Ջոն Ռոջերս Կոմոնս (անգլ.՝ John Rogers Commons, հոկտեմբերի 13, 1862(1862-10-13)[1][2][3], Դարք Քաունթի, Օհայո, ԱՄՆ - մայիսի 11, 1945(1945-05-11)[4][5][6][…], Ֆորթ Լոդերդեյլ, Ֆլորիդա, ԱՄՆ[5]), ամերիկացի տնտեսագետ, ինստիտուցիոնալիզմի տեսության կողմնակից։

Ջոն Կոմոնս
անգլ.՝ John Rogers Commons
JohnCommons.jpg
Ծնվել էհոկտեմբերի 13, 1862(1862-10-13)[1][2][3]
Դարք Քաունթի, Օհայո, ԱՄՆ
Մահացել էմայիսի 11, 1945(1945-05-11)[4][5][6][…] (82 տարեկան)
Ֆորթ Լոդերդեյլ, Ֆլորիդա, ԱՄՆ[5]
ՔաղաքացիությունFlag of the United States (1912-1959).svg ԱՄՆ[5]
Մասնագիտությունտնտեսագետ, համալսարանի դասախոս, սոցիոլոգ և labor historian
Հաստատություն(ներ)Վիսկոնսինի համալսարան Մեդիսոնում և Սիրաքյուսի համալսարան
Գործունեության ոլորտտնտեսագիտություն
Պաշտոն(ներ)նախագահ
Ալմա մատերՋոնս Հոփքինսի համալսարան[7]
Տիրապետում է լեզուներինանգլերեն[8]
Գիտական ղեկավարՌիչարդ Էլի[9]
Եղել է գիտական ղեկավարԷլվին Հարվի Հանսեն[10], Edwin E. Witte?[11], Քելվին Գուվեր[12], Հարրի Միլիս[13], Selig Perlman?[14], Walter Albert Morton?[7], Harold Groves?[7], Don Lescohier?[7], Helen Laura Sumner?[7], Haldor Ray Mohat?[7], Ewan Clague?[7], Meredith B. Givens?[7], Edgar Zavitz Palmer?[7], Alfred Warren Briggs?[7], Frederick Shipp Deibler?[7], John Bertram Andrews?[7], Theresa Schmid McMahon?[7], Ezekiel Henry Downey?[7], Peter Alexander Speek?[7], Francis Henry Bird?[7], Ethel Barbara Dietrich?[7], Jennie McMullin Turner?[7], Harlan Linneus McCracken?[7], Jacob Perlman?[7], Stewart Scrimshaw?[7], William Edward Zeuch?[7], Grace Stone McClure Zorbaugh?[7], William Haber?[7], Shichiro Matsui?[7], Edward Ward Morehouse?[7], Elizabeth Brandeis Raushenbush?[7], John Vania Spielmans?[7], Jean Scobie Davis?[7], Elsie Glück?[7], John Harvey Sherman?[7], Leonard Marion Logan?[7], Miriam Esther West?[7], Arthur Joseph Altmeyer?[7], Carey Kierstead Ganong?[7], John Philip Troxell?[7], Edwin Medbury Fitch?[7], Elizabeth Paschal?[7], Gertrude Schmidt Weiss?[7] և Harry Weiss?[7]
ՊարգևներՊատվո աշխատանքային սրահ
John R. Commons Վիքիպահեստում

Հայրը եղել է գործարար և մի քանի անգամ վաճառել է իր բիզնեսը։ Որպեսզի իր ընտանիքը կարողանա ապահովել, մայրը ստիպված էր աշխատեցնել հյուրատուն։

Կոմոնսը դպրոցն ավարտելուց հետո փորձել է աշխատել ուսուցիչ, սակայն առաջին իր փորձը առաջացրել է ուժեղ հակակրանք դեպի ուսուցչական աշխատանքը։ Մոր խորհրդով 1882 թ. ընդունվել է Օբերլինի քոլեջը։ Ավարտելուց հետո Կոմոնսը սովորել է Մերիլենդ նահանգում՝ Ջոն Հոպկինսի համալսարանում։

