Ռուսական 102-րդ ռազմաբազա

Ռուսական 102-րդ ռազմաբազա (նախկինում՝ 127-րդ մոտոհրաձգային դիվիզիա, ռուս.՝ 102-я российская военная база), պաշտոնական անվանում՝ Անդրկովկասում ռուսական զորախմբերի 102-րդ ռազմաբազա (102-я военная база Группы российских войск в Закавказье)[1], Հայաստանի Շիրակի մարզի վարչական կենտրոն հանդիսացող Գյումրի քաղաքում տեղակայված Ռուսաստանի Դաշնության զինված ուժերի ռազմակայան։

Ռուսական 102-րդ ռազմաբազա
Russian 102nd Military Base Entrance.jpg
102-րդ ռազմաբազայի գլխավոր մուտքը
Ընդհանուր տեղեկություն
ՏեսակԲազա ռազմական
ԵրկիրՌուսաստանի Դանություն
Մտնում էՌԴ Զինված ուժեր
.
ՏեղաբաշխումԳյումրի քաղաք, հայ-թուրքական շփման գիծ
ՇրաբԳյումրի
Ստեղծվեց1941
Ալեքսանդր Նևսկու շքանշան
Հրամանատարներ
Ներկա հրամանատարՌուսաստան Վլադիմիր Ելկանով

Պատմական ակնարկԽմբագրել

Ռազմակայանի հիմնադրման տարեթիվ է նշվում 1941 թվականը, երբ Գյումրիում (այն ժամանակ՝ Լենինական) հիմնվում է ԽՍՀՄ Կարմիր բանակի 261-րդ հրաձգային դիվիզիան, որն ենթադրաբար ստեղծվել էր Օդեսսայի ռազմական օկրուգի կողմից՝ 1941 թվականի հուլիս-օգոստոս ամիսներին։ Ավելի ուշ ռազմակայանում է տեղակայվել ռուսական հյուսիսկովկասյան ռազմաճակատի 12-րդ բանակը, որը ռազմակայանում է մնացել առնվազն մինչև 1942 թվականի օգոստոսը, որից հետո ռազմակայան է ժամանել անդրկովկասյան ճակատի սևծովյան ստորաբաժանումը։ 1943 թվականի հունվարի 1-ից մինչև Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտը, ռազմակայանում է տեղակայվել անդրկովկասյան 45-րդ բանակը, որին հանձնարարված է եղել հսկել թուրք-խորհրդային պետական սահմանը։ Պատերազմի ավարտից հետո կայանում կարճ ժամանակով նշանակվել է 261-րդ դիվիզիան, իսկ ավելի ուշ՝ 37-րդ դիվիզիան, որն 1965 թվականին վերանվանվել է որպես 127-րդ հրաձգային դիվիզիա։

Միջպետական պայմանագրեր և օրենսդրական դաշտԽմբագրել

 
Ռուսական 102-րդ ռազմաբազայի զինծառայողների տարբերանշաններ

ԿառուցվածքԽմբագրել

Ռուսաստանի ռազմական ոստիկանությունԽմբագրել

Հանցագործություններ և միջադեպերԽմբագրել

1992 թվականի սպանություններԽմբագրել

1992 թվականի հուլիսի 11-ին Գյումրիում տեղակայված ռուսական ռազմաբազայի մի խումբ ռուս զինծառայողներ փորձել են տեղափոխել գողացված կամ անօրինական կերպով ձեռք բերված հատուկ կապի ռազմական կայանքներ։ Մաքսատանը ռուս զինվորներին առաջարկվել է ներկայացնել բեռի փաստաթղթեր, ինչից հետո նրանք ավտոմեքենայով փորձել են թաքնվել։ Նրանց և հետապնդող իրավապահների միջև տեղի է ունեցել փոխհրաձգություն, որի հետևանքով զոհվել է ՀՀ ոստիկանության 3 աշխատակից, ՀՀ 3 քաղաքացիական անձ և 5 ռուս զինծառայող[2]։

