«Խաչենի իշխանական տուն»–ի խմբագրումների տարբերություն

Առանց խմբագրման ամփոփման
No edit summary
'''Խաչենի իշխանականն տունը''' իշխել է Արցախում [[9-րդ դար]]ից մինչև [[19-րդ դար]]ի սկիզբ։ Ուշ[[12-րդ միջնադարումդար]]ում [[Խաչենի իշխանական տոհմըիշխանություն]]ը բաժանված է եղել երեք ճյուղերի՝ [[Հաթերք]], [[Ծար]] (կամ Վերին-Խաչեն) և Ներքին-Խաչեն ([[Գանձասար]] կենտրոնով)։ [[12-րդ դար]]ի կեսերինՍկզբնապես գահերեց են եղել Հաթերքի իշխանները,իշխանները։ որիցՍակայն Հասան Բ-ի մահից հետո գահերեցՀաթերքի ենճյուղը եղելսպառվել նախէ Ներքին-Խաչենի,և ապանրա կարճտիրույթները ժամանակբաժանվել Ծարաեն (որինԾարի միացելու էՆերքին Հաթերքը),Խաչենի միջև։ իսկԻսկ [[13-րդ դար]]ի սկզբից գահերեցությունը մեկընդմիշտ անցել է Ներքին-Խաչենի իշխանները։ Հետագա դարերում Խաչենի իշխանությունը կազմված է եղել երկու նշանավոր տոհմերից՝ [[Դոփյաններ]] (Ծարում կամ Վերին-Խաչեն) և [[Հասան-Ջալալյաններ]] (Ներքին Խաչեն)։ Հասան-Ջալալյանները իշխել են Խաչենի մելիքությունում մինջև 1827 թվականը, որից հետո ավարտվել է Խաչենի իշխանական տունը։
 
Ստորև ներկայացված է Խաչենի իշանների ցանկը։
Ստորև ներկայացվող Խաչենի իշանների ցանկը վերջնական չէ և կարիք ունի հավելյալ ճշգրտման։ Փակագծերում նշված է իշխանության շրջանը կամ այլ հայտնի թվական։
 
== Տոհմաբանություն ==
Խաչենի իշխանական տան տոհմաբանություն.
* [[Սահլ Սմբատյան|Սահլ Սմբատյան Առանշահիկ]], Խաչեն ամրոցի իշխան, Սյունիքի տեր (†[[854]])
* [[Առանշահիկներ]] ([[մ.թ.ա. 2-րդ դար]]ից)
* ...
* [[Բակ զորապետ]] ([[451]]թ.)
* ...
* [[Վաչագան Բարեպաշտ]], [[Հայոց Աղվանք|Աղուանից]] թագավոր ([[487]]-[[510]]) ∞ Շուշան
* ...
* [[Առմիհր Առանշահիկ]]
* ...
* [[Սահլ Սմբատյան]], Խաչեն ամրոցի իշխան, Սյունիքի տեր (†[[854]])
<small>(Սահլ Սմբատյանի իշխանությունն է համարվում Խաչենի իշխանության սկիզբը։)</small>
* [[Ատրներսեհ]] ∞ Սպրամ [[Միհրանյաններ|Միհրանյան]]
* [[Գրիգոր-Համամ]], ԱղուանիցԱղվանից իշխանաց իշխան
* [[Սահակ Սևադա]], միաժամանակ Գարդմանի և Փառիսոսի իշխան,Ձորագետի ավազակապետերի իշխան ([[10-րդ դար]]ի երկրորդ կես)
* [[Գրիգոր Մեծ]]
* [[Սենեքերիմ]]
* [[Գրիգոր]] ([[11-րդ դար]])
* [[Վախտանգ-Սակառ]] (†[[1190]]) ∞ Շուշիկ
 
<small>(Վախտանգ-Սակառից են սերվում Խաչենի իշխանության երեք ճյուղերը, որոնք կոչվում էին '''Վախտանգյաններ'''։)</small>
 
== Հաթերք ==
<small>(1216 թ. սելջուկ-թուրքերի դեմ պատերազմին զոհվում է Հասան Բ-ն, որով ավարտվում է Հաթերքի ճյուղը և նրա տարածքը միանում է Ծարին։</small>
 
