Բացել գլխավոր ցանկը

Սիրել եմ ձեզ... (Սիրել եմ ձեզ: Եվ սերն էլ այդ գուցեև), (ռուս.՝ Я вас любил…), Ալեքսանդր Պուշկինի բանաստեղծությունը, որը գրվել է 1829 թվականին և ներկայացնում է լիրիկական մանրանկարներ, որն ըստ հետազոտողների, ստեղծվել է, որպես բանաստեղծի կյանքի իրական իրադարձությունների արձագանք[1]: Էլեգիայի մեղեդիականությունը ձևավորվում է հնգոտնյա յամբի և պիրիխի շնորհիվ[2]:

Սիրել եմ ձեզ
Տեսակբանաստեղծություն
Ժանրպոեզիա
ՀեղինակԱլեքսանդր Պուշկին
Բնագիր լեզուռուսերեն
Գրվել է1829
Հրատարակություն1830
«Հյուսիսային ծաղիկներ» ամսագիր, 1830

Առաջին անգամ հրատարակվել է «Հյուսիսային ծաղիկներ» ալմանախում (1830)[3]:

Բովանդակություն

Վարկածներ բանաստեղծության մասինԽմբագրել

Այն վարկածը, որ բանաստեղծությունը նվիրված է Գեղարվեստի ակադեմիայի նախագահի դստերը՝ Աննա Օլենինային, առաջին անգամ առաջադրվել է Պուշկինի կենսագիր Պավել Անենկովի կողմից[4], հետագայում այդ ենթադրությունը հաստատել են որոշ ռուս գրականագետներ[5]:

Միևնույն ժամանակ, ըստ պուշկինագետ Տատյանա Ցյավլովսկու, բանաստեղծի և Օլենինայի միջև հարաբերությունների պատմությունը այդքան էլ շատ չի ուսումնասիրվել[6], իսկ այն վարկածը, որ Աննա Ալեքսեևնան հանդիսանում է բանաստեղծության հասցեատերը՝ վիճելի է[7]:

Պուշկինը, լիցեյը ավարտելու տարիներին լինելով Ալեքսեյ Օլենինի տանը, դեռ մանկուց գիտեր նրա դստերը: Աքսորից հետո վերադառնալով Պետերբուրգ, բանաստեղծը այցելեց իր շատ բարի ծանոթներին, այդ թվում՝ Օլենիների ընտանիքին[8]: Բաժանման տարիներին Աննա Ալեքսեևնան վերածվել էր մի գեղեցիկ օրիորդի, որն ուներ բավականին շատ երկրպագուներ: Իր անավարտ վեպում, որի հատվածներից ներառվել են օրագրում (հուլիս 1828), Օլենինան Պուշկինին անվանել է իր ժամանակի ամենահետաքրքիր մարդը[9]:

  Բոլորը՝ տղամարդիկ և կանայք, շտապում էին նրան ուշադրություն դարձնել: Ոմանք դա անում էին, հետևելով մոդային, մնացածը՝ որպեսզի ստանան հիանալի բանաստեղծություններ և դրա շնորհիվ իրենց դիրքը ունենան, և ի վերջո երրորդը՝ հանճարի հանդեպ հարգանք ունենալու համար:  
 
Աննա Օլենինա

Բանաստեղծը սիրահետել է Օլենինային և նրան առաջարկություն է արել, սակայն նրա սևագրություններում պահպանվել են Եվգենի Օնեգինի ութերորդ գլխի ուրվագծերը, որում Annette Olenine ներկայացնում է որպես շատ երկիմաստ անմիարժեք կերպար՝ այնքան սեթևեթող, այնքան փոքր է, որ ակամայից յուրաքանչյուր հյուր գտնում էր նրանում միտքը և զայրույթը[10]: Ըստ Ցյավլովսկու, այս տողերը վկայում են այն մասին, որ տեղի են ունեցել ինչ-ինչ իրադարձություններ, որոնք խոցել են Պուշկինի ինքնասիրությունը[10]:

