«Հանգ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 3522 բայտ ,  8 տարի առաջ
Առանց խմբագրման ամփոփման
չ (Bot: Migrating 45 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q178715 (translate me))
Ժողովրդական ստեղծագործության հնագույն նմուշները, [[անտիկ գրականություն]]ը և միջնադարյան պոեզիայի շատ ստեղծագործություններ դեռ հանգ չունեին։ Հանգը ծագում է միջին դարերում։ Օրինակ, [[հայ գրականություն|հայ գրականության]] մեջ այն տարածվում է հիմնականում 12-13-րդ դարերից` [[Ներսես Շնորհալի|Ներսես Շնորհալու]], [[Ֆրիկ]]ի և նրանց հաջորդների [[տաղ]]երում և [[պոեմ]]ներում։
 
Սկզբում հանգերը միապաղաղ էին` ամբողջ բանաստեղծության կամ նրա մեծ հատվածների տողերը վերջանում էին միևնույն հանգով, որը վարպետության ցուցանիշ։ցուցանիշ (օրինակ՝ [[Ֆրիկ]]ի «Գանգատ» երկարաշունչ բանաստեղծության բոլոր տողերն անխտիր ավարտվում են ''ի'' ձայնավորով): Ժամանակի ընթացքում հանգերն ավելի ու ավելի բազմազան են դառնում։ Բայց հանգի առաջացումից հետո էլ գրվում են անհանգ գործեր (մանավանդ չափածո դրամատիկական երկեր), որոնք կոչվում են [[սպիտակ ոտանավոր]]։ Մասնավորապես անհանգ է գրվել չափածո դրամատիկական գործերի մեծ մասը (օրինակ՝ [[Շեքսպիր]]ի և [[Ալեքսանդր Պուշկին|Պուշկինի]] պիեսները):
 
Հանգի ամենակարևոր դերն այն է, որ հանդես գալով տողերի վերջումմվերջում՝ այն ավելի է ընդգծում տողի,տողի՝ իբրև [[ոտանավոր]]ի հիմնական [[ռիթմական միավոր]]ի, ինքնուրույնությունը։ Հանգը կարծես մի ազդանշան է, որը հիշեցնում է [[տող]]ի ավարտվելը։ Դրանով իսկ նա ուժեղացնում է ոտանավորի [[ռիթմ]]ը։ Բացի այդ, հանգն ավելի ներդաշնակ, երաժշտական է դարձնում [[բանաստեղծական խոսք]]ը։ը<ref>{{cite book|author=Էդ. Ջրբաշյան, Հ. Մախչանյան|title=Գրականագիտական բառարան|publisher=«Լույս»|location=Երևան|year=1972|page=էջ 162-163}}</ref>:
 
Հանգը հաճախ նաև ''իմաստային'' զգալի դեր է խաղում: Բանաստեղծները ձգտում են տողերի վերջում դնել և հանգավորել առավել կարևոր բառերը, որոնք կրկնվող հնչյունների շնորհիվ ավելի մեծ ուշադրություն են գրավում:
 
== Հանգերն ըստ վերջին շեշտված վանկի տեղի ==
:::([[Եղիշե Չարենց]])
 
[[Ռուսերեն]]ում և այլ լեզուներում հանդիպում են այսպես կոչված ''դակտիլային'' հանգեր (տողի վերջից երրորդ շեշտված վանկով, օր.՝ откры՛тая-ядови՛тая) և նույնիսկ ''հիպերդակտիլային'' հանգեր (վերջից չորրորդ շեշտված վանկով), որոնք [[հայերեն]]ին բնորոշ չեն<ref>{{cite book|author=Էդ. Ջրբաշյան, Հ. Մախչանյան|title=Գրականության տեսություն|publisher=«ԵՊՀ»|location=Երևան|year=1980|page=էջ 308}}</ref>:
Այլ լեզուներում (օրինակ` [[ռուսերեն]]ում) լինում են նաև [[դաքտիլային հանգ|դաքտիլային]] և [[հիպերդաքտիլային հանգ]]եր, որոնց մեջ համապատասխանաբար շեշտվում են տողի վերջից երրորդ և չորրորդ վանկերը։
 
Սովորաբար իրար հետ հանգավորվում են նույնատիպ վերջավորությունները, բայց երբեմն արական հանգը կարող է կապվել իգականի հետ, օր.՝ [[Եղիշե Չարենց|Չարենցի]] տողերում,- թեթև՛-ետև՛ը, Մասի՛սը-սառցանի՛ստ:
 