Սպանություններ Գյումրու կենտրոնական շուկայումԽմբագրել

1999 թվականի ապրիլի 14-ին սահմանապահ ջոկատի զինծառայողներ Դենիս Պոպովը և Ալեքսանդր Կամենևը լքել էին զորամասը և հարբած վիճակում ինչ-ինչ ճանապարհով հայթայթած AK-74 տեսակի ինքնաձիգներով անկանոն կրակահերթ էին բաց թողել անցորդների ուղղությամբ։ Կատարվածի արդյունքում զոհվել էր 2, և տարբեր աստիճանների հրազենային վիրավորումներ ստացել 14 մարդ։ Ռուս զինվորների դատավարությունը կատարվում է Հայաստանում, Պոպովը դատապարտվում է 14, իսկ Կամենևը՝ 15 տարվա ազատազրկման։ Զինվորականների ժամկետի լիարժեք կրումը նույնպես կասկածների առիթ է տվել որոշ փորձագետների շրջանում։

Անչափահասների զոհվելն ականի պայթյունիցԽմբագրել

2013 թվականի ապրիլի 7-ին՝ Վահրամաբերդ գյուղի մոտակայքում՝ 102-րդ ռազմակայանի տանկային հրաձգարանի տարածքում ականի պայթյունից զոհվում է երկու անչափահաս՝ 12-ամյա Արթուր Մկրտչյանը և 16-ամյա Մուշեղ Գևորգյանը։ Դաշտը ցանկապատված չի էղել, ինչպես նաև բացակայել են զգուշացնող նշաններ։ Դեպքի առնչությամբ մինչ օրս ոչ-ոք չի պատժվել[3]։

Ավետիսյանների ընտանիքի սպանություն ԳյումրիումԽմբագրել

2015 թվականի հունվարի 12-ին զորամասն ինքնակամ լքած Վալերի Պերմյակովը ԱԿ-74 տեսակի ինքնաձիգով և սվին դանակով սպանում է գյումրեցի Ավետիսյանների 7 անդամից բաղկացած ընտանիքի բոլոր անդամներին[4]։ Ավելի ուշ Պերմյակովը ձերբակալվում է ռուսական ուժերի կողմից, սակայն մինչ օրս չի փոխանցվել հայկական կողմին։

Միջանձնային հարաբերություններ 2015Խմբագրել

2015 թվականի հունիսի 15-ին զորամասի հետնամասում՝ «Մայր Հայաստան» հուշահամալիրի տարածքում հայտնաբերվում է զորամասի ժամկետային զինծառայող Իվան Նովիկովի դին՝ դանակի բազմաթիվ հարվածներով[5][6]։ Ավելի ուշ զինվորի սպանության կասկածանքով բերման է ենթարկվում նույն զորամասի զինծառայողներից մեկը, ով ընդունում է կատարած մեղքը[7]։

Փանիկ գյուղի միջադեպ 2018Խմբագրել

2018 թվականի հուլիսի 17-ին ժամը ժամը 11:00-ից 12:00-ն ընկած ժամանակահատվածում Ռուսաստանի Դաշնության 102-րդ ռազմաբազայի ստորաբաժանումներն առանց զգուշացման և առանց թույլտվության տանկերով և զինվորական այլ տեխնիկայով մտել են Շիրակի մարզի Փանիկ գյուղ և առանց տեղի բնակչությանը զգուշացնելու զորավարժություններ իրականացրել, որի ընթացքում հնչել են ինքնաձիգի կրակահերթեր և պայթյուններ[8][9][10][11]։ Բնակիչները, տեսնելով իրենց տների մոտ զինվորական տեխնիկա և կրակահերթեր արձակող ռուս զինվորների, խուճապի են մատնվել և հեռացել իրենց տներից[8][9][10][11]։ Կրակոցների հետևանքով երեխա է ուշագնաց եղել[9]։ Ռուսական ռազմաբազայի ստորաբաժանումների նման գործողությունները բնակչության զայրույթն ու վրդովմունքն են առաջացրել։ Վերջիններս պահանջել են 102-րդ ռազմաբազայից պատասխան տալ այդ գործողությունների համարv[8][9][10][11]:

Ռուսական 102-րդ ռազմաբազայի ստորաբաժանումների վերընշված գործողությունները հանդիսանում են Հայաստանի Հանրապետության և Ռուսաստանի Դաշնության միջև 1995 թվականին կնքված «Հայաստանի Հանրապետության տարածքում ռուսաստանյան ռազմակայանի մասին» պայմանագրի և 1997 թվականին կնքված «Հայաստանի Հանրապետությունում ռուսաստանյան ռազմակայանի զինծառայողների կողմից զենք կիրառելու մասին» համաձայնագրի խախտում[12]։

Միջադեպին անդրադարձել է նաև Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։ Նա մասնավորապես ասել է. - «... անթույլատրելի միջադեպ է և ես դա համարում եմ սադրանք՝ ընդդեմ հայ-ռուսական հարաբերությունների, և սադրանք՝ ընդդեմ Հայաստանի ինքնիշխանության...»[13]: Նիկոլ Փաշինյանի արձագանքին անդրադարձել է ռուս քաղաքագետ, ռուսական «Ռեգնում» լրատվականի լրագրող Ստանիսլավ Տարասովը, ով ասել է հետևյալը՝ «Փաշինյանի բարձրագոչ հայտարարություններն ամենևին էլ մեծ քաղաքականություն չէ ... իսկ ինչպե՞ս գնահատել Փաշինյանի օրոք Հայաստանի մասնակցությունը Վրաստանում կայանալիք ՆԱՏՕ-ի Noble Partner 2018 զորավարժությանը։ Ակնհայտ, հակառուսական զորավարժություններ, որոնք ուղղված են ՆԱՏՕ-ի ամրապնդմանը։ Հայաստանը ՀԱՊԿ անդամ է, մասնակցում է համարյա հակառուսական զորավարժությունների, ինչպե՞ս պետք է Մոսկվան դա գնահատի։ Դավաճանությո՞ւն, թե՞ երկակի ստանդարտների կիրառում»[14]։

Տարեց կնոջ սպանությունԽմբագրել

2018 թվականի դեկտեմբերի 3-ի վաղ առավոտյան Գյումրի քաղաքի Սլոբոդկա թաղամասի Մայակովսկի փողոցի տներից մեկի դիմաց դաժան ծեծի հետևանքով սպանվել է 57-ամյա Ջուլիետա Ղուկասյանը, ով փողոցում աշխատում էր որպես հավաքարար և այդ օրը մեկնում էր աշխատանքի՝ Տիգրան Մեծ փողոց[15][16][17][18][19]։ Դեպքի առնչությամբ, ըստ մամուլի հրապարակումների, դեկտեմբերի 11-ին ձերբակալվել է Գյումրիում տեղակայված ռուսական 102-րդ ռազմաբազայի ռուս զինծառայող[17][18][19]։

Հայ հասարակության վերաբերմունքը ռազմաբազայի նկատմամբԽմբագրել

Ռազմակայանի առկայությունը բազմաթիվ առիթներով արժանացել է հակասական վերաբերմունքի ինչպես հայ քաղաքացիական հասարակության, այնպես էլ փորձագետների շրջանում։ Ըստ որոշ փորձագետների, ռազմաբազայի առկայությունն ինքնին խոչընդուտում է Հայաստանում արևմուտքի կամ այլ երկրների կողմից կատարվելիք հնարավոր ներդրումներին և/կամ բարեփոխումներին՝ սպառնում է Հայաստանի Հանրապետության տարածքային ամբողջականությանը և Թուրքիայից ենթադրաբար պաշտպանելու փոխարեն ծառայում է միմիայն Ռուսաստանի շահերին[20][21]։

