Բացել գլխավոր ցանկը

Ռուսական ռազմական ներխուժումն Ուկրաինա (2014-ից մինչև այժմ)

Ռուսական ռազմական ներխուժումն Ուկրաինա, 2014-ից ի վեր: Դեղին գույնով ցույց են տրված Ուկրաինայի տիրապետության ներքո մնացած տարածքները, բաց վարդագույնով՝ Ռուսաստանի բուն տարածքը, մուգ վարդագույնով՝ Ռուսաստանի և ռուսաստանամետ ապստամբների տիրապետության տակ անցած ուկրաինական տարածքները, կարմիրով՝ քաղաքները Դոնբասի ավազանի ռուսամետ՝ այսպես կոչված Նովոռոսիայի տարածքում, կապույտով՝ քաղաքները Դոնբասի ավազանի՝ Ուկրաինայի կողմից վերահսկվող մասում:

2014 թվականին Ռուսաստանը Ուկրաինայի տարածքում վարել է մի շարք ռազմական գործողություններ: Եվրոմայդանի բողոքի ցույցերից և դրանց հաջորդած` Ուկրաինայի այն ժամանակվա նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչի տապալումից հետո, առանց տարբերանշանների ռուսաստանցի զինվորականները վերահսկողության տակ են վերցրել {{{2}}} Ղրիմի Հանրապետություն կոչվող ուկրաինական տարածաշրջանի ռազմավարական դիրքերը և ենթակառուցվածքը: Այնուհետև Ռուսաստանը բռնակցել է (en:annexion), այսինքն ուժի կիրառմամբ միացրել է Ղրիմը, ինչը կատարվել է հակասահմանադրական հանրաքվեից հետո, որի ժամանակ տեղի բնակիչների մեծամասնությունը, ըստ պաշտոնական տվյալների՝ քվեարկել են հօգուտ Ռուսաստանի Դաշնությանը միանալու[5][6][7] : Հետագայում Ուկրաինայի Դոնբասի տարածքում ռուսամետ խմբերի ցույցերը վերաճեցին զինված հակամարտության՝ ուկրաինական իշխանության և ռուսամետ անջատողականների միջև, որոնք այստեղ ինքնահռչակեցին Դոնեցկի և Լուգանսկի ժողովրդական հանրապետությունները։ Օգոստոսին ռուսական ռազմական տրանսպորտային միջոցները հատել են ռուս-ուկրաինական սահմանը Դոնեցկի մի քանի վայրերում.[8][9][10][11] ռուս զինվորականների ներխուժումը դիտարկվել է որպես գլխավոր գործոն, որը հանգեցրել է ուկրաինական զորքերի պարտությանը 2014-ի սեպտեմբերի սկզբին[12][13]։ 2014 թվականի նոյեմբերին ուկրաինացի զինվորականները հայտնել են Ռուսաստանի զորքերի և ռազմական տեխնիկայի ինտենսիվ երթևեկության մասին՝ դեպի անջատողականների վերահսկողության տակ գտնվող Ուկրաինայի Արևելյան շրջաններ[14]։ "Ասոշիեյթեդ Պրես" գործակալությանը հայտնել է ապստամբների վերահսկած շրջաններում առանց տարբերանշանների և համարանիշների 80  միավոր ռազմական տեխնիկայի ի հայտ գալու մասին.[15] Եվրոպայում անվտանգության և համագործակցության կազմակերպության (ԵԱՀԿ) Դիտորդական հատուկ Առաքելությունը դիտարկել է և շարունակում է դիտարկել ծանր սպառազինության և տանկերի զանգվածային փոխադրումներին՝ անջատականների կողմից վերահսկվող Դոնեցկի հանրապետություն կոչված տարածքում[16]։ ԵԱՀԿ դիտորդները նաև հայտարարել են, որ իրենք դիտարկել են տրանսպորտային միջոցներ, որոնք կատարել են զինամթերքի, ինչպես նաև զոհված ռուս զինվորների դիակների փոխադրումներ ռուս-ուկրաինական սահմաններում՝ մարդասիրական օգնության փոխադրման անվան տակ[17]։ 2015 թ. օգոստոսի սկզբի դրությամբ ԵԱՀԿ-ն դիտարկել է 21 այդպիսի տրանսպորտային միջոցներ, որոնց վրա նշված էր մարտական գործողություններում զոհված ռուս զինվորականների կոդը[18]։ The Moscow Times պարբերականի տվյալներով Ռուսաստանը փորձում է ահաբեկել և լռեցնել իրավապաշտպաններին, որոնք քննարկում են այդ հակամարտությունում ռուս զինվորների զոհվելու հարցը[19]։ ԵԱՀԿ-ն բազմիցս տեղեկացրել է, որ իր դիտորդներին մերժվել է մուտք գործել այն շրջաններ, որոնք վերահսկվում են "միավորված ռուս-անջատողական ուժերի" կողմից[20]։

Ռուսական ռազմական ներխուժումն Ուկրաինա
(2014-ից մինչև այժմ)
Ռուս-ուկրաինական դիմակայություն
(2014-ից մինչև այժմ)
Թվական 2014-ից ի վեր
Վայր Արևելյան և Հարավային Ուկրաինա՝ Ուկրաինա Ուկրաինա

Ռուսաստան Ռուսաստան:


Սև ծով (Ազովի ծով)[4]

Արդյունք Ղրիմի բռնակցումը Ռուսաստանի Դաշնությանը
Ռուսաստանամետ ապստամբները վերահսկում են
ռուս-ուկրաինական սահմանամերձ տարածքը՝
Նովոազովսկից մինչև Լուգանսկ
Հակառակորդներ
Ռուսաստան Ռուսաստան Ուկրաինա Ուկրաինա Ուկրաինա
Հրամանատարներ
Standard of the President of the Russian Federation.svg Ռուսաստան՝ Վլադիմիր Պուտին
Ռուսաստան Ռուսաստան՝ Սերգեյ Շոյգու
Ռուսաստան Ռուսաստան՝ Վալերի Գերասիմով
Ռուսաստան Ռուսաստան՝ Իգոր Կորոբով
Ռուսաստան Ռուսաստան՝ Ալեքսանդր Վիտկո
Ռուսաստան Ռուսաստան՝ Դենիս Բերեզովսկի
Ռուսաստան Ռուսաստան՝ Ալեքսանդր Լենցով
Ղրիմում՝
{{{2}}} Սերգեյ Աքսյոնով
Դոնբասում՝
ԴԺՀ ԴԺՀ՝ Ալեքսանդր Զախարչենկո
ԼԺՀ ԼԺՀ՝ Իգոր Պլոտինսկի
Flag of the President of Ukraine.svg Ուկրաինա՝ Օլեքսանդր Տուրչինով
(փետրվար-հունիս 2014)
Flag of the President of Ukraine.svg Պետրո Պորոշենկո
(2014-ի հունիսից ի վեր)
Ուկրաինա Ուկրաինա՝ Ստեփան Պոլտորակ
Ուկրաինա Ուկրաինա՝ Միխայլո Կուցին
{{{2}}}՝ Սերհիյ Հայդուկ
Կողմերի ուժեր
Ռուսաստանի Զինված Ուժեր՝
Ղրիմի զորքեր՝
25.000–30.000
Սևծովյան նավատորմ՝
11,000 (ներառյալ ծովային հետևակազորը)
30-ից ավելի ռազմանավեր 
(ներառյալ՝ սուզանավեր) 4 էսկադրիլիա կործանիչ օդուժ
(յուրաքանչյուրում՝ 18 ինքնաթիռ)
Համալրումներ՝ 16.000–42.000
Դոնբասում՝
7.500-ից ավելի ռուսական մոտոհետևակային զորքեր
Ուկրաինայի Զինված Ուժեր՝
Ռազմական կորուստներ
400–500 ռուսաստանցի զինվորներ սպանվել են (ըստ ԱՄՆ-ի Պետքարտուղարության),
12-ը՝ գերեվարվել 
Դոնբասյան անջատողականների զորքերից անհայտ քանակությամբ զինվորներ ու սպաներ են զոհվել
1 զորական սպանվել է Ղրիմի Ինքնապաշտպանական ուժերի՝ ԻՊՈՒ կազմից
2.423 սպանված,
6.820 վիրավոր,
378 անհետ կորած,
2.768 գերեվարված:

