Ջեյքոբ Զումա

ՀԱՀ 4-րդ նախագահ

Ջեյքոբ Գեդլեյիհլեկիսա Զումա (անգլ.՝ Jacob Gedleyihlekisa Zuma, ապրիլի 12, 1942(1942-04-12)[1][2][3][4], Nkandla, King Cetshwayo District Municipality, Նատալ, ՀԱՀ), Հարավաֆրիկյան Հանրապետության (ՀԱՀ) նախկին, թվով չորրորդ նախագահը։ Ղեկավարի պաշտոնը ստանձնել է 2009 թվականին, իսկ 2018 թվականի փետրվարի 14-ին հրաժարական է ներկայացրել է լքել այն[8]։ Զուման հայտնի է նաև «ՋեյԶի» մականունով և «Էմշոլոզի» տոհմական անունով[9][10][11]։

Ջեյքոբ Զումա
Jacob Zuma
Malcolm Turnbull and Jacob Zuma in Jakarta 2017 11 cropped.jpg
Ջեյքոբ Զուման Ջակարտայում, 2017 թ․
ՀԱՀ չորրորդ նախագահ
9 տարի
Նախորդող Կգալեմա Մոտլանտե
Հաջորդող Սիրըլ Ռամափոսա
Աֆրիկայի Ազգային Կոնգրեսի նախագահ
2007 դեկտեմբերի 18 - 2017 դեկտեմբերի 18
Հաջորդող Սիրըլ Ռամափոսա
 
Կուսակցություն՝ Աֆրիկյան ազգային կոնգրես և Հարավաֆրիկյան կոմունիստական կուսակցություն
Մասնագիտություն՝ քաղաքական գործիչ
Ազգություն Զուլուսներ
Դավանանք բողոքականություն
Ծննդյան օր ապրիլի 12, 1942(1942-04-12)[1][2][3][4] (78 տարեկան)
Ծննդավայր Nkandla, King Cetshwayo District Municipality, Նատալ, ՀԱՀ
Քաղաքացիություն Flag of South Africa.svg ՀԱՀ[5] և Flag of South Africa (1928–1994).svg Հարավաֆրիկյան Միություն
Ի ծնե անուն անգլ.՝ Jacob Gedleyihlekisa Zuma
Ամուսին Գերտրուդե Սիզակելե Խումալո (1973)
Քեյթ Մանտշո (1976-2000)[6]
Նկոսազանա Դլամինի-Զումա(1982-1998)
Նոմպումելելո Նտուլի(2008)
Կաղապար:Marriage[7]
Գլորիա Բոնգեկիլե Նգեմա(2012)
Զավակներ Thuthukile Zuma?, Gugulethu Zuma-Ncube? և Duduzane Zuma?
 
Պարգևներ

Բանի շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետ, Խոսե Մարտի շքանշան և Order of the Eagle of Zambia?

1999-ից 2005 թվականը եղել է Հարավաֆրիկյան Հանրապետության խորհրդարանի նապագահ[12][13]։ 2005 թվականին Թաբո Մնեկին հեռացրել է Զումային պաշտոնից, երբ վերջինիս ֆինանսական խորհրդատուն՝ Սչաբիր Շայկը, մեղադրվել է կաշառակերության մեջ։ 2007 թվականի դեկտեմբերի 18-ին ներկայացված բոլոր մեղադրանքներից հետո Զուման այնուամենայնիվ հաղթանակ է կրել հակառակորդ Մբեկիի դեմ և ընտրվել է Աֆրիկյան Ազգային Կոնգրեսի (ԱԱԿ) նախագահ։ 2008 թվականի սեպտեմբերի 20-ին ԱԱԿ-ի Գործադիր Իշխանության Ազգային Կոմիտեն հեռացրել է Մբեկիի պաշտոնից, ինչից հետո վերջինս հրաժարական է ներկայացրել[14]։ Պաշտոնազրկության որոշումը կայացվել է, երբ հարավաֆրիկայն բարձրագույն դատավոր Քրիտոֆեր Նիկոլսոնը մեղադրել է Մբեկիին Ազգային Անվտանգության Ծառայության աշխատանքներին անրօրինականորեն միջամտելու մեջ՝ ներառյալ Ջեյքոբ Զումայի գործը։2009 թվականի ընտրություններին ԱԱԿ-ն Զումայի առաջնորդությամբ հաղթանակի է հասել, ինչից հետո վերջինս ՀԱՀ-ի նախագահ է ընտրվել։ 2012 թվականի Մանգաունգում անցկացվող ԱԱԿ ժողովի ժամանակ Զուման մեծամասնության ձայների օգնությամբ վերընտրել է ԱԱԿ նախագահի պաշտոնում՝ հաղթահարելով հակառակորդ Կգալեմա Մոտլանտեին։ Առաջնորդի պաշտոնը պաշտպանելուց հետո շարունակում է նախագահել երկիրը մինչև 2014 թվականի հանրային ընտրությունը[15]։ Կուսակցությունը, սակայն, կորցրել է հանրության աջակցությունը, ինչի պատճառը հանդիսացել է ղեկավարի հանդեպ շարունակ աճող դժգոհությունը։