== Բաց և փակ հանգեր ==
== Հանգերն ըստ կազմության ==
 
Հանգերը բազմազան են նաև իրենց կազմությամբ։կազմությամբ, '''Թույլ'''կարող (կամեն '''աղքատ''')կրկնվել հանգիտարբեր մեջթվով հնչյուններ: Եթե կրկնվում են միայն արական հանգի շեշտված ձայնավորն ու նրան հաջորդող բաղաձայներըհնչյունները, դա կոչվում է '''թույլ''' (կամ '''աղքատ'''), օր.՝ վր'''ա''' - հեռաց'''ա''', այնտ'''եղ''' - ահ'''եղ''', տ'''ուն''' - սյ'''ուն'''), աստ'''եր'''-աչք'''եր''', վ'''առ'''-պայծ'''առ'''։ '''Ուժեղ''' (կամ '''հարուստ''', '''խոր''') հանգի մեջ կրկնվում են նաև շեշտված ձայնավորից առաջ եղած հնչյունները, օր.՝ (բուրվ'''առներ''' - խ'''առներ''', եր'''կիր''' - գր'''կիր''', օ'''դում''' - կար'''ոտում''', տ'''ալիս''' - հեռան'''ալիս''' (Վահան Տերյան)), վ'''առված'''-խելագ'''արված''', թափ'''առում'''-մ'''արում''', կ'''անչում'''-կար'''կաչում'''։
 
Լինում են նաև '''բարդ''' կամ '''բաղադրյալ''' հանգեր, , որոնք կազմված են երկու կամ ավելի բառերի հնչյուններից (վ'''ար ծաթեց''' - '''արծաթեց''', '''վարսերը նրա''' - '''վառ սերը նրա''', '''քո մի թասը''' - '''Կոմիտասը''', [[Հովհաննես Թումանյան|Թումանյանից]]՝ Մեծ անտառ'''ից նա զատված'''-Մարդու կացնից ազատված, անցավոր-անցավ օր)։ Բարդ հանգեր հատկապես շատ է ստեղծել [[Վլադիմիր Մայակովսկի|Մայակովսկին]]՝ пистолет-сто лет, под дождем-подождем, убери твою-бритвою:
 
ԼինումՀանգերի մեջ հնչյունների համընկնումը կարող է լինել լրիվ և մասնակի: Երբ տողավերջի հնչյունները նույնությամբ կրկնվում են նաևմի ուրիշ տողի մեջ, այդպիսի հանգը կոչվում է '''բարդճշգրիտ''' կամ(ծեգին-հոգին, արյունամած-քամած, սարերի-օրերի): '''բաղադրյալՄոտավոր''' հանգեր,հանգերի մեջ, որոնքնման կազմվածհնչյունների կողքին, լինում են երկունաև մեծ կամ ավելիփոքր բառերիչափով հնչյուններիցիրարից շեղվող կամ ակնհայտորեն տարբեր հնչյուններ (վ'''արձայնավորներ ծաթեց'''և -բաղաձայններ): '''արծաթեց'''Օրինակ, '''վարսերը[[Վահան Տերյան|Տերյանը]] նրա'''հանգավորում է այսպիսի բառեր՝ մանուկ-անամոք, '''վառավար սերըէ-խավարը, նրա'''տրտում, '''քոապարդյուն, մի[[Եղիշե թասը'''Չարենց|Չարենցը]]՝ մահ-համար-հիմա, '''Կոմիտասը''')։անդին-անթիվ, հանդեպ-անդեմ, վերելք-քերենք, կրակ-գրած, փախչող-թախծոտ, այնտեղ-անթև, և այլն: Մոտավոր հանգի մեջ կրկնվում են ոչ թե նույն, այլ իրար նման, իրար հիշեցնող հնչյուններ, կամ հանգ կազմող հնչյունների միայն մի մասը (խաղաղ-աղա, ճակատ-հագած, գլխարկը-գլխահակ, վարդը-կարդաք, անիրական-բարեկամ)։ Մոտավոր հանգերը կոչվում են նաև '''ասոնանսային հանգեր''':
 
Նման վերջավորություններ կարող են ունենալ նաև միևնույն կամ հարևան տողերի ներսում եղած բառերը։ Այդպիսի կրկնությունները կոչվում են [[ներքին հանգ]]։
{{Reflist}}
 
[[Կատեգորիա:Բառագիտություն]]
[[Կատեգորիա:Տաղաչափություն]]
[[Կատեգորիա:Գրականագիտություն]]
 
{{Link FA|he}}
35 725

edits