Միջազգային հանրության մեծամասնությունը[21][22][23] և այնպիսի կազմակերպությունները, ինչպիսիք են "Միջազգային համաներումը"՝ Amnesty International[24], քննադատել են Ռուսաստանին այն գործողությունների համար, որոնք իրականացվել են հետ-հեղափոխական Ուկրաինայում, մեղադրելով Ռուսաստանին միջազգային իրավունքի խախտման և Ուկրաինայի ինքնիշխանության նկատմամբ բացահայտ ոտնձգությունների համար: Շատ երկրներ տնտեսական պատժամիջոցներ են կիրառում են Ռուսաստանի, նրա որոշ պատասխանատու քաղաքացիների և ընկերությունների – դեմ, որոնց Ռուսաստանը պատասխանել է նույն կերպ:

2015 թ. հոկտեմբերին "Վաշինգտոն պոստ" թերթը՝ The Washington Post հայտնել է, որ Ռուսաստանը իր էլիտար՝ ընտրազորային զորամասերի մի մասը Արևելյան Ուկրաինայից տեղափոխել է Սիրիայ՝ աջակցելու Սիրիայի նախագահ Բաշար Ալ-Ասադին.[25]: 2015 թվականի դեկտեմբերին ՌԴ Նախագահ Վլադիմիր Պուտինը խոստովանել է, որ ռուսական ռազմական հետախուզության սպաները գործել են Ուկրաինայում, պնդելով, սակայն, որ նրանք նույն բանը չեն, ինչ կանոնավոր զորքերը[26]։

Բովանդակություն

Նախապատմություն Խմբագրել

Չնայած այն հանգամանքին, որ 1991 թվականից ի վեր անկախ երկիր է, Ուկրաինան ընկալվում է որպես Ռուսաստանի շահերի գոտու մի մաս, ինչպես Հայաստանը, Վրաստանը, Ադրբեջանը, Բելառուսը, Մոլդովան, մերձբալթյան երեք[27] և կենտրոնաասիական հինգ[28] հանրապետությունները։ Հարցի վերաբերյալ փորձագետները, մասնավորապես՝ ռումինացի քաղաքական գործիչ, լրագրող և Ռումինիայի նախագահի ռազմավարական հարցերով խորհրդական Յուլիան Չիֆուն (Iulian Chifu) և նրա համահեղինակները պնդում են, թե Ուկրաինայի նկատմամբ, Ռուսաստանը վարում է Բրեժնևյան դոկտրինի արդիականացված տարբերակը, համարելով, թե այդ երկիրը  «սահմանափակ ինքնիշխանության» է տիրապետում, ըստ որի՝ Ուկրաինայի ինքնիշխանությունը չի կարող լինել ավելի մեծ, քան մինչև Վարշավյան պակտի փլուզումը եղած Խորհրդային ազդեցության ոլորտում.[29] այդ պնդումը հիմնված է ռուսաստանցի ղեկավարների այն հայտարարությունների վրա, որոնց համաձայն՝ ՆԱՏՕ-ին Ուկրաինայի հնարավոր ինտեգրումը կվտանգի Ռուսաստանի ազգային անվտանգությունը:

Խորհրդային Միության փլուզումից հետո, երկու երկրները՝ Ռուսաստանը և Ուկրաինան, լինելով սլավոնական պետություններ, պահպանել են շատ սերտ կապը։ Միևնույն ժամանակ, եղել են մի քանի ցավոտ հարցեր, որոնցից ամենակարևորն է Ուկրաինայում զգալի միջուկային զինանոցի առկայությունը, որից Ուկրաինան համաձայնվել է հրաժարվել ըստ Բուդապեշտի հուշագրի անվտանգության երաշխիքների, սակայն՝ պայմանով, որ Ռուսաստանը (և այլ ստորագրող կողմերը) տալիս են երաշխիքներ՝ Ուկրաինայի նկատմամբ ուժի սպառնալիքի կամ ուժի չկիրառման, տարածքային ամբողջականության և քաղաքական անկախության պահպանման վերաբերյալ: 1999 թվականին Ռուսաստանը մեկն էր այն կողմերից, որոնք ստորագրեցին Եվրոպական անվտանգության խարտիան, որտեղ հաստատվել է այն անքակտելի իրավունքը, ըստ որի՝ "յուրաքանչյուր մասնակից պետություն ազատ է ընտրելու կամ փոխելու իր անվտանգության մեխանիզմները, ներառյալ դաշնակցային պայմանագրերը, որոնց ինքը ներգրավված է"[30]։  Ինչպես 2014 թվականին պարզվեց՝ այդ երաշխիքներից ոչ մեկն էլ ուժ չունեցավ[31]։

Երկրորդ ցավոտ կետը ռուս-ուկրաինական հարաբերություններում եղել է Սևծովյան նավատորմի բաժանման հարցը: Ուկրաինան համաձայնել է վարձակալության տալու Սևաստոպոլի նավահանգիստը՝ Севастопольский порт, այնպես, որ, ռուսական Սևծովյան նավատորմը կարողանար շարունակել զբաղեցնել այն՝ Ուկրաինայի հետ համատեղ: Սկսած 1993 թվականից, ամբողջ 1990-ական և 2000-ական թվականներին, Ուկրաինայի և Ռուսաստանի միջև տեղի ունեցան մի շարք ՙՙգազային՚՚ վեճեր: 2001 թվականին Ուկրաինան, Վրաստանի, Ադրբեջանի ու Մոլդովայի հետ միասին, ձևավորել էր մի խմբավորում, որը կոչվում է ՎՈՒԱՄ (ru:ГУАМ) Վրաստան, Ուկրաինա, Ադրբեջան, Մոլդովա՝ "Կազմակերպություն հանուն ժողովրդավարության ու տնտեսական զարգացման" (մի որոշ ժամանակ դրան անդամակցում էր նաև Ուզբեկստանը, այդպիսով կազմակերպության անվանումը դարձնելով ՎՈՒՈՒԱՄ` ru:ГУУАМ):

