խռովությունը ճնշելուց և այդ տոհմի բնաջնջումից հետո սպարապետության գործակալությունն անցավ Մամիկոնյաններին, և Տարոն գավառը նույնպես դարձավ նրանց տոհմական սեփականությունը։ Մամիկոնյանների Հայոց սպարապետը գլխավորում էր Հայոց այրուձին և հետևակ զորքը։ Սպարապետին էին ենթարկվում հայ նախարարների հեծելագնդերը։ IV դ վերջին, երբ կենտրոնական իշխանությունը թուլացել էր, հայ [[Արշակունիներ]]ի գահին հավատարիմ Մամիկոնյանները եռանդուն պայքար էին մղում [[Մեծ Հայք]]ի թագավորության ամբողջության համար։ Մամիկոնյանները սերտ կապերի մեջ էին [[Գրիգոր Լուսավորիչ|Գրիգոր Լուսավորչի]] տան հետ։ V դ 1-ին կեսին այդ կաթողիկոսական տոհմի լայնածավալ կալվածքները դարձան Մամիկոնյանների տոհմական սեփականությունը։ Արտաքին և ներքին քաղաքականության հարցերում սպարապետը և կաթողիկոսը միշտ գործակցել են և սովորաբար ունեցել հռոմեական, ապա բյուզանդական կողմնորոշում։ 428–ին Արշակունիների թուլացած գահի անկումից հետո Մամիկոնյանները մնացին երկրի ամենահեղինակավոր տոհմը, որոնց շուրջը համախմբվեցին հայրենասեր ազատագրական պայքարը Սասանյան պարսկաստանի դեմ։ V-VIII դդ Մամիկոնյանները գլխավորել են հայ ժողովրդի ազատագրական կռիվները արաբական նվաճողների դեմ։
Հայաստանում արաբական գերիշխանության ժամանակաշրջանում խալիֆայությունը ձգտում էր վերացնել հայրենասեր ուժերին, հատկապես Մամիկոնյաններին։ Այդ պայմաններում Մամիկոնյանների մրցակից [[Բագրատունիներ]]ը, համագործակցելով արաբական վարչական մարմինների հետ, հետզհետե առաջնություն են ձեռք բերում Հայաստանի կառավարման գործերում։ 772-775–ին Մամիկոնյանների գլխավորած հակաարաբական մեծ ապստամբության պարտությունից հետո Հայաստանում ղեկավար դերը վերջնականապես անցավ Բագրատունիներին, որոնք VIII դ վերջին քառորդին և IX դ սկզբին տիրացան Մամիկոնյանների գրեթե բոլոր կալվածքներին։ Ստեղծված պայմաններում ֆիզիկական ոչնչացումից փրկված Մամիկոնյանների մնացորդները մասամբ ապավինեցին բյուզանդական կայսրությանը։ Մամիկոնյաններից շատերը բյուզանդական արքունիքում հասել են բարձր պաշտոնների, իսկ ոմանք՝ կայսերական գահին։
 
{{ՀՍՀ}}
 
[[Կատեգորիա:Հայոց պատմություն]]
[[Կատեգորիա:Հայկական նախարարական տներ]]
1 105 242

edits