Ռումի (պարս․՝ جلال‌الدین محمد بلخی, Ջալալ ադ-Դին Մուհամմադ Մոուլանա (Ռումի), սեպտեմբերի 30, 1207(1207-09-30)[1][2][3], Vakhsh, Խալտոնի մարզ - դեկտեմբերի 17, 1273(1273-12-17)[4][1][2][…], Կոնիա, Իկոնայի սուլթանություն[5]), պարսիկ բանաստեղծ, իրավաբան, սուֆի և աստվածաբան։

Ռումի
جلال‌الدین محمد بلخی
Դիմանկար
Ծնվել էսեպտեմբերի 30, 1207(1207-09-30)[1][2][3]
ԾննդավայրVakhsh, Խալտոնի մարզ
Մահացել էդեկտեմբերի 17, 1273(1273-12-17)[4][1][2][…] (66 տարեկան)
Մահվան վայրԿոնիա, Իկոնայի սուլթանություն[5]
ԳերեզմանMevlana Museum
ՔաղաքացիությունKhwarezmian Empire և Իկոնայի սուլթանություն
Ազգությունպարսիկ
Մայրենի լեզուպարսկերեն
Կրոնիսլամ
Երկերյոթ արվեստներ, Ֆիհի մա ֆիհի, ալ-Մասնավի, Թավրիզիի դիվան և Maktubat?
Մասնագիտությունբանաստեղծ, legal counsel, աստվածաբան, գրող, գրականագետ, փիլիսոփա և Միստիկա
ԱմուսինGawhar Khatun?
Ծնողներհայր՝ Բահա ալ-Դին Վալադ
ԵրեխաներSultan Walad?
Rumi[6] Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Մեծագույն սուֆի բանաստեղծ Ջալալ ադ-Դին Մոհամմադ Ռումին ծնվել է Բալխում (այժմ Աֆղանստանի տարածք)։ Սերում է իսլամական աստվածաբանության հայտնի գիտակի ընտանիքից։ Երկար տարիներ հոր հետ Միջին և Մերձավոր Արևելքում շրջագայելուց հետո հաստատվել է սելջուկների մայրաքաղաք Իկոնիայում (Ռում՝ այստեղից էլ նրա «Ռումի» կեղծանունը), որը մշակութային և կրոնական կյանքի կենտրոն էր։ Փայլուն կրթություն է ստացել և' հումանիտար, և' բնական գիտությունների բնագավառում։ Հոր մահից հետո, 24 տարեկան հասակում փոխարինել է նրան տեղի հայտնի մադրասեում և անմիջապես ճանաչվել հեղինակավոր կրոնական գործիչների կողմից. ստացել է սուֆի շեյխի տիտղոս։

ԱշխատանքներԽմբագրել

Նշանավոր է նրա վեց ընդարձակ մասերից բաղկացած «Մասնավի մաանավի» («Պոեմ բարոյագիտական») պոեմը՝ թելադրված Ռումիի և գրառված նրա աշակերտների կողմից։ Այն գրված է երկտողերով (բեյթ), իրենից ներկայացնում է առակների ժողովածու՝ փիլիսոփայական և բարոյա-իմաստասիրական վերջաբանով։ Ռումին ցուցաբերել է կրոնական գիտելիքների խոր իմացություն, բանահյուսական աղբյուրների և սյուժեների գիտակություն։ Նրա քնարական դիվանը ընդգրկում է 2073 կրոնափիլիսոփայական ղազալ և մոտ 2000 ռուբայի։ Կյանքի երկրորդ շրջանում իր ղազալների վերջին բեյթը ստորագրել է ոչ թե իր, այլ իր հոգևոր ուսուցչի՝ [մորշեդ] Շամս-է Թաբրիզիի [Թավրիզի արև] անունով։ Այդ բանաստեղծությունները համարվում են հիրավի սուֆիական-միստիկական բանաստեղծության կատարյալ օրինակներ։ 1957-1967 թթ. Թեհրանում հրատարակվել է Ռումիի երկերի ժողովածուի (քոլլիյաթ) ութ հատորյակը, Բադի օլ-Զաման Ֆուրուզանֆարի աշխատասիրությամբ։

Ռումիից առայժմ հայտնի հայերեն առաջին թարգմանությունը՝ մեկ երկտող, պահպանվել է 1700-ին գրված մի ձեռագիր մատյանում (Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարան, ձեռագիր N 6146)։ Մեր օրերում Ռումիից գազելներ են թարգմանել Ս․ Տարոնցին, Ս․ Ումառյանը։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել

Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Ռումի հոդվածին
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։