Կառավարման տարիների ընթացքում Զուման հանդիպել է բազմաքանակ օրինական խոչընդոտների։ 2005 թվականին մեղադրվել է բռնաբարության մեջ և ձերբակալվել, սակայն քիչ անց ազատվել կալանքից։ Խորհրդատու Սչաբիր Շայկի խարդախության և կաշառակերության մեղադրանքներին հետապնդել են Զումայի հանդեպ օրինախախտության կասկածները, որոնք երկար ժամանակահատված ստիպել են նրան պայքարել իր անմեղությունը պաշտանելու համար։

2009 թվականի ապրիլի 6-ին ԱԱԾ-ն հանել է Զումայի հանդեպ բոլոր մեղադրանքները, առաջնորդվելով քաղաքական ազդեցությամբ, և բախվել է հակառակորդ կուսակցական ուժերի դժգոհությանը և մարտահրավերներին։ Այս գործը շարունակել է քննվել մինչև 2018 թվականի փետրվար ամիսը։ Ըստ վիճակագրության Զումայի կառավարման տարիների ընթացքում ՀԱՀ-ի տնտեսությունը կրել է 86 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի կորուստ[16]։ Նա նաև հայտնվել է որոշ հոդվածներում, որտեղ մեղադրվել է ազդեցիկ Գուպտա ընտանիիքի միջոցով կառավարության սեփականաշնորհման մեջ։ Բազում անգամ ցուցաբերել անվստահ վարքագիծ և՛ խորհրդարանում, և՛ կուսակցությունում, սակայն կարողացել է պահել իր պաշտոնը։

2017 թվականի դեկտեմբերի 18-ին Յոհանսբերգի Նասրեք քաղաքում անցկացված ԱԱԿ ժողովի ժամանակ Սիրըլ Ռամաֆոսան ընտրվել է Զումային հաջորդող[17]։ Հետագա ամիսների ընթացքում նախագահի հանդեպ լարվածության զգալի աճը հանգեցրել է նրան, որ ԱԱԿ-ն հանել է Զումային նախագահի պաշտոնից։ Անվստահության ալիքին բախվելուց հետո՝ 2018 թվականի փետրվարի 14-ին Ջեյքոբ Զուման հրաժարական է ներկայացրել[18]։ Նրան հաջորդել է Ռամաֆոսան, հրաժականի անմիջապես հաջորդ օրը։

Վաղ կյանք և քաղաքական կարիերաԽմբագրել

Զուման ծնվել է Նատալ պրովինցիայի Նկանդլա քաղաքում (այժմ ԿվաԶուլու-Նատալ պրովինցիայի մաս)[19]։ Հայրը ոստիկան էր և մահացել է, երբ Զուլան դեռ հինգ տարեկան էր[20]։ Մայրը տնային տենտեսուհի էր[21]։ Նրա միջին անունը՝ Գեդլեյիհլեկիսան, զուլուերենում նշանակում է «անձ, որը ծիծաղում է` միաժամանակ վնաս պատճառելով»[22]։ Ֆորմալ կրթություն չի ստացել[23]։

Կյանքի վաղ տարիների ընթացքում Զուման անընդհատ փոխել է բնակավայրը՝ շրջելով Նատալ պրովինցիայի տարբեր շրջաններում և Դուրբանի արվարձաններում[24]։ Ունի երկու եղբայր՝ Մայքլ և Ջոսեֆ[25]։

Բանտարկում և աքսորԽմբագրել

Զուման քաղաքանությունով սկսել է հետաքրքրվել մանուկ հասակից։ 1959 թվականին համալրել է «Աֆրիկայի Ազգային Կոնգրես» կուսակցության շարքրերը։ 1961 թվականին ՀԱՀ-ի կառավարությունը արգելափակում է ԱԱԿ-ն, ինչից մեկ տարի անց նա դարձել է «Ումկոնտո վե Սիզվե»-ի ակտիվ անդամ[26]։

