Ջոն Հարշանյի (անգլ.՝ John Charles Harsanyi, հունգ.՝ Harsányi János Károly, մայիսի 29, 1920(1920-05-29)[1][2][3][…], Բուդապեշտ, Հունգարիայի Թագավորություն - օգոստոսի 9, 2000(2000-08-09)[1][2][3][…], Բերկլի, Ալամեդա շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), հունգարական ծագմամբ ամերիկացի ականավոր տնտեսագետ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր՝ տնտեսական հարաբերությունների ուսումնասիրման ժամանակ խաղերի տեսության մշակման համար (1994

Ջոն Հարշանյի
անգլ.՝ John Harsanyi
հունգ.՝ János Harsányi
Ջոն Հարշանյի.jpg
Ծնվել էմայիսի 29, 1920(1920-05-29)[1][2][3][…]
Բուդապեշտ, Հունգարիայի Թագավորություն
Մահացել էօգոստոսի 9, 2000(2000-08-09)[1][2][3][…] (80 տարեկան)
Բերկլի, Ալամեդա շրջան, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ
բնական մահով
ՔաղաքացիությունFlag of Hungary.svg Հունգարիա և Flag of the United States.svg ԱՄՆ
Դավանանքաթեիզմ և չդավանող կաթոլիկ[4]
Մասնագիտությունտնտեսագետ և պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ)Կալիֆոռնիայի համալսարան, Բերքլի, Ուտյնի պետական համալսարան, Ավստրալիական ազգային համալսարան և Քուինսլենդի համալսարան
Գործունեության ոլորտխաղերի տեսություն և տնտեսագիտություն
ԱնդամակցությունՀունգարիայի գիտությունների ակադեմիա, ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա և Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա
Ալմա մատերՍթենֆորդի համալսարան (1958), Բուդապեշտի համալսարան (1942) և Սիդնեյի համալսարան (1953)
Տիրապետում է լեզուներինանգլերեն[1]
Գիտական ղեկավարՔեննեթ Էրրոու
Եղել է գիտական ղեկավարHui-wen Koo?[5] և Bernhard Anthony Kitous?[5]
Ազդել էՔեննեթ Բինմոր
ՊարգևներՏնտեսագիտության բնագավառում Նոբելյան մրցանակ[6] Ջոն ֆոն Նեյմանի պարգև[7] Ամերիկյան տնտեսական միության իսկական անդամ Էկոնոմետրիկ միության անդամ և Չինաստանի Ռենմին համալսարանի պատվավոր դոկտոր[8]
John Harsanyi Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Յանոշ Հարշանյին միակ երեխան է եղել կաթոլիկ հրեա ընտանիքում։ Հայրը դեղագործ էր, մայրը՝ տնային տնտեսուհի[9]։ Սովորել է Լյութերական գիմնազիայում, որի շրջանավարտների թվում էր նաև Ջոն ֆոն Նեյմանը։ 1944 թ. Հարշանյին կորցրեց բանակից ուսանողական տարկետման իրավունքը և հրեա ծագում ունենալով հանդերձ ուղարկվեց Հարավսլավիա՝ աշխատանքային բատալիոն։ 7 ամիս անց, երբ բատալիոնն ուղարկվեց համակենտրոնացման ճամբար, Հարշանիին հաջողվեց փախչել՝ պատսպարվելով ճիզվիտական մենաստանում[10]։

Ավարտել է Բուդապեշտի համալսարանը։ Դոկտորի աստիճանն ստացել է Ստենֆորդի համալսարանում։ Դասավանդել է Ավստրալիայի ազգային համալսարանում (Կանբերա), Դեթրոյթի Ուեյնի պետական համալսարանում, Կալիֆորնիայի համալսարանում։

ԱշխատություններԽմբագրել

  • «Էսսե էթիկայի, սոցիալական վարքի և գիտական բացատրության մասին» (Essays on Ethics, Social Behavior, and Scientific Explanation, 1976),
  • «Աշխատանքներ խաղերի տեսության մասին» (Papers in game Theory, 1982)։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել