«Երկրի մթնոլորտ»–ի խմբագրումների տարբերություն

Ավելացվել է 371 բայտ ,  8 տարի առաջ
մասնակի վիքիֆիկացում, պատճենված է թվում..
չ (Vacio տեղափոխեց էջը «Երկրի մթնոլորտը»-ից «Երկրի մթնոլորտ»: որոշիչ հոդն ավելորդ է)
(մասնակի վիքիֆիկացում, պատճենված է թվում..)
[[Պատկեր:Top of Atmosphere.jpg|մինի|աջից|Երկրի մթնոլորտը [[Միջազգային տիեզերական կայան|Միջազգային տիեզրակայան]]ից։]]
Օդը Երկրի մթնոլորտը կազմող գազային խառնուրդն է: Օդի` գազային խառնուրդ լինելու հանգամանքն առաջինը պարզել է ֆրանսիացի քիմիկոս Անտուան Լավուազիեն 1774 թ-ին. փակ անոթում զետեղված մետաղի փոշին շիկացնելիս՝ նկատել է, որ մետաղի հետ միանում է օդի միայն մի մասը՝ մի բաղադրիչը: 1777 թ-ին նա պարզել է նաև, որ օդի այդ բաղադրիչը պիտանի է շնչառության համար, ուստի այն անվանել է «շնչառությանը պիտանի օդ»՝ թթվածին, մյուսը՝ ոչ պիտանին՝ ազոտ, որը հունարենից թարգմանաբար նշանակում է անկենդան:
XIX դարում օդում հայտնաբերեցին նաև ածխածնի երկօքսիդ, իներտ գազեր, մեթանի, ծծմբային գազի, ածխածնի մոնօքսիդի, օզոնի, ջրածնի, ամոնիակի և ազոտի այլ միացությունների հետքեր:
Թթվածնի պարունակությունն օդում առաջինը որոշել են ֆրանսիացի քիմիկոսներ Ժան Բատիստ Անդրե Դյուման և Ժան Բատիստ Բոսենկոն 1841 թ-ին: Ավելի ուշ օդը հեղուկացվեց և բաժանվեց իր երկու հիմնական բաղադրիչների՝ ազոտի և թթվածնի: 1896–97 թթ-ին անգլիացի քիմիկոս Վիլյամ Ռամզայը հեղուկ օդի կոտորակային թորմամբ ստացավ նաև 4 նոր իներտ գազեր:
[խմբագրել]Օդի երկրամերձ շերտի բաղադրությունը
 
Օդը[[Օդ]]ը [[Երկրի]] մթնոլորտը[[մթնոլորտ]]ը կազմող գազային խառնուրդն է: Օդի` գազային խառնուրդ լինելու հանգամանքն առաջինը պարզել է ֆրանսիացի քիմիկոս [[Անտուան ԼավուազիենԼավուազիե]]ն [[1774]] թ-ին. փակ անոթում զետեղված մետաղի փոշին շիկացնելիս՝ նկատել է, որ մետաղի[[մետաղ]]ի հետ միանում է օդի միայն մի մասը՝ մի բաղադրիչը: [[1777]] թ-ին նա պարզել է նաև, որ օդի այդ բաղադրիչը պիտանի է [[շնչառություն|շնչառության]] համար, ուստի այն անվանել է «շնչառությանը պիտանի օդ»՝ թթվածին, մյուսը՝ ոչ պիտանին՝ [[ազոտ]], որը հունարենից թարգմանաբար նշանակում է «անկենդան»:
 
XIX19-րդ դարում օդում հայտնաբերեցին նաև [[ածխածնի երկօքսիդ]], [[իներտ գազեր]], մեթանի[[մեթան]]ի, [[ծծմբային գազիգազ]]ի, [[ածխածնի մոնօքսիդիմոնօքսիդ]]ի, օզոնի[[օզոն]]ի, [[ջրածին|ջրածնի]], ամոնիակի[[ամոնիակ]]ի և ազոտի այլ միացությունների հետքեր:
 
[[թթվածին|Թթվածնի]] պարունակությունն օդում առաջինը որոշել են ֆրանսիացի քիմիկոսներ [[Ժան Բատիստ Անդրե ԴյումանԴյումա]]ն և [[Ժան Բատիստ ԲոսենկոնԲոսենկո]]ն [[1841]] թ-ին: Ավելի ուշ օդը հեղուկացվեց և բաժանվեց իր երկու հիմնական բաղադրիչների՝ ազոտի և թթվածնի: 1896–97 թթ-ին անգլիացի քիմիկոս [[Վիլյամ ՌամզայըՌամզայ]]ը հեղուկ օդի կոտորակային թորմամբ ստացավ նաև 4 նոր իներտ գազեր:
 
Օդի աղտօտվածությունը ժամանակակից բնապահպանական հիմնախնդրիներից է։
 
Ենթադրում են, որ Երկրի նախնական մթնոլորտը կազմված է եղել ամոնիակ-ջրածնային խառնուրդից. նրանում թթվածինն սկզբում հայտնվել է ջրի դիսոցման ճանապարհով, այնուհետև՝ բույսերի, կենդանիների և միկրոօրգանիզմների գործունեությամբ՝ լուսասինթեզով:
Կյանքի համար առավել կարևոր նշանակություն ունի թթվածինը, որի ընդհանուր զանգվածը Երկրի վրա 5,13.1015 տ է, իսկ Երկրի մթնոլորտը պարունակում է մոտ 1,18.1015 տ, որի պաշարները լրացվում են բույսերի կողմից: Որքան շատ բույսեր են լինում շրջապատում, այնքան ավելի մաքուր և թթվածնով հարուստ է տվյալ տեղանքի օդը:
 
Մթնոլորտում իներտ գազերը հայտնվել են Երկրի հրաբխային գործունեության հետևանքով, իսկ CO2-ը՝ օրգանական վառելիքի այրման և լուսասինթեզի միջոցով: Վերջին հարյուրամյակում CO2-ի և մյուս ջերմոցային գազերի բաղադրությունն օդում աննախադեպ աճել է և դարձել մեծամասշտաբ կլիմայական փոփոխությունների պատճառ: Իսկ էներգետիկայի և ծանր արդյունաբերության հսկայածավալ աճի հետևանքով փոխվում է ոչ միայն օդի բաղադրությունը, այլև մթնոլորտում կուտակվում են նաև պինդ գոյացություններ՝ փոշի, մուր և այլն, որոնք դառնում են ծխամշուշների (սմոգ) և նման այլ երևույթների առաջացման պատճառ: Օդի վրա վնասակար ազդեցություն են թողնում նաև տրանսպորտային միջոցների արտանետումները: Օդում կարող են հայտնվել նաև տարբեր միկրոօրգանիզմներ ևս, այդ թվում՝ ախտածին, և վարակի պատճառ դառնալ:
 
Մթնոլորտային օդում մշտապես կան ջրային գոլորշիներ, որոնց միջին պարունակությունը կոչվում է օդի խոնավություն: Բարձր խոնավության դեպքում դժվար տանելի են ինչպես շոգը, այնպես էլ ցուրտը: Մարդու բնականոն ջերմընկալման համար կարևոր է նաև օդի շարժումը: Շարժման առավել բարենպաստ արագությունը ձմռանը 0,15 մ/վ է, ամռանը՝ 0,2–0,3 մ/վ:
 
Փակ տարածությունների օդը կարող է որոշ վարակիչ հիվանդությունների, հատկապես՝ օդակաթիլային վարակների (գրիպ, դիֆթերիա, կարմրուկ, քութեշ, կապույտ հազ և այլն) տարածման պատճառ դառնալ: Ուստի դրանք անհրաժեշտ է մշտապես օդափոխել:
 
Երկրի մթնոլորտում առանձնացված են տարբեր շերտեր, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի օդի բաղադրության ու վիճակի իր առանձնահատկությունները: 25–30 կմ բարձրություններում գտնվում է օզոնային շերտը, որը կենսական նշանակություն ունի, կլանում է Արեգակի՝ կյանքի համար վնասակար անդրամանուշակագույն ճառագայթների հիմնական մասը:
 
100 կմ բարձրություններում օդի բաղադրությունը գրեթե չի փոխվում:
 
{{ՎՊԵ|Earth's atmosphere}}
[[Կատեգորիա:Երկիր]]
[[Կատեգորիա:Մթնոլորտ]]
26 700

edits