Այս կազմակերպության ստեղծումը Ռուսաստանն ընկալեց որպես անմիջական մարտահրավեր ԱՊՀ-ի գոյությանը, մի կազմակերպություն, որը Ռուսաստանի գերակշռությամբ ստեղծվել էր իբրև առևտրի և այլ տնտեսական նպատակների համար, սակայն, իրականում, Խորհրդային Միության փլուզումից հետո ստեղծված այդ տնտեսական-քաղաքական դաշինքի նպատակը ԽՍՀՄ-2-ի ստեղծումն էր, այսինքն՝ Ռուսական կայսերական շահերի առաջմղումը[32]։ Ռուսաստանին առավել ևս նյարդայնացնում էր 2004 թվականի նարնջագույն հեղափոխությունը, որը Ուկրաինայում հանգեցրեց պոպուլիս Վիկտոր Յուշչենկոյի նախագահ ընտրվելուն՝ փոխանակ ռուսամետ[33] Վիկտոր Յանուկովիչի: Բացի այդ, Ուկրաինան շարունակում էր և, այժմ էլ շարունակում է ընդլայնել համագործակցությունը ՆԱՏՕ-ի հետ, է 2004 թվականին՝ ԱՄՆ-ի և արևմտյան մյուս պետությունների հետ համագործակցելով՝ Իրաքի հակամարտության գոտում տեղակայել է թվաքանակով երրորդ զորակազմը՝ ռազմական կոնտինգենտը, ինչպես նաև նվիրված խաղաղապահների զորաջոկատներ է տրամադրում ՆԱՏՕ-ի այնպիսի առաքելություններին, ինչպիսիք են en:ISAF-ը՝ Անվտանգության աջակցության միջազգային ուժեր` ru:МССБ-ն Աֆղանստանում և en:KFOR-ը՝ ru:КФОРԿոսովոյում:

Ռուսամետ նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչը ընտրվել է 2010 թվականին: Այդ ժամանակ Ռուսաստանը զգաց, որ շատ կապեր Ուկրաինայի հետ կարող է վերականգնել: Մինչ այդ Ուկրաինան չէր երկարաձգում Սևաստոպոլում Սևծովյան ռազմածովային բազայի վարձակալության պայմանագիրը, ինչը նշանակում էր, որ ռուսական զորքերը պետք է լքեին Ղրիմը մինչև 2017 թվականը: Սակայն, Յանուկովիչը ստորագրեց նոր պայմանագիր վարձակալության մասին և ընդլայնեց թույլատրելի զորքերի առկայությունը, ինչպես նաև Կերչի թերակղզում ռուսական զորքերի համար ուսուցման հնարավորությունը[34]: Ուկրաինայում ռուսական զորքերին նման հնարավորությոնների ընձեռնումը և ռուսական զորքերի կայանման տևողության երկարաձգումը դիտվել է որպես հակասահմանադրական, քանզի Սահմանադրության համաձայն Ուրկաինայի տարածքում չպետք է լինեն մշտական արտասահմանյան զորքեր, իսկ Սևաստոպոլի պայմանագրի ժամկետը լրանալուց հետո, ռուսները պետք է հեռանային այնտեղից: Ընդդիմադիր գործիչ Յուլիա Տիմոշենկոն դատապարտել է Յանուկովիչի այս գործողությունները, խորացնելով հետագա դժգոհությունները Յանուկովիչի ռեժիմի նկատմամբ: 2013-ի նոյեմբերին նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչը հրաժարվել էր ստորագրել Եվրոպական Միության հետ ասոցացման պայմանագիրը, որը մշակման մեջ էր արդեն քանի տարի, և որին Յանուկովիչն ավելի վաղ հավանություն են տվել[35]: Դրա փոխարեն Յանուկովիչի հայտարում էր, որ կողմ է Ռուսաստանի հետ մերձեցմանը։[36]:

2013 թվականի աշնանը Ռուսաստանը նախազգուշացրել է, որ եթե Ուկրաինան շարունակի ընթանալ դեպի ԵՄ-ի հետ պլանավորվող ազատ առևտրի մասին համաձայնագրի ստորագրումը, այդ երկիրը հանդիպելու է ֆինանսական աղետի և, հնարավոր է, երկրի փլուզումը: Սերգեյ Գլազևը` ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի խորհրդականը, հայտարարել է, թե ուկրաինական իշխանությունները հսկայական սխալ են անում, եթե նրանք մտածում են, որ ռուսական արձագանքը կլինի չեզոք՝ մի քանի տարիների ընթացքում: "Դա տեղի չի ունենա". Ռուսաստանը սահմանափակումներ է մտցրել որոշ ուկրաինական ապրանքների ներմուծման մեջ և Գլազևը չէր բացառում հետագա պատժամիջոցները, եթե ԵՄ-ի հետ Ուկրաինայի պայմանագիրը ստորագրվեր. Գլազևը հնարավոր էր համարում անջատողական շարժման առաջացումը Ուկրաինայի ռուսալեզու Արևելքում և հարավում: Նա նաև ենթադրել է, որ, միջազգային իրավունքին հակառակ է, եթե Ուկրաինան համաձայնագիր է ստորագրում: Այդ դեպքում Ռուսաստանը պետք է անվավեր պիտի համարի այն երկկողմանի պայմանագիրը, որում հաստատվում էր ռուս-ուկրաինական պետական սահմանը: Ռուսաստանը այլևս չի երաշխավորում Ուկրաինայի պետության կարգավիճակը և կարող է միջամտել, եթե ռուսամետ շրջանները անմիջականորեն դիմեն իրեն[37]: Այս ամենը, փաստացի, Ուկրաինայի դեմ պատերազմի իրավա-քաղաքական նախապատրաստումն էր:

Եվրոմայդան և Անտի-մայդանԽմբագրել

2014 թ. փետրվարի 22-ին, Եվրոմայդանի շարժման մաս կազմող և ամիսներ տևած բողոքի ցույցերից հետո, ընդվզածները տապալեցին Վիկտոր Յանուկովիչի կառավարությունը: Հայտնի է, որ Վ. Յանուկովիչը 2010 թվականին ժողովրդավարական ընտություններով նախագահ էր ընտրվել[38]: Ընդվզումների մասնակիցները իրենց ձեռքն առան կառավարական շենքերի վերահսկողությունը Ուկրաինայի մայրաքաղաք Կիևում, և ընդհանրապես, փաստորեն, իրենց ձեռքը վերցրեիցն ամբողջ Կիևը: Յանուկովիչին պաշտպանած ոստիկանական ուժերը լքեցին իրենց դիրքերը ամբողջ Կիևով մեկ, և ընդդիմադիր ուժերը վերահսկողություն սահմանեցին կարևոր մայրաքաղաքի հանգուցային կետերում, խաչմերուկներում, և խորհրդարանի նկատմամբ: Նախագահ Յանուկովիչը Կիևից փախավ Խարկով, որը գտնվում է Ուկրաինայի արևելքում և Ուկրաինական խորհրդային սոցիալիստական հանրապետության պատմության սկզբնական տարիներին եղել է այդ խորհրդային հանրապետության մայրաքաղաքը: Յանուկովիչն ավանդականորեն այդտեղ առավել մեծ պաշտպանություն էր գտնում[39]: Դրանից հետո Ուկրաինայի խորհրդարանը՝ Վերխովնա ռադան քվեարկեց հօգուտ 2004 թվականի Ուկրաինայի սահմանադրության վերականգնման[40] և իշխանությունից հեռացրեց Յանուկովիչին[41][42]: Այդ սահմանադրությունն առավել ազգայնական էր՝ Ուկրաինայի շահերից բխող և առավել հակադիր Ռուսաստանի շահերին: Ուկրաինայի Վերխովնա Ռադայում՝ Գերագույն Խորհրդում տեղի ունեցավ քվեարկություն, որպեսզի ընդունվի բանաձև՝ Յանուկովիչի մասին և այդտեղ նշվում էր, որ վերջինս "ինքն իրեն հեռացրել է իշխանությունից, քանզի չի կատարել իր պարտավորությունները"[39]: Այս բանաձևը անցավ 328 կողմ ձայնով, դեմ քվեարկողների ձայները՝ 0: Ի դեպ, 2014-ի փետրվարի 25-ին լուծարվեցին Ուկրաինայի «Բերկուտ», այսինքն՝ «Լեռնային արծիվ» կոչվող ոստիկանական ուժերը, որոնք Յանուկովիչի ամենահավատարիմ ու մոլեռանդ պաշտպաններից էին, նրա հիմնական հարվածային ուժը:

Քվեների քանակությունը 10-ով պակաս էր անհրաժեշտ 3/4-ից, որը պահանջվում է նախագահի իմփչիմենթի՝ հրաժարականը պահանջելու համար, ըստ Ուկրաինայի սահմանդրության: Յանուկովիչը հայտարարեց, թե քվեարկությունը հակասահմանադրական էր, քանզի անհրաժեշտ քվորումը չէր ապահովվել[Ն 1][41][43][44], և դրանից օգտվելով՝ հրաժարվեց հրաժարական տալ: Ուկրաինայի արևելյան և հարավային տարածաշրջանների, ներառյալ Ղրիմի, քաղաքական գործիչները հայտարարեցին իրենց շարունակվող հավատարմությունը նախագահ Յանուկովիչին[42]:

Հակայանուկովիչյան Խորհրդարանի օրակարգի առաջին հարցերից մեկը եղավ լեզվի հարցը, չեղյալ հայտարարելով ռուսերենի, որպես պաշտոնական կառավարական լեզվի կարգավիճակը մեծաքանակ ռուսախոս բնակչությամբ տարածաշրջաններում[45]: Խորհրդարանը օրենք ընդունեց, ըստ որի չեղյալ հայտարարվեց 2012 թվականի օրենսդրությունը փոքրամասնությունների լեզուների վերաբերյալ, որը ժամանակին պաշտպանում էր ուկրաիներենից բացի, նաև մյուս լեզուների կարգավիճակը: Խորհրդարանի այս առաջարկը իրենից հետ վանեց բազմաթիվ մարդկանց, որոնք ապրում էին Ուկրաինայի ռուսախոս տարածաշրջաններում և[46], մի քանի օր անց, 2014-ի մարտի 1-ին, նախագահի պաշտոնակատար Օլեքսանդր Տուրչինովը վետո դրեց՝ արգելանքի ենթարկեց այս օրինագիծը, դրանով իսկ, փաստացի, դադարեցնելով դրա հետագա գործունեությունը[47]:

Այնինչ այն նույն օրերին, մասնավորապես, 2014-ի փետրվարի 27-ին Բերկուտ հատուկ նշանակության ոստիկանական զորամասերը Ղրիմից և Ուկրաինայի այլ տարածաշրջաններից, փաստացի, ապստամբելով Կիևում ամբողջ բարձրագույն իշխանությունը ստանձնած Վերխովնա Ռադայի դեմ, գրավեցին Պերեկոպ և Չոնհար պարանոցների վրա գտնվող անցակետերը: Ի դեպ, այդտեղ գտնվում է նշանավոր Արմյանսկ քաղաքը, որը Ղրիմի ամենածայր հյուսիսային քաղաքն է և թերակղզու մուտքի դուռը[48][49]: Ըստ Ուկրաինայի խորհրդարանի անդամ Հեննադի Մոսկալի, որը եղել է Ղրիմի ոստիկանության նախկին պետը, Բերկուտի այդ ուժերն ունեին զրահապատ փոխադրիչ մեքենաներ՝ զրահափոխադրիչներ՝ ԶՓԽ-ներ, ինչպես նաև նռնականերներ, ինքնաձիգներ, գնդացիրներ, և այլ զինատեսակներ[49]: Այսինքն, այդ ուժերը գրեթե հավասար էին բավական լավ զինված մոտոհետևակային զորամասերին: Այդ ժամանակվանից ի վեր դրանք վերահսկում էին ամբողջ ցամաքային երթևեկությունը Ղրիմի թերակղզու և մայրցամաքային Ուկրաինայի միջև:

Ռուսաստանի քաղաքական գործողություններըԽմբագրել

2016-օ օգոստոսի 16-ին Ուկրաինայի անվտանգության Ծառայությունը (ՈՒԱԾ) հրապարակել է հեռախոսազրույցի գրանցում, որտեղ 2014 թվականին զրուցում են Ռուսաստանի մի շարք բարձրաստիճան պաշտոնատար անձինք, մասնավորապես՝ Սերգեյ Գլազևը (Ռուսաստանի նախագահի խորհրդական), Կոնստանտին Զատուլինը և այլք, որտեղ նրանք քննարկել են Արևելյան Ուկրաինայում ռուսամետ ակտիվիստներին թաքուն ֆինանսավորելու, կառավարական-վարչական շենքերի գրավման և այլ գործողությունների հարցերը, որոնք էլ, ի վերջո, հանգեցրին զինաբախմանը[50]: Սերգեյ Գլազյևը հրաժարվել է մերժել գրանցված հեռախոսազրույցների իսկությունը, իսկ մյուս անձը՝ Կոնստանտին Զատուլինը, հաստատել է, թե այդ հեռախոսազրույցները իրականում եղել են, սակայն կոնտեքստից՝ համաշարադրանքից կտրված են ներկայացված[51]:

2014-ի փետրվարի սկզբներին Պուտնի խորհրդական Սերգեյ Գլազյևը ուղղակի հրահանգներ է տվել զանազան ռուսամետ խմբավորումներին և կուսակցություններին Ուկրաինայում՝ խռովություններ սկսելու Դոնեցկում, Խարկովում, Զապորոժյեում և Օդեսայում[52][53]:

  Կոնստանտին Զատուլին. «… Սա է գլխավոր հարցը: Ուզում եմ ասել մյուս տարածաշրջանների մասին՝ մենք ֆինանսավորել են Խարկովը, Օդեսան»: Սերգեյ Գլազյև. «Տեսեք, իրավիճակը զարգանում է: Խարկովի մարզի վարչակազմի շենքի վրա արդեն գրոհել են, Դոնեցկում մարզի վարչակազմի շենքի վրա գրոհել են: Հարկավո՛ր է գրոհել մարզային վարչակազմերի շենքերը և պատգամավորներին հավաքե՛լ այնտեղ»: Սերգեյ Գլազյև. «Շատ կարևոր է, որ ժողովուրդը դիմի Պուտինին: Ժողովրդական զանգվածային դիմումներ ուղղակիորեն նրան, դիմում Ռուսաստանին, և այլն: Այս դիմումն արդեն եղել է ձեր հավաքի ժամանակ:» Դենիս Յացյուկ. «Ուրեմն մենք, մարզային վարչակազմի շենքը գրոհելուց հետո պետք է գումարենք մարզային պատգամավորների խորհրդի նի՞ստը, ճի՞շտ է: Մենք հրավիրում են պատգամավորներին և հարկադրում ենք նրանց քվեարկե՞լ»[54]:  


2014-ի մարտի 4-ին ՄԱԿ-ում Ռուսաստանի մշտական ներկայացուցիչ Վիտալի Չուրկինը ներկայացրեց մի փաստաթղթի լուսապատճենը, որը նամակ էր, 2014-ի մարտի 1-ին ստորագրված Ուկրաինայի նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչի կողմից, որով վերջինս խնդրում էր Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինին՝ օգտագործելու Ռուսաստանի Զինված Ուժերը՝ "վերականգնելու համար օրինականությունը, խաղաղությունը, կարգուկանոնը, կայունությունը և բնակչության պաշտպանությունը Ուկրաինայում"[55]: Ռուսաստանի խորհրդարանի՝ Դաշնային ժողովի երկու պալատներն էլ՝ Դաշնության Խորհուրդը, այսինքն՝ Սենատը և Պետական Դուման, այսինքն՝ ստորին պալատը, 2014-ի մարտի 1-ին քվերակել են հօգուտ նրա, որ ՌԴ նախագահ Պուտինին իրավունք տրվի օգտագործելու երկրի զինված ուժերը՝ Ղրիմում[56][57]: 2014-ի հունիսի 24-ին Պուտինը խնդրել է Ռուսաստանի Դաշնության խորհրդարանին՝ չեղյալ հայտարարելու Ուկրաինայում Ռուսաստանի զորքերի օգտագործման մասին խորհրդարանական բանաձևը[58]: Հաջորդ օրը Դումայի վերին պալատը՝ Դաշնության խորհուրդը քվեարկել է հօգուտ իր իսկ նախորդ որոշման չեղարկման, այդպիսով ապօրինի դարձնելով Ռուսաստանի կազմակերպված զինված ուժերի օգտագործումը Ուկրաինայում[59]:

ՂրիմԽմբագրել

Ուկրաինայի նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչի՝ Կիևից փախչելու հաջորդ օրը՝ 2014-ի փետրվարի վերջերին, Եվրոմայդանի հակառակորդ զինված մարդկանց խմբերը սկսեցին իրենց հսկողության տակ առնել Ղրիմի թերակղզին[60]: Առանց տարբերանշանների ռուսաստանյան զինվորականները սկսեցին անցակետեր հաստատել և դիրքեր գրավել թերակղզում[61]: Մասնավորապես, կանաչ ռազմական համազգեստով և ռուսաական սպառազինությամբ զինվորականների ջոկատները վերահսկողություն սահմանեցին Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության մայրաքաղաք, Սիմֆերոպոլում և անկախ ինքնակառավարվող նավահանգիստ-քաղաք Սևաստոպոլումl, որը Ռուսաստանի ռազմական նավատորմի մայր-բազան էր համաձայն 2010 թվականի Խարկովյան Պակտի՝ ստորագրված Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև[62][63][64]

Ղրիմի տեղական բնակչությունը և զանգվածային լրատվամիջոցները՝ ԶԼՄ-ները այդ մարդկանց անվանում էին "կանաչ մարդուկներ"[65] Այս առանց տարբերանշանների զորքերի (որոնք, ամենայն հավանականությամբ ռուսաստանյան հատուկ նշանակության ուժերն էին՝ «սպեցնազ») կողմից Ղրիմի խորհրդարանի գրավումից հետո [66][67][68][69] Ղրիմի տեղական ղեկավարությունը հայտարարեց, թե կանցկացնի հանրաքվե, որտեղ կդրվի Ուկրաինայից անջատման հարցը[70]: Այս խիստ վիճելի հանրաքվեին[71] հաջորդեց փաստացի Ղրիմի բռնակցումը Ռուսաստանի Դաշնությանը, որը տեղի ունեցավ 2014-ի մարտի կեսերին: Ուկրաինան և միջազգային հանրության մեծ մասը հրաժարվել և հրաժարվում են ճանաչել թե՛ հանրաքվե կոչեցյալը թե՛ Ղրիմի բռնակցումը Ռուսաստանին[72] 2014-ի ապրիլի 15-ին Ուկրաինայի խորհրդարանը հայտարարեց Ղրիմը որպես Ռուսաստանի կողմից ժամանակավորապես զավթված տարածք[73][74]։ Ղրիմի գրավումով Ռուսաստանի կառավարությունը ուժեղացրեց իր ռազմական ներկայությունը այս տարածաշրջանում, ընդ որում Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինն ասաց, որ այստեղ կհաստատվի Ռուսաստանի հատուկ ռազմական զորախումբ[75]:

ԴոնբասԽմբագրել

Պատերազմը Դոնբասում ռազմական բախում/հակամարտություն է Ուկրաինայի Դոնբասի տարածաշրջանում: Ի սկզբանէ՝ 2014-ի մարտից, ռուսամետ և հակակառավարական խմբերը Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզում և վերջինիս հարևան Լուգանսկի մարզում, որոնք միասին կոչվում են «Դոնբաս» (ռուս.՝ Донбас, ռուս.՝ Донецкий бассейн, «Դոնեցկիյ բասեյն», հայ․՝ Դոնեցկի ավազան), հակակառավարական ցույցեր իրականացրեցին, որոնք հաջորդեցին 2014-ի Ուկրաինական հեղափոխությանը և Եվրոմայդանի շարժմանը:

2014 թ. մարտ–հուլիսԽմբագրել

2014-ի մարտի վերջին Ռուսաստանը շարունակում է կենտրոնացնել ռազմական ուժեր Ուկրաինային սահմանակից ռուսաստանյան տարածքներում. այդտեղ ռուսական զորքերի թիվը հասնում է 30.000-40.000-ի: Հնչեցին մտահոգություններ, որ Ռուսաստանը, հավանաբար, նորից պատրաստվում է ներխուժել Ուկրաինա՝ արդեն հաջողությամբ բռակցած լինելով Ղրիմը[76]:

ԱՄՆ-ի և Ուկրաինայի պաշտոնյաները հայտարարել են, թե իրենց մոտ ապացույցներ կան ռուսական միջամտության, այդ թվում ռադիոհետախուզության կողմից գրանցված զրույցները Ռուսաստանի պաշտոնատար անձանց և Դոնբասի ապստամբների ղեկավարների միջև[77][78]:

Ուկրաինական զանգվածային լրատվամիջոցները նկարագրել են լավ կազմակերպված և լավ զինված ռուսամետ գրոհայիններին, որոնք նման են նրանց, ովքեր օկուպացրել էին Ղրիմը[79][80]

Զենքի մատակարարումներԽմբագրել

Անդրսահմանային հրետակոծությունԽմբագրել

2014-ի օգոստոսյան ռազմական ներխուժումԽմբագրել

Լուգանսկի հանրապետությունԽմբագրել

 
Ռուսաստանի ռազմական դատախազության պաշտոնական պատասխանում, որը հաստատել է Ռուսաստանի զինված ուժերի Պսկովի հաոտւկ նշանակության զորամասի դեսանտայինների մահը, մահվան հանգամանքները նշվում են որպես «պետական գաղտնիք»։ [81]

  ԼԺՀ Լուգանսկի Ժողովրդական Հանրապետություն

Դոնեցկի մարզԽմբագրել

  ԴԺՀ Դոնեցկի Ժողովրդական Հանրապետություն

Ներխուժում ՄարիուպոլԽմբագրել

ԱրդյունքներԽմբագրել

Սեպտեմբերի 3-ին, հայտարարել է ասել, որ նա հասել է մշտական հրադադարի մասին համաձայնագրի Ռուսաստանի Նախագահ վլադիմիր Պուտինի հետ[82]։ այն ժամանակ Ռուսաստանը հերքել են հրադադարը չի կայացել, հերքելով լինելով հակամարտության կողմ.[83] Ուկրաինան հետո հրաժարվել է իր նախորդ հայտարարության հնարավորության մասին է հրադադարի ռեժիմը[84]։

Նաև սեպտեմբերի 3-ին ԵԱՀԿ-ն առաջին անգամ հայտնել է "թեթև և ծանր տրամաչափի փոխհրաձգության արևելքից և հարավ-արևելյան շրջաններում, որոնք նույնպես սահմանակից Ուկրաինայի հետ". Զեկույցում նաև ասվում է, որ ԵԱՀԿ դիտորդների ավելացում է նկատվել ռազմական հագած տղամարդկանց սահմանը հատող երկու ուղղություններով, այդ թվում ՝ ԼՈՒԳԱՆՍԿԻ և Ամենաերջանիկ խորհրդանիշները ՝ դրոշը, և վիրավորներին տեղափոխում են Ռուսաստան[85]։

