«Խեցեգործություն»–ի խմբագրումների տարբերություն

Առանց խմբագրման ամփոփման
[[Պատկեր:Potter-GuatilCR2003.jpg|thumb|right|250px|Ձեռքով և դանակով աշխատելու համար նախատեսված խեցեգործական սարք]]
 
'''Խեցեգործություն''', նաև '''բրուտագործություն''', '''կավագործություն''', [[կավ]]ի ու նրա հանքային հավելանյութերի խառնուրդների, ինչպես նաև [[օքսիդ]]ների և անօրգանական այլ միացությունների եռակալումից և թրծումից[[թրծում]]ից ստացվող իրերի և նյութերի պատրաստման գործընթաց:գործընթաց։ Խեցեգործության նախնական արտադրությունը մարդկային հասարակությունը յուրացրել է իր զարգացման որոշակի փուլում:փուլում։ ԱկզբնականՍկզբնական շրջանում առավելապես արտադրվել է ամանեղեն:ամանեղեն։ Այնուհետև խեցեգործությունը ծառայել է նաև որպես նշանների, [[զարդանախշ]]երի, [[դաջվածք]]ների, [[հիերոգլիֆ]]ների, գեղագրերի և սեպագրերի սևեռման միջոց:միջոց։
 
==Պատմական ակնարկ==
Խեցին իբրև հնագույն շինանյութ նպաստել է նաև [[ճարտարապետություն|ճարտարապետության]] զարգացմանը, որի օգտագործման առաջին օրինակը վերագրվում է [[Տրիպոլի]]ի մշակույթին (մ. թ. ա. I հազարամյակ):։ [[Մերձավոր Արևելք]]ի երկրներում օգտագործվել է հում, ապա թրծված [[աղյուս]]ը, [[Բաբելոն]]ում, [[Եգիպտոս]]ում և [[Իրան]]ում՝ ջնարակված և հախճապատ սալիկներ:սալիկներ։ Հին [[Չինաստան]]ում բարձրորակ սպիտակ կավից (կաոչինկաոլին) սպասք էր պատրաստվում, որի շնորհիվ մ.մ․ թ.թ․ ա.ա․ Iառաջին հազարամյակում սկզբնավորվեց ճենապակետիպ իրերի, հետագայում նաև մաքուր [[ճենապակի|ճենապակու]] արտադրությունը։
 
==Խեցեգործությունը Հայաստանում==
Խեցեգործության պատմության մեջ նշանակալից են հին հայկական սևապատկեր և կարմրապատկեր սկահակները և թրծակավե ({{lang-ru|терракота}}) արձանիկները:արձանիկները։ [[Հայաստան]]ի տարածքում հայտնաբերված ամենահին խեցեգործական իրերը վերագրվում են մ. թ. ա. VII հազարամյակին:հազարամյակին։ Մ. թ. ա. IV հազարամյակի սկիզբը հատկանշվում է իբրև «խեցեգործական նեոլիթի» նոր դարաշրջան, երբ հայտնի էր արդեն թրծումը և ամանների կոպիտ զարդանախշումը:զարդանախշումը։
 
[[Ուշ բրոնզի դար]]աշրջանը (մ. թ. ա. XI-X դդ.) հատկանշվում է «բրուտագործական օղակի» օգտագործմամբ:օգտագործմամբ։ Խեցեգործական իրերն ընկալվում են իբրև քանդակ, որոնք կոշկաձև անոթներ էին՝ զարդարված կենդանիների ծեփածո պատկերներով և խորաքանդակ ուղղահայաց ակոսներով:ակոսներով։ Ուրարտական բնակավայրերում հայտնաբերված խեցեղենն աչքի է ընկնում անգորների օգտագործմամբ, զարդանախշի տեսակների (փոսիկավոր, փայլեցրած, ծեփածո, նկարազարդ) բազմազանությամբ, ստատիկ հանդիսավոր հորինվածքներով:հորինվածքներով։
 
[[Հելլենիզմի դարաշրջան]]ում (մ. թ. ա. III-I դդ.) տարածում են գտնում թրծված կավե փոքրածավալ արձանիկները, իսկ խեցե ամանները առանձնանում են ձևերի բազմազանությամբ:բազմազանությամբ։
 