Հետագայում նա աշխատել է մի շարք ամերիկյան համալսարաններում։

1904 թ-ից եղել է Վիսկոնսինյան համալսարանի պրոֆեսոր։ 1917 թ. դարձել է Ամերիկյան տնտեսական ասոցիացիայի նախագահ։

1919 թ. Կոմոնսը գրել է «Արտադրական բարեհաճություն» աշխատությունը։ Այստեղ կար աշխատողների և գործատուների միջև համաձայնության գաղափար «փոխզիջումների» միջոցով։

«Ինստիտուցիոնալ տնտեսագիտության տեսություն» (Institutional Economics, 1934) աշխատության մեջ գիտնականը հետազոտության է ենթարկել «խմբային գործողությունները» և «գործարքները»։ Խմբային գործողությունները հսկում են անհատների գործողությունները։ Նրանք նախընտրում են որոշակի իրավական դաշտ։ Ջ. Կոմոնսը հետևում է բաժնետիրական ընկերությունների, արհմիությունների և քաղաքական կուսակցությունների դերին անհատների համակարգված գործողությունների ստեղծման գործում։ Նա նաև առանձնացնում է գործարքների 3 հիմնական տեսակ՝ առևտրային, կառավարման և ռացիոնալացման։ Յուրաքանչյուր գործարք ներառում է բանակցություններ, պարտավորությունների ընդունում և կատարում։ Ամերիկացի գիտնականը նաև ներկայացրել է «խմբային ճնշում» կատեգորիայի տնտեսական հետազոտություն (այդպիսի խմբերի մեջ նա ընդգրկում էր աշխատողներին և գործատուներին, գնորդներին և վաճառողներին, ֆերմերներին և գյուղացիներին, վարկատուներին և վարկառուներին և այլն)։

Կոմոնսի վերջին ախատանքներից է «Կոլեկտիվ գործողությունների տնտեսագիտություն» աշխատությունը։

Ջ. Կոմոնսը առաջարկել է «Սոցիալական կոնֆլիկտների տեսություն»։ Ըստ դրա՝ հասարակությունը մասնագիտացված խմբերի ամբողջությունն է (աշխատողներ, կապիտալիստներ)։ Օրենսդրական կանոնները կարգավորում են հավասար գործարքները։ Հաճախ են հասարակության մեջ առաջանում կոնֆիլկտներ։ Գործարքի մասնակիցները ոչ թե անհատներն են, այլ արհմիություները և գործարար միավորումները։ Պետությունը երաշխավորում է պարտավորությունների կատարում պայմանագրով։

Ջ. Կոմոնսին է պատկանում «սեփականության տիտղոս» կատեգորիան։ Ամենից առաջ այն վերաբերում է ոչ նյութական սեփականությանը (օրինակ, արժեթղթերի վաճառքի գործողությունները)։

Կապիտալիստական հասարակության փուլերն ըստ Կոմոնսի.

  • առևտրային կապիտալիզմ,
  • փեռնարկատիրական փուլ,
  • բանկային կապիտալիզմ,
  • վարչական կապիտալիզմ։

1935 թ. ընդունվեց «Սոցիալական պաշտպանության ակտը»։ Դրանում մեծ ներդրում ունի Կոմոնսը։ Այդ ակտը արտացոլում էր կենսաթոշակային համակարգի ապահովումը ԱՄՆ-ում։

Հիմնական աշխատանքներըԽմբագրել

  • «Հարստության բաշխում» (անգլ.՝ The Distribution of Wealth, 1893),
  • «Աշխատանքի պատմությունը Միացյալ նահանգներում» (անգլ.՝ History of Labor in the United States, 1918)։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

ՀղումներԽմբագրել