Այդ տարում Զուման 45 սկսնակների հետ միասին արևմտյան Տրանսվալի Զերաստ բնակավայրի մոտ (ներկայումս Նորթ Վեսթ պրովինցիայի մասն է) ձերբակալվում է[27]։ Նա մեղադրվել է ափարթեիդ կառավարության դեմ դավադրություն հարուցելու մեջ, ինչի պատճառով ենթարկվել է 10 տարի ազատազրկման։ Բանտարկվել է Ռոբեն կղզում, Նելսոն Մանդելայի և այն նշանակավոր ԱԱԿ անդամների միասին[27]։ Բանտարկության տարիների ընթացքում զբաղվել է բանտարկյալների ամերիկյան ֆուտբոլի խաղերը դատելով[28]։

Բանտից ազատ արձակվելուց հետո Զուման գործիքային անձ է եղել Նատալ պրովինցիայում ԱԱԿ-ի ստվերային կառույցների վերահաստատման գործընթացում։ Այդ ժամանակահատվածում նա միացել է Աֆրիկայի Ազգային Կոնգրեսի Հետախուզության բաժնին, իսկ որոշ ժամանա անց դարձել է բաժնի ղեկավարը[29]։

1975 թվականին Զուման առաջին անգամ լքել է հայրենիքը, հանդիպել Թաբո Մբեկիին Սվազիլենդում և ուղևորվել Մոզամբիկ, որտեղ առընչվել է սոուետոյի ապստամության պատճառով ժամանած հազարավոր աքսորյալների հետ։ 1977 թվականին դարձել է ԱԱԿ-ի Գործադիր Իշխանության Ազգային Կոմիտեի անդամ[27]։ Զբաղեցրել է Մոզամբիկում ԱԱԿ ներկայացուցիչ հանձնաժողովի պատգամավոր-ղեկավարի պաշտոնը, որը ստանձնել է մինչ 1984 թվականի ՀԱՀ-ի և Մոզամբիկի կառավարությունների միջև կնքված Նկոմատիի համաձայնագիրը։ Համաձայնագրի կնքումից հետո Զուման նշանակվել է ԱԱԿ գլխավոր ներկայացուցիչ[27]։

1980-ականներին ձևավորվել է ԱԱԿ քաղաքական և ռազմական խորհուրդը, որի շարքերում տեղ է գտել նաև Զուման։ 1989 թվականի ապրիլին ընտրվել է ՀԱԿԿ պոլիտբյուրոյում[30]։

1986 թվականի դեկտեմբերին ՀԱՀ կառավարությունը դիմել է Մոզամբիկի իշխանական մարմիններին հեռացնել ԱԱԿ 6 ավագ անդամների, այդ թվում նաև Ջեյքոբ Զումային։ Մոզամբիկի ափարթեիդ կառավարության գործադրած ճնշման արդյունքում 1987 թվականի հունվարին Զուման հարկադրաբար լքել է երկիրը։ Այս ամենից հետո նա տեղափոխվել է Զամբիայի մայրաքաղաք Լուսակայում գտնվող ԱԱԿ գլխավոր գրասենյակ, որտեղ զբաղեցրել է ստվերային կառույցների ղեկավար, իսկ քիչ անց՝ Հետախուզական Բաժնի ղեկավար պաշտոնը[27]։