ԱրձագանքներԽմբագրել

2014-ի Նոյեմբերյան սրումԽմբագրել

2015Խմբագրել

Ռուսաստանի մասնակցության դրվագներԽմբագրել

Ռուսական մեդալների շնորհումԽմբագրել

Ուսումնական կենտրոնԽմբագրել

ԿառավարումԽմբագրել

Արձագանքը Ղրիմ ռուսական ներխուժմանըԽմբագրել

Ուկրաինայի պատասխան գործողություններԽմբագրել

Ժամանակավոր Ուկրաինայի Նախագահ Ալեքսանդր Տուրչինովը Ռուսաստանին մեղադրել է "հրահրելու", աջակցելով գրավումը Ղրիմի խորհրդարանի շենք և այլ պետական հաստատություններ Ղրիմի թերակղզում. Նա համեմատել է Ռուսաստանի ռազմական գործողությունները 2008 թվականին ռուս-վրացական պատերազմի ժամանակ, երբ ռուսական զորքերը օկուպացրել մասի 'Հանրապետության Վրաստանի և անջատողական анклавов Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի ստեղծվել վերահսկողության տակ ռուսամետ վարչակազմերի. Նա կոչ է արել Պուտինին դուրս բերել ռուսական զորքերը Ղրիմից և հայտարարել է, որ Ուկրաինան պետք է "պահպանել իր տարածքը" և "պաշտպանել է իր անկախությունը"[86]։ մարտի 1-ին նա զգուշացրել է, որ ռազմական միջամտությունը կլինի պատերազմի սկզբի և ավարտի ցանկացած հարաբերությունները Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև".[87]

ԱՄՆ-ի և ՆԱՏՕ-ի ռազմական պատասխանԽմբագրել

Մարտի 4-ին, 2014 թվականի ԱՄՆ-ն խոստացել է օգնություն ցուցաբերել Ուկրաինային 1 մլրդ դոլար:[88]

Ռուսաստանի գործողությունները ուժեղացնում են լարվածությունը հարևան երկրներում պատմականորեն իր ազդեցության ոլորտում, մասնավորապես, Մերձբալթյան և Մոլդովայի հետ։

Բալթյան երկրներԽմբագրել

Սև և Միջերկրական ծովերի ավազանԽմբագրել

Լեհաստանը և ՌումինիանԽմբագրել

  • Յոթ ամերիկյան F-16 կործանիչների էին ծրագրել զորավարժություններին Լեհաստանում: Մարտի 6-ին հայտարարվել է, որ 12 կործանիչ և 300 զինծառայողներ կմեկնի Լեհաստան:[89] ա

Ռուսաստանի հետ հարաբերություններըԽմբագրել

Ռազմական գործողությունները այլ երկրներումԽմբագրել

ԲելառուսԽմբագրել

ԹուրքիաԽմբագրել

Միջազգային դիվանագիտական և տնտեսական միջոցներըԽմբագրել

 
ԱՄՆ պետքարտուղար Ջոն Քերին կհանդիպի ուկրաինայի խորհրդարանի անդամների, մարտի 4-ին, 2014

Ֆինանսական շուկաներԽմբագրել

Արձագանքը ռուսական ներխուժում ԴոնբասԽմբագրել

Ռուսաստանի բողոքներինԽմբագրել

 
Բողոքի ցույցեր Մոսկվայում, սեպտեմբերի 21-ին, 2014

Պատերազմի դեմ բողոքները և դրանց արտահայտություն հանդիսացող փողոցային ակցիաները տեղի ոեն ունեցել հենց բուն իսկ Ռուսաստանում: Նշանավոր բողոքներից առաջինը տեղի էր ունեցել 2014-ի մարտին[90], իսկ մեծ բողոքները սկսվել են սեպտեմբերին, երբ տասնյակ հազարավոր ոռւսաստանցիներ բողոքում էին Մոսկվայի կենտրոնում 2014 սեպտեմբերի 21-ին, կիրակի օրը, "ուժեղացված ոստիկանական ուժերի հսկողության ներքո"[91]։

 
Համերաշխության ցույց Դոնեցկում, դեկտեմբերի 20-ին 2014թ.

Ուկրաինայի հասարակական կարծիքըԽմբագրել

Միջազգային արձագանքԽմբագրել

2014 թվականի մարտին, թե ինչպես է Էստոնիայի նախագահ Թոոմաս Հենդրիկ Իլվեսը ասել է: "հիմնավորումը ռազմական ներխուժման պատրաստ է "հայրենակիցներին" հարություն է փաստարկներ, որոնք օգտագործվում են հավելվածում Судет է 1938-ին:"[92] 2017 թվականին Ուկրաինան է հաց է ներկայացրել ընդդեմ Ռուսաստանի՝ ռազմական ներխուժման մասնակցության համար, և ահաբեկչության ֆինանսավորման ռազմական օկուպացված Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության մաս Դոնբասի.[93]