Տե՛ս նաևԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/152315/
  2. «Հայ-ռուս փոխհրաձգությունների պատմությունից. 1992», aniarc.am, (արխիվացված
  3. «Զոհված երեխաների ընտանիքներին կօգնեն»։ «Ա1+»։ ապրիլի 10,2013 
  4. http://nihilist.li/2015/01/14/polite-people-armenia-russian-soldier-shoots-sleeping-family-house-gyumri/
  5. «հայտնաբերվել է ռուս զինծառայողի դի՝ դանակի բազմաթիվ հարվածներով»։ «Հանուն իրավունքների»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-03-04-ին (հայ.)
  6. «Ռուս զինծառայողի սպանության մեջ կասկածվողը ձերբակալված է»։ «Ա1+»։ հունիսի 15, 2015 (հայ.)
  7. «Զինակցի սպանության մեջ կասկաշվող ռուս զինծառայողն ընդունել է մեղքը»։ «ԱրմենՊրես»։ ՄԹ։ հունիսի 15, 2015 (հայ.)
  8. 8,0 8,1 8,2 «ՌԴ 102-րդ ռազմաբազայի զինվորականները տանկերով մտել են Փանիկ եւ խուճապի մատնել մարդկանց», armtimes.com, (արխիվացված
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 «Փանիկում 102-րդ ռազմաբազայի զինվորները ահուսարսափի են ենթարկել բնակիչներին․ կրակոցներից երեխա է ուշաթափվել», aravot.am, (արխիվացված
  10. 10,0 10,1 10,2 «102-րդ ռազմաբազան զորավարժություն է անցկացրել Փանիկի հարակից տարածքում», 168.am, (արխիվացված
  11. 11,0 11,1 11,2 «Փանիկի գյուղապետն ահազանգում է, որ 102-րդ ռազմաբազայի զինծառայողներն ուսումնավարժանք են իրականացրել գյուղի սկզբնամասում», galatv.am, (արխիվացված
  12. «102-րդ ռազմակայանի ծառայողները խախտել են միջպետական համաձայնագիրը», lragir.am, (արխիվացված
  13. «Համարում եմ սադրանք՝ ընդդեմ Հայաստանի ինքնիշխանության. վարչապետը՝ Փանիկի միջադեպի մասին», armtimes.com, (արխիվացված
  14. «Իսկ մենք սադրանք ենք որակում ՀՀ մասնակցությունը ՆԱՏՕ-ի զորավարժություններին». Տարասովը` Փաշինյանի հայտարարության մասին», 168.am, (արխիվացված
  15. «Գյումրիում դաժան ծեծի են ենթարկել 57-ամյա կնոջը. նա հիվանդանոցի ճանապարհին մահացել է», արխիվացված։
  16. «Գյումրիում դաժան ծեծի հետեւանքով մահացած կնոջ գործով առգրավվել են Վարդան Ղուկասյանի առանձնատունը հսկող տեսախցիկները», արխիվացված։
  17. 17,0 17,1 «Գյումրիում հայ կնոջը դաժանորեն ծեծելու կասկածանքով ռուս զինծառայող է ձերբակալվել» Archived 2018-12-11 at the Wayback Machine., արխիվացված։
  18. 18,0 18,1 «Մանրամասներ Գյումրիում դաժան ծեծի հետևանքով կնոջ մահվան դեպքի մասին․ ինչո՞ւ է իրավապահ համակարգին խիստ զգուշացում տրվել», արխիվացված։
  19. 19,0 19,1 «Գյումրիում ձերբակալվել էէ ռուս զինծառայող հավաքարարին սպանելու կասկածանքով», արխիվացված։
  20. ««Հայաստանի դեմ Թուրքիայի հարձակման սցենարներ»»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-03-04-ին։ Վերցված է 2015-03-26 
  21. Ռուս-թուրք-ադրբեջանական դաշինքի և «Հայաստանն առանց հայերի» դավադրության մասին. Շանթ Հարությունյան