[[Վաղ միջնադար]]ի (IV-IX դդ.) խեցեգործությունը ներկայանում է հազվագյուտ բարձրարվեստ նմուշներով՝ հայտնաբերված [[Դվին]]ի և [[Զվարթնոց]]ի պեղումներից:պեղումներից։ Բացի բարձրաքանդակ զարդանախշից, առկա է նաև հում անգոբի վրա երկրաչափական, երբեմն բուսական և կենդանակերպ ջնարակված նախշազարդը:նախշազարդը։
 
X-XIII դդ. է վերագրվում շողյունապատ, ինչպես նաև գունավոր, թափանցիկ, ջնարակապատ բարձրորակ [[հախճապակի|հախճապակու]] արտադրությունը:արտադրությունը։ Դրանց մեջ կարելի է հանդիպել չինական ճենապակու և նմանվող հախճապակե իրերի:իրերի։
 
Չնայած Հայաստանի խեցեգործական արվեստի հարուստ ավանդույթներին, հայ խորհրդային խեցեգործությունը զարգացել է [[1950]]-ական թթ. կեսից:կեսից։ Խեցեգործության առաջնթացին նպաստեց [[Երևան]]ի հախճապակու գործարանը (հիմնադրվել է [[1954]] թ.-ին), որը երկրի [[հախճապակի|հախճապակու]] և [[ճենապակի|ճենապակու]] մի շարք ձեռնարկությունների նմուշաձևերի կրկնօրինակմանը զուգընթաց իր տեսականին հարստացրեց ինքնուրույն արտադրանքով:արտադրանքով։
 
== Խեցեգործական արտադրություն ==
Խեցեգործական իրերը և նյութերը դասակարգում են ըստ նշանակության և հատկությունների, ինչպես նաև օգտագործվող հիմնական հումքի կամ եռակալված խեցեղենի ֆազային բաղադրության:բաղադրության։ Ըստ հումքի բաղադրության և թրծման ջերմաստիճանի խեցեգործական իրերը բաժանվում են երկու դասի, լրիվ և մասամբ եռակալված:եռակալված։ Տարբերում են՝ կոպիտ (օրինակ, շինարարական և շամոտային աղյուս) և նուրբ (օրինակ [[ճենապակի]], [[հախճապակի]]) խեցեղեն:խեցեղեն։ Խեցեգործության հիմնական հումքը [[կավ]]ն է և [[կաոլին]]ը:ը։ Նուրբ խեցեղենի նախնական զանգվածի կարևոր բաղադրիչներն են [[դաշտային սպաթ]]ները և [[քվարց]]ը:ը։
 
Ըստ պատրաստման եղանակի խեցե զանգվածները լինում են
* փոշենման,
* պլաստիկ,
* հեղուկ:
 
Խեցեղենի կաղապարման եղանակն ընտրում են՝ ելնելով շինվածքի կամ իրի ձևից:ձևից։ Պարզ ձև ունեցող շինվածքները ([[հրակայուն աղյուս]], [[երեսպատման սալիկ]]ներ) պատրաստվում են փոշենման զանգվածից՝ պողպատե մամլիչ կաղապարներում:կաղապարներում։ Որմնանյութերը ([[աղյուս]], երեսպատման սալիկներ, [[կղմինդր]]) կաղապարում են պլաստիկ զանգվածներից՝ շնեկավոր վակուումային մամլիչներում, իսկ տնտեսական ճենապակին և հախճապակին՝ գիպսե կաղապարներում:կաղապարներում։ Կաղապարված իրերը այնուհետև չորացվում են չորանոցներում:չորանոցներում։ Խեցեգործական արտադրության ամենակարևոր տեխնոլոգիական պրոցեսը թրծումն է, որն ապահովում է եռակալման անհրաժեշտ աստիճանը:աստիճանը։ Եռակալման հետևանքով փոքրանում են շինվածքների և իրերի չափերը, մեծանում դրանց մեխանիկական ամրությունն ու խտությունը:խտությունը։ Ճենապակե, հախճապակե և այլ նուրբ խեցեղեն իրերը [[թրծում]]ից առաջ պատում են [[ջնարակ]]ով, որը թրծման բարձր ջերմաստիճաններում (1000—1400°C) հալվում է՝ առաջացնելով անջրաթափանց և անգազաթափանց ապակենման շերտ:շերտ։
 
{{ՀՍՀ}}