Տես նաևԽմբագրել

ՊատկերասրահԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 USA State Departmen.
  2. "Kherson_invaded". Ukrainian News, 8 March 2014 Russian Military Forces Come Into Chonhar Village, Kherson Region.
  3. "Shelling from inside Russia". US: Photos show Russia fired into Ukraine – Videos – CBS News. Publisher: cbsnews.com. Date: 28 July 2014. Access date: 14 September 2014. [1]
  4. «Eight border guards rescued, two missing after shelling in Sea of Azov»։ Kiev Post։ 1 September 2014։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 1 September 2014-ին։ Վերցված է 29 December 2014 
  5. «BBC Radio 4 - Analysis, Maskirovka: Deception Russian-Style»։ BBC։ Վերցված է 11 April 2015 
  6. Lally Kathy (17 April 2014)։ «Putin's remarks raise fears of future moves against Ukraine — The Washington Post»։ washingtonpost.com։ Վերցված է 14 September 2014 
  7. «President of Russia»։ Eng.kremlin.ru։ 1 June 2010։ Վերցված է 20 April 2014 
  8. Per Liljas (19 August 2014)։ «Rebels in Besieged Ukrainian City Reportedly Being Reinforced»։ Time։ TIME։ Վերցված է 28 August 2014 
  9. «How the war zone transformed between June 16 and Sept. 19»։ KyivPost։ 25 September 2014։ Վերցված է 21 March 2015 
  10. «Exclusive: Charred tanks in Ukraine point to Russian involvement»։ Reuters։ 23 October 2014 
  11. unian, 8 April 2015 debaltseve pocket created by Russian troops - yashin
  12. Channel 4 News, 2 September 2014 tensions still high in Ukraine
  13. Luke Harding։ «Ukraine ceasefire leaves frontline counting cost of war in uneasy calm»։ the Guardian։ Վերցված է 29 December 2014 
  14. «Kiev claims 'intensive' movements of troops crossing from Russia»։ AFP։ 2 November 2014։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 14 November 2014-ին։ Վերցված է 13 November 2014 
  15. various reuters (9 November 2014)։ «worst east Ukraine shelling for month»։ Reuters։ Վերցված է 10 November 2014 
  16. «Spot report by the OSCE Special Monitoring Mission to Ukraine (SMM), 8 November 2014»։ osce.org։ 8 November 2014։ Վերցված է 9 November 2014 
  17. «Ukraine crisis: Russian 'Cargo 200' crossed border — OSCE»։ BBC։ 13 November 2014։ Վերցված է 13 November 2014 
  18. «ОБСЕ заявляет, что на ростовских КПП были машины с надписью "груз 200"» (ռուսերեն)։ RIA Novosti։ 6 August 2015։ Վերցված է 7 August 2015 
  19. «Moscow Stifles Dissent as Soldiers Return From Ukraine in Coffins»։ The Moscow Times։ Reuters։ 12 September 2014։ Վերցված է 9 November 2014 
  20. «Response to Special Representative in Ukraine Ambassador Martin Sajdik and OSCE Special Monitoring Mission Chief Monitor Ertugrul Apakan»։ U.S. Mission to the OSCE։ 4 November 2015։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 22 December 2015-ին։ Վերցված է 6 November 2015 
  21. «The world reacts to Russia’s military intervention in Crimea»։ Bloomberg.com։ Վերցված է 2017-04-09 
  22. «UN committee passes resolution on Crimea, condemning Russian occupation | Toronto Star»։ thestar.com։ Վերցված է 2017-04-09 
  23. «OSCE Parliamentary Assembly adopts resolution condemning Russia’s continuing actions in Ukraine»։ www.oscepa.org (en-gb)։ Վերցված է 2017-04-09 
  24. «Ukraine: Mounting evidence of war crimes and Russian involvement»։ www.amnesty.org (անգլերեն)։ Վերցված է 2017-04-09 
  25. «Russia said to redeploy special-ops forces from Ukraine to Syria»։ Fox News Channel։ 24 October 2015։ Վերցված է 24 October 2015։ «"The special forces were pulled out of Ukraine and sent to Syria," a Russian Ministry of Defense official said, adding that they had been serving in territories in eastern Ukraine held by pro-Russia rebels. The official described them as "akin to a Delta Force," the U.S. Army’s elite counterterrorism unit.» 
  26. Walker Shaun (17 December 2015)։ «Putin admits Russian military presence in Ukraine for first time»։ The Guardian 
  27. Էստոնիա, Լատվիա, Լիտվա:
  28. Ուզբեկստան, Թաջիկստան, Թուրքմենստան, Ղրղզստան, Ղազախստան:
  29. , ISBN 978-973-1983-19-6։
  30. «Istanbul Document 1999»։ Organization for Security and Co-operation in Europe։ 19 November 1999։ Վերցված է 21 July 2015 
  31. nbc 18 March 2014 [2], ukrainesolidaritycampaign the oligarchic rebellion in the donbas
  32. «Axis of Evil Shaping Against Moscow»։ Kommersant։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 20 May 2014-ին։ Վերցված է 14 October 2014 
  33. White Gregory L. (23 February 2014)։ «Russia Stung By Ally Yanukovych's Defeat in Ukraine»։ The Wall Street Journal։ Վերցված է 11 August 2016 
  34. Harding Luke (22 April 2010)։ «Ukraine extends lease for Russia's Black Sea fleet»։ The Guardian։ Վերցված է 14 October 2014 
  35. «Yanukovych flexes but will resist EU over jailed rival»։ Kyiv Post։ 9 April 2013։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 10 April 2013-ին։ Վերցված է 14 October 2014 
  36. Այս ամենը շատ նման է հայկական սցենարին. նույնը կատարվեց 2013-ի սեպտեմբերին ՀՀ-ում, երբ ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը մեկ գիշերում, կատարելով Մոսկվայի հրամանը՝ հրաժարվեց Եվրոպական ասոցացման պայմանագրից և կտրուկ շրջադարձ կատարեց դեպի Ռուսաստան, ԵԱՏՄ
  37. Walker Shaun (22 September 2013)։ «Ukraine's EU trade deal will be catastrophic, says Russia»։ The Guardian։ Վերցված է 25 February 2015 
  38. 38,0 38,1 Feffer John (14 March 2014)։ «Who Are These 'People,' Anyway?»։ The Huffington Post։ Վերցված է 17 March 2014 
  39. 39,0 39,1 «Ukraine Protestors Seize Kiev As President Flees»։ Time։ 22 February 2014։ Վերցված է 1 March 2014 
  40. Balmforth Richard (21 February 2014)։ «Ukraine parliament votes in favor of return to old constitution»։ Reuters։ Վերցված է 12 June 2015 
  41. 41,0 41,1 Sindelar Daisy (23 February 2014)։ «Was Yanukovych's Ouster Constitutional?»։ Radio Free Europe, Radio Liberty (Rferl.org)։ Վերցված է 25 February 2014 
  42. 42,0 42,1 «Ukraine President Yanukovich impeached»։ Ալ-Ջազիրա։ 22 February 2014։ Վերցված է 25 February 2015 
  43. «Rada removes Yanukovych from office, schedules new elections for May 25»։ Interfax-Ukraine։ 24 February 2014։ Վերցված է 25 February 2015 
  44. Stern David (22 February 2014)։ «Ukrainian MPs vote to oust President Yanukovych»։ Bbc.co.uk։ Վերցված է 17 March 2014 
  45. Traynor Ian (24 February 2014)։ «Western nations scramble to contain fallout from Ukraine crisis»։ The Guardian։ Վերցված է 25 February 2015 
  46. Ayres Sabra (28 February 2014)։ «Is it too late for Kiev to woo Russian-speaking Ukraine?»։ The Christian Science Monitor։ Վերցված է 25 February 2015 
  47. На отмену закона о региональных языках на Украине наложат вето [The abolition of the law on regional languages in Ukraine will be vetoed] (ռուսերեն)։ Lenta.ru։ 1 March 2014։ Վերցված է 25 February 2015 
  48. "wsj-feb28"
  49. 49,0 49,1 "armyansk". Под Армянск стянулись силовики из "Беркута", date: 27 February 2014, website: armyansk.info, language:ru, access date:15 March 2014. [3]
  50. «Беседы "Сергея Глазьева" о Крыме и беспорядках на востоке Украины. Расшифровка — Meduza» (ru-RU)։ Վերցված է 2016-08-22 
  51. «Грани.Ру: Глазьев: Запись моих переговоров - "бред нацистских преступников"»։ mirror694.graniru.info։ Վերցված է 2016-08-23 
  52. The Tale Of The Tape. Whitmore, Brian. Date:2016-08-26. Sorce: RadioFreeEurope/RadioLiberty. Language: English. Access-date: 2016-08-29. [4]
  53. English translation of audio evidence of Putin`s Adviser Glazyev and other Russian politicians involvement in war in Ukraine. Date: 2016-08-29. Language: en-US. Access-date: 2016-08-29 [5]
