Բացել գլխավոր ցանկը
1991 թվականի օրացույցի վրա

Ռեկետ (անգլ.՝ racket՝ իտալ.՝ ricatto բառից, շանտաժ), շորթում, սովորաբար կիրառվող ձև կազմակերպված հանցագործությունների մեջ, օգտագործելով սպառնալիք, դաժան բռնություն և առևանգում:

Անգլերեն racket բառը նշանակում է ցանկացած կազմակերպված հանցավոր գործունեություն, եզակի protection racket («պաշտպանություն»), սակայն նաև numbers racket (ապօրինի վիճակախաղ):

Հավաքելով տուրքը, սովորաբար հանցավոր կազմակերպությունները երաշխավորում են գործարարների պաշտպանությունն այլ հանցավոր խմբերից կամ միայնակ հանցագործներից: Կայուն վճար ապահովելու համար, ռեկետերները ձգտում են իրենց վրա վերցնել գերագույն իրավարարի դերը վիճելի հարցերում, որոնք կապված են իրենց հաճախորդների գույքային վիճաբանությունների հետ (պարտքային պարտավորություն, պայմանագրային համաձայնագրերի կատարում):

Ռեկետը ՌուսաստանումԽմբագրել

«Ռեկետ» հասկացությունը ռուսերենում լայնորեն մտել է 1980 - ական թվականներին, կապված ԽՍՀՄ - ում, իսկ հետո Ռուսաստանում ձեռնարկատիրական գործունեության զարգացման հետ, թեև տերմինը հանդիպում է Վարլամ Շալամովի «Բանտի զոդում» պատմվածքում, որը լույս է տեսել 1959 թվականին[1]: Ռեկետը (ռուս.՝ ракетհայ․՝ հրթիռ բառի տառադարձությամբ), որպես տերմին հանդիպել է նաև ավելի շուտ՝ Իլյա Իլյֆի և Եվգենի Պետրովի «Միհարկանի Ամերիկա» ուղեգրություններում, հրատարակված 1937 թվականին:

1979 թվականին Կիսլովոդսկում անկազմակերպ կողոպուտներին փոխարինում է պլանաչափ՝ գործարարները վճարում են իրեն աշխատած ընդհատակյա եկամտի 10 % - ը («տասնորդական») հանցավոր աշխարհից երաշխավորված անվտանգության դիմաց[2]: «Կիսլովոդսկյան կոնվեկցիան» ԽՍՀՄ - ի ի սկզբանե գործել է միայն հարավային շրջաններում, որտեղ ընդհատակյա ձեռնարկատիրությունը ծաղկում էր, բայց հետո կամաց-կամաց դարձավ օրինակ, որի վրա կառուցվում են հարաբերություններ ստվերային գործարարների և հանցագործների հետ այլ շրջաններում: Քանի որ գործարարները չստացան նույնիսկ մի փոքր իրավական աջակցություն (Քրեական օրենսգրքի հոդվածը, որը գործարարությունը հայտարարում էր հանցագործություն, չեղյալ է հայտարարվել միայն 1991 թվականի դեկտեմբերին) նրանք ստիպված էին համագործակցել կազմակերպված հանցավորության հետ:

1990-ական թվականների կեսերին ավազակային տանիքների վերահսկողության տակ է եղել (ըստ որոշ գնահատականների) առևտրային ձեռնարկությունների մոտ 85% - ը (համարյա ամեն ինչ, բացի թիկնապահական բիզնեսից կամ իրավապահ մարմինների ուղիղ հովանավորությամբ տակ աշխատողմերից), ընդ որում, ըստ գործարարների սոցիոլոգիական հարցումների, ուժային շորթման բախվելլ են միայն 30-45 % - ը[3]:

Հանցագործների և ոստիկանների տանիքների միջև մրցակցությունը աճեց և բերեց նրան, որ 1990 - ականների բուռն պոռթկումից հետո քրեական ուժային տանիքները գործարարներին վերադարձրեցին սկզբանական իրավիճակի, որը գոյություն է ունեցել մինչև բիզնեսների օրինականացումը: Մինչև 1990 - ականների ավարտն ավազակային տանիքների տակ են մնացել հիմնականում շուկայի այն հատվածը, որտեղ բարձր է անօրինականությունների բաժինը:

Մշակույթի ստեղծագործություններումԽմբագրել

ԿինոԽմբագրել

ԵրաժշտությունԽմբագրել

  • Ռեկետ Ռոբին Հուդ (Վալերի Սյուտկին և «Ֆեն-օ-մեն» խումբ)
  • Պատգամավոր Պրոկոպենկո («ԴԴՏ» խումբ)
  • Ռեկետմենտներ (Վլադիմիր Ասմոլով)
  • Թվում է, ընտանիք (ռեկետ)
  • Ես չեմ հաճախել կարատեի (Հարրի Պոլսկի և Mad Show Boys խումբ)
  • Ռեկետ («Կաիր» խումբ)
  • Իննուսականներ (OQJAV խումբ)

ԳրականությունԽմբագրել

  • Ոչ ոք (վեպ, Ալբերտ Լիխանով)
  • «Կոկորդիլոս» ամսագիր, օրինակ՝ 1990 թվականի հունիսի համարների կազմ նվիրված ռեկետին
  • Կվադրոլոգիա Դալին Կորեցկիի «Հակադիպուկահար», «Հակադիպուկահար 2», «Հակադիպուկահար 3, Հարցաքննության հակում» և «Հակադիպուկահար 4: Երջանիկ հանցագործներ չեն լինում»
  • Անդրեյ Վոզնեսենսկիի «Առու» պոեմ

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Шаламов В. Т. Тюремная пайка
  2. Гуров А. И. Профессиональная преступность: прошлое и современность. — М.: Юридическая литература, 1990. — С. 169
  3. Радаев В. В. «О роли насилия в российских деловых отношениях.» // Вопросы экономики. — 1998. — № 10. — С. 84