== Ծար կան (Վերին-Խաչեն )==
* Վախտանգ-Սակառ (†1190) ∞ Շուշիկ
* [[Հասան Ա (Ծարա իշխան)|Հասան Ա]] ∞ Դոփի <small>(Զաքարե և Իվանե [[Զաքարյաններ]]ի քույր)</small>
<small>(Դոփի իշխանուհին նշանավոր դեր է խաղւմ Վերին-Խաչենում և նրա մահից հետո այստեղի տոհմը կոչվում է '''[[Դոփյաններ|Դոփյան]]''')</small>
* [[Գրիգոր Ա (Ծարա իշխան)|Գրիգոր Ա Դոփյան]]
* [[Հասան Բ (Ծարա իշխան)|Հասան Բ]] (†[[1298]]) ∞ Մամքան <small>(Վաչուտյան Քրդի դուստր)</small>
* [[Գրիգոր Բ (Ծարա իշխան|Գրիգոր Բ]] (13-րդ դարի երկրորդ կես, 14-րդ դարի սկիզբ) ∞ [[Ասփա]]
* [[Վահրամ (Ծարա իշխան|Վահրամ]]
* [[Հասան Գ (Ծարա իշխան)|Հասան Գ]] (†[[1383]]) ∞ Գոնցա
<small>(Հասան Գ-ից հետո Դոփյանների տոհմը բաժանվում է երեք ճյուղի, որոնցից '''Ջհանշյաններ'''ը շարունակում են տիրել Ծարում։)</small>
* [[Ջհանշե Ա]]
* [[Հասան Դ (Ծարա իշխան|Հասան Դ]]
== Ներքին-Խաչեն ==
* Վախտանգ-Սակառ (†1190) ∞ Շուշիկ
* [[Գրիգոր Ա (Խաչենի իշխան)|Գրիգոր Ա]]
* [[Վախտանգ Ա (Խաչենի իշխան)|Վախտանգ Ա]] (12-րդ դարի երկրորդ կես) ∞ Թագուհի <small>(Բաղքի (Սյունիք)Սյունիքի արքայադուստր)</small>
* [[Հասան (Խաչենի իշխան)|Հասան Մեծ]]∞ Մամքան
* [[Վախտանգ Բ Տանգիկ|Վախտանգ Տանգիկ]] ∞ Խորիշահ <small>(Զաքարէ և ԱվանէԻվանէ ամիրսպալասարների քույր)</small>
* [[Ջալալ Ա|Հասան-Ջալալ]], Խաչենի և Առանի իշխան, Արցախի թագավոր ([[1214]]-[[1261]]) ∞ Մամքան <small>(Բաղքի (Սյունիք)Սյունիքի արքայադուստր)</small>
<small>(նշանավոր Հասան-Ջալալից հետո Վերին-Խաչենի տոհմը կոչվում է '''[[Հասան-Ջալալյաններ|Հասան-Ջալալյան]]''')</small>
* [[Աթաբակ Իվանե Ա(Խաչենի իշխան)|Աթաբակ Իվանե Ա]] ([[1261]]-[[1287]])
* [[Ջալալ Բ]] ([[1287]]-մոտ[[1318]])
* [[Աթաբակ Իվանե Բ|Իվանե Բ]] (†[[1361]])
<small>Մելիք Ալավերդու մահից հետո ավարտվում է Խաչենի իշխանությունը։</small><ref>[[Րաֆֆի]], ''[http://armenianhouse.org/raffi/also-ru/ulubabyan.html Խամսայի մելիքությունները]'', XLII</ref>
 
 
== Գանձասարի կաթողիկոսներ ==
* ..
* ..
* ..
* ..
* ..
* ..
* ..
* ..
 
{{անավարտ}}
{{Աղբյուր|* Բագրատ Ուլուբաբյան, Խաչենի իշխանությունը X-XVI դարերում, Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, Երևան 1975
* Մակար եպիսկոպոս Բարխուդարյանց, [http://artsakh.50megs.com/Foreword.htm Արցախ]. «Ամարաս» տպարան - Երևան 1996
* {{reflist}}<references/>}}
 
[[Կատեգորիա:Խաչենի իշխանություն]]
26 700

edits