  54. Աղբյուրը՝ «Պուտինի խորհրդական Գլազյևի և այլ ռուսաստանցի քաղաքական գործիչների՝ Ուկրաինայում պատերազմին ներգրավվածության մասին ձայնային վկայությունների անգլերեն թարգմանությունը», Ուկրաինա դիրքորոշում համացանցային կայքից, UAPosition.com
  55. Чуркин сообщил об обращении Януковича к Путину (ռուսերեն)։ Lenta.ru։ 4 March 2014։ Վերցված է 11 April 2015 
  56. «Путін оголосив Україні війну» [Putin declared war against Ukraine]։ Ukrayinska Pravda (ուկրաիներեն)։ 1 March 2014։ Վերցված է 3 March 2014 
  57. «Russian Troops Take Over Ukraine's Crimea Region»։ ABC News։ Վերցված է 1 March 2014 
  58. «Putin asks Federation Council to cancel the resolution on use of Russian forces in Ukraine»։ TASS։ 24 June 2014։ Վերցված է 17 April 2015 
  59. «Federation Council cancels resolution on using Russian troops in Ukraine»։ TASS։ 25 June 2014։ Վերցված է 17 April 2015 
  60. «Armed men seize two airports in Ukraine's Crimea, Russia denies involvement — Yahoo News»։ news.yahoo.com։ Վերցված է 14 September 2014 
  61. Birnbaum Michael (15 March 2015)։ «Putin Details Crimea Takeover Before First Anniversary»։ The Washington Post։ Վերցված է 11 June 2015 
  62. Mackinnon Mark (26 February 2014)։ «Globe in Ukraine: Russian-backed fighters restrict access to Crimean city»։ Toronto: The Globe & Mail։ Վերցված է 2 March 2014 
  63. «Russia flexes military muscle as tensions rise in Ukraine's Crimea»։ CNN։ 26 February 2014։ Վերցված է 2 March 2014։ «A CNN team in the area encountered more than one pro-Russian militia checkpoint on the road from Sevastopol to Simferopol.» 
  64. «Checkpoints put at all entrances to Sevastopol»։ Kyiv Post։ 26 February 2014։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 26 February 2014-ին։ Վերցված է 23 April 2014։ «Checkpoints were put up at all entrances to Sevastopol last night and the borders to the city are guarded by groups of people, police units, and traffic police.» 
  65. Shevchenko Vitaly (11 March 2014)։ «"Little green men" or "Russian invaders"?»։ BBC News։ Վերցված է 10 August 2016 
  66. «Russian special forces on Crimea frontline: experts»։ Gulf News։ 4 March 2014։ Վերցված է 4 March 2014 
  67. Ewen MacAskill (22 April 2014)։ «Does US evidence prove Russian special forces are in eastern Ukraine?»։ the Guardian։ Վերցված է 5 November 2014։ «The US state department has claimed Russian special forces are engaged in covert actions in the Ukraine, citing as evidence controversial photographs that purportedly identify known personnel and show bullet-proof jackets and "Russian-designed weapons like AK-47s"» 
  68. «Armed men seize Crimea parliament»։ The Guardian։ 27 February 2014։ Վերցված է 1 March 2014  More than one of |work= և |newspaper= specified (օգնություն)
  69. «BBC News — Russian parliament approves troop deployment in Ukraine»։ bbc.com։ Վերցված է 14 September 2014 
  70. «Ukraine crisis: 'Russians' occupy Crimea airports»։ BBC News։ 28 February 2014։ Վերցված է 28 August 2014 
  71. Morello Carol, Constable Pamela, Faiola Anthony (17 March 2014)։ «Crimeans vote in referendum on whether to break away from Ukraine, join Russia»։ The Washington Post։ Վերցված է 17 March 2014  More than one of |work= և |newspaper= specified (օգնություն)
  72. «Putin Reclaims Crimea for Russia and Bitterly Denounces the West»։ The New York Times։ 18 March 2014։ Վերցված է 28 August 2014 
  73. «Ukraine Parliament declares Crimea temporarily occupied territory»։ IANS։ news.biharprabha.com։ Վերցված է 15 April 2014 
  74. Նման մի բանաձև պետք է ընդունի Հայաստանի Հանրապետության խորհրդարանը, եթ այն հայության ազգային պետականություն է, այլ ոչ թե՝ Ռուսաստանի վասալական ենթակա կազմավորումը, հայտարարելով Արևմտյան Հայաստանը Թուրքիայի կողմից ժամանակավորապես բռնազավթված տարածք:
  75. «Putin: Russia to set up military force in Crimea»։ ITV։ 19 August 2014։ Վերցված է 28 August 2014 
  76. «Russia's buildup near Ukraine may reach 40,000 troops: U.S. sources»։ Reuters։ 28 March 2014։ Վերցված է 2 June 2015 
  77. Josh Rogin, Eli Lake (29 April 2014)։ «Kerry: U.S. Taped Moscow’s Calls to Its Ukraine Spies»։ The Daily Beast։ Վերցված է 1 May 2014 
  78. : Մասնավորապես, 2014-ի ապրիլի մի ռադիոխոսակցության գրանցումից, օրինակ, երևում է, որ ապստամբների ղեկավարներից Իգոր Գիրկինը խոսում է մեկ այլ ապստամբական հրամանատարի հետ. "Քեզ հարավային կողմից ծածկապաշտպանում է Ռուսաստանի զորքերի հրետանային կրակը: Եվ քանի դեռ գիշեր է, քանի դեռ պահեստային ուժերը գալիս են մեզ մոտ, դու պետք է այդտեղ ամեն ինչ մաքրես:" «Intercept Reveals Separatist Leader's Admission of Russian Artillery Back-Up»։ The Interpreter Magazine։ April 2014։ Վերցված է 28 January 2015 
  79. Rachkevych Mark (12 April 2014)։ «Armed pro-Russian extremists launch coordinated attacks in Donetsk Oblast, seize buildings and set up checkpoints»։ Kyiv Post։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 12 April 2014-ին։ Վերցված է 11 April 2015 
  80. «Під Слов'янськом з'явилися "зелені чоловічки"»։ Ukrayinska Pravda (ուկրաիներեն)։ 12 April 2014  More than one of |work= և |newspaper= specified (օգնություն)
  81. «Главная военная прокуратура подтвердила факты гибели десантников»։ Vedomosti.ru (ռուսերեն)։ 10 November 2014։ Վերցված է 11 November 2014 
  82. «В Кремле и Киеве разъяснили заявление о прекращении огня в Донбассе» (ռուսերեն)։ Interfax։ Վերցված է 14 September 2014 
  83. «Kremlin denies that Poroshenko and Putin agreed on ceasefire (UPDATES)»։ kyivpost.com։ Վերցված է 14 September 2014 
  84. Neil MacFarquhar (3 September 2014)։ «Putin Lays Out Proposal to End Ukraine Conflict»։ nytimes.com։ Վերցված է 15 February 2015 
  85. «Weekly update from the OSCE Observer Mission at the Russian Checkpoints Gukovo and Donetsk, 28 August until 08:00, 3 September 2014»։ OSCE։ 3 September 2014։ Վերցված է 4 September 2014 
  86. «Turchynov: Russia starts aggression in Crimea»։ Kyiv Post։ 28 February 2014։ Վերցված է 1 March 2014 
  87. Henderson Barney (1 March 2014)։ «Ukraine live: Prime Minister of Ukraine says Russian military invasion would lead to war»։ The Daily Telegraph (London)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2 March 2014-ին։ Վերցված է 1 March 2014 
  88. «U.S. pledges $1 billion in aid to Ukraine»։ Los Angeles Times։ Associated Press։ 4 March 2014։ Վերցված է 30 December 2014  More than one of |work= և |newspaper= specified (օգնություն)
  89. Moore Jack (6 March 2014)։ «Ukraine Crisis: Obama Orders 12 F-16 Fighter Jets and 300 US Troops to Poland»։ International Business Times։ Վերցված է 7 March 2014  More than one of |work= և |newspaper= specified (օգնություն)
  90. «Russian anti-war protesters detained in Moscow»։ Agence France-Presse։ 2 March 2014։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 4 May 2014-ին։ Վերցված է 17 March 2014  More than one of |work= և |newspaper= specified (օգնություն)
  91. Demirjian Karoun (21 September 2014)։ «Russian peace march draws tens of thousands in support of Ukraine»։ Washington Post։ Վերցված է 23 September 2013 
  92. Ilves Toomas Hendrik (27 March 2014)։ «Toomas Hendrik Ilves: The United States and Europe need a new rulebook for Russia»։ The Washington Post։ Վերցված է 11 April 2015 
  93. «Ukraine sues Russia in International Court of Justice for 'financing terrorism' and discrimination.»։ Mar 2017 

Լրացուցիչ գրականությունԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել


Քաղվածելու սխալ՝ <ref> tags exist for a group named "Ն", but no corresponding <references group="Ն"/> tag was found, or a closing </ref> is missing