Օլենինայի թոռնուհին, Օլգա Նիկոլաևնա Օոմը պնդում էր, որ Աննա Ալեքսեևնայի հուշագրքում կար Պուշկինի ձեռքով գրված «Սիրել եմ ձեզ: Եվ սերն էլ այդ գուցեև» բանաստեղծությունը: Նրանում արձանագրված էին երկու ամսաթվեր՝ 1829 և 1833 թվականները հետևյալ նշումով plusqueparfait՝ վաղուց անցած[11]: Հուշագիրքը չի պահպանվել, և բանաստեղծության հասցեատիրոջ մասին հարցը անհայտ է մնացել։

  Սիրել եմ ձեզ բանաստեղծության ամբողջ հոգեբանական հիմքն հակասում է նրան, որ այն ուղղված է Օլենինային: Բանաստեղծության բառերը ցույց են տալիս անսահման նվիրվածություն դեպի կնոջը՝ մինչև սեփական զգացմունքներից լիակատար հրաժարվելը: Բանաստեղծության մեջ զգացվում է ինչ-որ դանդաղություն, զգացմունքների վաղեմություն, ժամանակի շրջապատող շունչը[7]:  


Հիմնական գաղափարԽմբագրել

Սիրել եմ ձեզ... բանաստեղծությունը փոքրիկ վիպակ է անպատասխան սիրո մասին: Այն հիացնում է իր վեհանձնությամբ և անկեղծ մարդկային զգացմունքներով: Բանաստեղծի անպատասխան սերը զուրկ է որևէ եսասիրությունից:

Սիրել եմ ձեզ: Եվ սերն էլ այդ գուցեև
Դեռ չի մարել իսպառ հոգուս խորքում:
Բայց թող որ չտանջի այն ձեզ այլեւս.
Ես վշտացնել բնավ ձեզ չեմ ուզում:

Այս բանաստեղծության քնարական հերոսը ազնիվ, անձնազոհ, մարդ է, ով պատրաստ է թողնել սիրած կնոջը։ Ուստի բանաստեղծությունը լցված է անցյալի հանդեպ մեծ սիրո զգացումով և սիրելի կնոջ հանդեպ զուսպ վերաբերմունքով: Նա իսկապես սիրում են այդ կնոջը, հոգ է տանում նրա մասին, չի ցանկանում անհանգստացնել և տխրեցնել նրան իր խոստովանություններով, միայն ցանկանում էր, որ նրա սերը իր ապագա ընտրյալի հանդեպ, լինի այդքան նուրբ և անկեղծ, ինչպես բանաստեղծի սերն էր իր հանդեպ:

Սիրել եմ ձեզ անձայն, անհույս սիրով եւ
Եղել խանդի, երկչոտության գերի:
Սիրել եմ ձեզ այնքան քնքուշ սիրով, որ,
Աստված տա, ձեզ ուրիշն այդպես սիրի:

«Սիրել եմ ձեզ…»՝ բանաստեղծական խոստովանություն, կրքոտ և տխուր միաժամանակ: Հրաժեշտի խոսքերը, որոնք երբեմն ուղղված էին սիրելի կնոջը, լցված էին տխրությամբ և տղամարդկային հպարտությամբ[1]: Իր կառուցվածքով բանաստեղծությունը բաժանվում է երկու մասի, որոնք չեն համընկնում ոչ չափով, ոչ ձևով: Դրանցից մեկը ներկայացնում է քնարական սյուժե, երկրորդը՝ քնարական ցանկություն[12]: Առաջինը զբաղեցնում է յոթ տող, դա հերոսի մեղմ մենախոսությունն է, որում երեք անգամ կրկնվում է «Սիրել եմ ձեզ» անաֆորան։ Երկրորդ մասում տոնայնությունը կտրուկ փոխվում է, տեղի է ունենում անսպասելի անցում՝ փափուկ խոստովանությունից անցնում է հանկարծակի էմոցիոնալ պոռթկման[13]:

Բանաստեղծության տարիմաստությունն այն է, որ եզրափակիչ տողը (Աստված տա, ձեզ ուրիշն այդպես սիրի) հերքում է այն ամենը ինչ ասվում է նախորդ յոթ տողերում: Դա նշանակում է, որ սերը չի ավարտվել, այլ, ընդհակառակը, հասել է անձնազոհության բարձրագույն աստիճանի[14]: Ըստ գրականագետ Իգոր Սուխիխի, նման ընդունելությունը  (սիրուց հրաժարվելը) կարելի է դիտարկել և ավելի ուշ գրված «Եվգենի Օնեգինի» եզրափակչում, երբ հերոսուհին խոստովանում է՝ «Ես ձեզ սիրում եմ (ինչո՞ւ խաբել), բայց ես ուրիշին եմ տրվել, ես հավերժ հավատարիմ եմ նրան»[14]:

Բանաստեղծ Նաում Կորժավինը, ով 1960-ականների սկզբին այս բանաստեղծության մասին գրել է առանձին հոդված, նշել է, որ դրանում բացակայում է բանաստեղծական բարդ տարրեր, քանի որ նրանք կկոտրեյին մտքերի ազատ զարգացումը: Բոլոր բառերը, որոնք հնչում էին առաջին յոթ տողերում,  «զգացմունքների աստիճանական արտասանում»՝ սա է դեպի ամփոփիչ նախադասության ճանապարհը[15]:

  Իհարկե, այդ վերջին տողերում կա և դառը համ՝ նախազգացում, որ նման հուսալի և հավատարիմ սեր հերոսուհին արդեն երբեք չի հանդիպի: Բայց այս ամենը ցույց է տալիս միայն գլխավորը, տա Աստված ձեզ լինել այդքան սիրելի ուրիշների կողմից:  


ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 Шанский Н. М. Лингвистический анализ художественного текста. — Л.: Просвещение. Ленинградское отделение, 1990. — С. 271-272. — 415 с. — ISBN 5-09-001959-2
  2. Шанский Н. М. Лингвистический анализ художественного текста. — Л.: Просвещение. Ленинградское отделение, 1990. — С. 278. — 415 с. — ISBN 5-09-001959-2
  3. Синявский Н., Цявловский М. Пушкин в печати 1814—1837. — М.: Соцэкгиз, 1938. — С. 70.
  4. Анненков П. В. Сочинения Пушкин. — Կաղապար:СПб, 1885. — Т. II. — С. 496—49.
  5. См, например: Черейский Л. А. К датировке одного стихотворения Пушкина // Временник Пушкинской комиссии, 1973. — Л.: Наука. Ленингр. отд-ние, 1975. — С. 79-80.
  6. Цявловская Т. Г. Дневник А. А. Олениной. — Пушкин: Исследования и материалы / АН СССР. Ин-т рус. лит. (Пушкин. Дом). — Л.: Изд-во АН СССР. — Т. 2. — С. 247.
  7. 7,0 7,1 Цявловская Т. Г. Дневник А. А. Олениной. — Пушкин: Исследования и материалы / АН СССР. Ин-т рус. лит. (Пушкин. Дом). — Л.: Изд-во АН СССР. — Т. 2. — С. 289 - 292.
  8. Цявловская Т. Г. Дневник А. А. Олениной. — Пушкин: Исследования и материалы / АН СССР. Ин-т рус. лит. (Пушкин. Дом). — Л.: Изд-во АН СССР. — Т. 2. — С. 248.
  9. Оленина А. А. Из «Дневника» // А. С. Пушкин в воспоминаниях современников. — М.: Художественная литература, 1974. — Т. 2. — С. 67 - 70.
  10. 10,0 10,1 Цявловская Т. Г. Дневник А. А. Олениной. — Пушкин: Исследования и материалы / АН СССР. Ин-т рус. лит. (Пушкин. Дом). — Л.: Изд-во АН СССР. — Т. 2. — С. 280 - 281.
  11. Дневник Анны Алексеевны Олениной (1828—1829) Предисловие и редакция Ольги Николаевны Оом. — Париж, 1936. — С. XXIV, XXXIX—XL, L.
  12. Шанский Н. М. Лингвистический анализ художественного текста. — Л.: Просвещение. Ленинградское отделение, 1990. — С. 276 - 278. — 415 с. — ISBN 5-09-001959-2
  13. Тарасов Л. Ф. К методике лингвистического анализа поэтического произведения // Русский язык в школе. — 1972. — № 4. — С. 18.
  14. 14,0 14,1 Игорь Сухих Классное чтение: от горухщи до Гоголя Художественный мир Пушкина // Нева. — 1912. — № 10.
  15. Коржавин Н. О поэтической форме // В защите банальных истин. — М.: Московская школа политических исследований, 2003. — ISBN 5-93895-040-6

Արտաքին հղումներԽմբագրել