1963 թվականին դարձել է ՀԱԿԿ անդամ[26], իսկ 1990 թվականին լքել է այն[31]։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 Person Profile // Internet Movie Database — 1990.
  2. 2,0 2,1 Encyclopædia Britannica
  3. 3,0 3,1 Munzinger-Archiv — 1913.
  4. 4,0 4,1 Բրոքհաուզի հանրագիտարան
  5. LIBRIS — 2018.
  6. Berger Sebastien (5 January 2009)։ «ANC's Jacob Zuma to marry for fifth time»։ The Daily Telegraph (London)։ Արխիվացված օրիգինալից 6 March 2010-ին։ Վերցված է 5 May 2010 
  7. «SA's Zuma marries his third wife»։ BBC News։ 4 January 2010։ Արխիվացված օրիգինալից 4 April 2010-ին։ Վերցված է 5 May 2010 
  8. «Zuma sworn in as SA's fourth democratic President»։ SABC։ Արխիվացված է օրիգինալից 29 May 2011-ին։ Վերցված է 9 May 2009 
  9. Mbuyazi Nondumiso (13 September 2008)։ «JZ receives 'death threat'»։ The Star։ էջ 4։ Արխիվացված օրիգինալից 18 May 2009-ին։ Վերցված է 14 September 2008 
  10. Gordin Jeremy (31 August 2008)։ «So what are Msholozi's options?»։ Sunday Tribune։ Վերցված է 14 September 2008 
  11. Lander Alice (19 December 2007)։ «Durban basks in Zuma's ANC victory»։ BBC News։ Արխիվացված օրիգինալից 24 December 2007-ին։ Վերցված է 14 September 2008 
  12. «Jacob Gedleyihlekisa Zuma»։ The Presidency։ Արխիվացված է օրիգինալից 9 February 2009-ին։ Վերցված է 11 December 2007 
  13. SA News/Staff Reporter (22 May 2014)։ «Jacob Zuma elected president»։ iafrica.com։ Արխիվացված է օրիգինալից 21 June 2014-ին։ Վերցված է 30 May 2014 
  14. «SA's Mbeki says he will step down»։ London, UK: BBC News։ 20 September 2008։ Վերցված է 21 September 2008 
  15. Conway-Smith Erin (18 December 2012)։ «Jacob Zuma re-elected as head of ANC»։ The Telegraph։ Արխիվացված օրիգինալից 1 January 2014-ին։ Վերցված է 27 November 2013 
  16. «Budget 2018 is Zuma's Costly Legacy»։ Mail & Guardian։ Վերցված է 28 February 2018 
  17. Herman Paul (18 December 2017)։ «Ramaphosa wins ANC presidency – AS IT HAPPENED»։ News24 (անգլերեն)։ Արխիվացված օրիգինալից 18 December 2017-ին 
  18. «Time’s up: Jacob Zuma has resigned»։ Mail & Guardian։ 14 February 2018։ Արխիվացված օրիգինալից 14 February 2018-ին 
  19. Gordin, J: Zuma, A Biography, page 1. Jonathan Ball, 2008.
  20. The Trials of Jacob Zuma Archived 16 December 2017 at the Wayback Machine., BBC, 15 December 2017.
  21. Gordin, J: Zuma, A Biography, pg 4. Jonathan Ball, 2008.
  22. «The disastrous legacy of South Africa’s President Jacob Zuma»։ The Economist։ 14 February 2018։ Արխիվացված օրիգինալից 15 February 2018-ին 
  23. «The Jacob Zuma Page»։ ANC։ Արխիվացված է օրիգինալից 4 May 2013-ին։ Վերցված է 13 August 2011 
  24. «Biography of Jacob ZUMA»։ African Success։ Արխիվացված օրիգինալից 10 July 2012-ին։ Վերցված է 18 October 2012 
  25. Smith David (20 April 2009)։ «Jacob Zuma the chameleon brings South Africans joy and fear»։ The Guardian (London, UK)։ Արխիվացված օրիգինալից 12 January 2017-ին 
  26. 26,0 26,1 Beresford David (22 February 2009)։ «Zuma's missing years come to light»։ The Times (UK)։ Արխիվացված է օրիգինալից 28 February 2009-ին 
  27. 27,0 27,1 27,2 27,3 27,4 «Jacob Gedleyihlekisa Zuma»։ SA History Online։ Արխիվացված օրիգինալից 8 July 2017-ին։ Վերցված է 17 February 2018 
  28. «Fifa gives Zuma his ref's certificate»։ SouthAfrica.info։ 30 June 2009։ Արխիվացված է օրիգինալից 11 May 2011-ին։ Վերցված է 3 November 2009 
  29. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ anc-bio2 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  30. Trewhela Paul (15 February 2009)։ «Jacob Zuma in exile: three unexplored issues»։ Արխիվացված օրիգինալից 28 February 2009-ին 
  31. Gevisser Mark (2007)։ Thabo Mbeki: The Dream Deferred 


ԳրականությունԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել

Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Ջեյքոբ Զումա հոդվածին
Քաղաքական պաշտոններ
Նախորդող:
Թաբո Մբեկի
ՀԱՀ խորֆրդարանի նապագահ
1999–2005
Հաջորդող:
Փումզիլե Մլամբո-Նգցուկա
Նախորդող:
Կգալեմա Մոտլանտե
ՀԱՀ նախագահ
2009–2018
Հաջորդող:
Սիրըլ Ռամափոսա
Պաշտոն քաղաքական կուսակցությունում
Նախորդող:
Թաբո Մբեկի
Աֆրիկայի Ազգային Կոնգրեսի նախագա
2007–2017
Հաջորդող:
Սիրըլ Ռամափոսա