Բացել գլխավոր ցանկը

Ռումի (պարս․՝ جلال‌الدین محمد بلخی, Ջալալ ադ-Դին Մուհամմադ Մոուլանա (Ռումի), սեպտեմբերի 30, 1207(1207-09-30)[1][2], Բալխ, Khwarezmian Empire[3][4] - դեկտեմբերի 17, 1273(1273-12-17)[5][1][2], Կոնիա, Իկոնայի սուլթանություն[6]), պարսիկ բանաստեղծ, իրավաբան, սուֆի և աստվածաբան։

Ռումի
جلال‌الدین محمد بلخی
Rumi Vignette by User Chyah.jpg
Ծնվել էսեպտեմբերի 30, 1207(1207-09-30)[1][2]
ԾննդավայրԲալխ, Khwarezmian Empire[3][4]
Մահացել էդեկտեմբերի 17, 1273(1273-12-17)[5][1][2] (66 տարեկանում)
Մահվան վայրԿոնիա, Իկոնայի սուլթանություն[6]
ՔաղաքացիությունԽորեզմշահերի պետություն
Իկոնայի սուլթանություն
Ազգությունպարսիկ
Կրոնիսլամ
Երկերյոթ արվեստներ, Ֆիհի մա ֆիհի, ալ-Մասնավի և Թավրիզիի դիվան
Մասնագիտությունբանաստեղծ, իրավաբան-խորհրդատու, աստվածաբան, գրող, գրականագետ, փիլիսոփա և Միստիկա
ԱմուսինGawhar Khatun?
Ծնողներհայր՝ Բահա ալ-Դին Վալադ
ԵրեխաներSultan Walad?
Rumi Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Մեծագույն սուֆի բանաստեղծ Ջալալ ադ-Դին Մոհամմադ Ռումին ծնվել է Բալխում (այժմ Աֆղանստանի տարածք)։ Սերում է իսլամական աստվածաբանության հայտնի գիտակի ընտանիքից։ Երկար տարիներ հոր հետ Միջին և Մերձավոր Արևելքում շրջագայելուց հետո հաստատվել է սելջուկների մայրաքաղաք Իկոնիայում (Ռում՝ այստեղից էլ նրա «Ռումի» կեղծանունը), որը մշակութային և կրոնական կյանքի կենտրոն էր։ Փայլուն կրթություն է ստացել և' հումանիտար, և' բնական գիտությունների բնագավառում։ Հոր մահից հետո, 24 տարեկան հասակում փոխարինել է նրան տեղի հայտնի մադրասեում և անմիջապես ճանաչվել հեղինակավոր կրոնական գործիչների կողմից. ստացել է սուֆի շեյխի տիտղոս։

ԱշխատանքներԽմբագրել

Նշանավոր է նրա վեց ընդարձակ մասերից բաղկացած «Մասնավի մաանավի» («Պոեմ բարոյագիտական») պոեմը՝ թելադրված Ռումիի և գրառված նրա աշակերտների կողմից։ Այն գրված է երկտողերով (բեյթ), իրենից ներկայացնում է առակների ժողովածու՝ փիլիսոփայական և բարոյա-իմաստասիրական վերջաբանով։ Ռումին ցուցաբերել է կրոնական գիտելիքների խոր իմացություն, բանահյուսական աղբյուրների և սյուժեների գիտակություն։ Նրա քնարական դիվանը ընդգրկում է 2073 կրոնափիլիսոփայական ղազալ և մոտ 2000 ռուբայի։ Կյանքի երկրորդ շրջանում իր ղազալների վերջին բեյթը ստորագրել է ոչ թե իր, այլ իր հոգևոր ուսուցչի՝ [մորշեդ] Շամս-է Թաբրիզիի [Թավրիզի արև] անունով։ Այդ բանաստեղծությունները համարվում են հիրավի սուֆիական-միստիկական բանաստեղծության կատարյալ օրինակներ։ 1957-1967 թթ. Թեհրանում հրատարակվել է Ռումիի երկերի ժողովածուի (քոլլիյաթ) ութ հատորյակը, Բադի օլ-Զաման Ֆուրուզանֆարի աշխատասիրությամբ։

Ռումիից առայժմ հայտնի հայերեն առաջին թարգմանությունը՝ մեկ երկտող, պահպանվել է 1700-ին գրված մի ձեռագիր մատյանում (Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարան, ձեռագիր N 6146)։ Մեր օրերում Ռումիից գազելներ են թարգմանել Ս․ Տարոնցին, Ս․ Ումառյանը։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 SNAC — 2010.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Discogs — 2000.
  3. 3,0 3,1 3,2 М. Джеллаль-эддин-Руми // Энциклопедический лексиконСПб.: 1839. — Т. 16. — С. 247.
  4. 4,0 4,1 4,2 А. Крымский Джелаледдин Руми // Энциклопедический словарьСПб.: Брокгауз — Ефрон, 1893. — Т. Xа. — С. 531–532.
  5. 5,0 5,1 5,2 Encyclopædia Britannica
  6. 6,0 6,1 6,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118716158 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.

Արտաքին հղումներԽմբագրել

Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Ռումի հոդվածին
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։