Պլանաչափություն, արտադրության կազմակերպման և իրականացման սոցիալիզմին բնորոշ ձև, երբ հասարակական վերարտադրության համամասնությունները սահմանվում և պահպանվում են գիտակցաբար։

ԱշխատանքԽմբագրել

Աշխատանքի ամեն մի պրոցես ենթադրում է գիտակցված կազմակերպում՝ պլանաչափություն։ Այդ իմաստով այն հատուկ է հասարակական տնտեսական բոլոր ֆորմացիաներին, սակայն դրա շրջանակները պայմանավորված են հասարակության արտադրողական ուժերի զարգացման մակարդակով և տիրապետող արտադրական հարաբերություններով։

Նյութական նախադրյալներԽմբագրել

Հասարակական արտադրության պլանաչափ կազմակերպման նյութական նախադրյալները ստեղծվում են խոշոր մեքենայական արտադրության առաջացման պլանաչափության զարգացման պրոցեսում, որը որակական նոր աստիճանի է բարձրացնում աշխատանքի ու արտադրության հասարակական բնույթը։

Կապիտալիզմի ժամանակ արտադրությունը կազմակերպվում, պլանավորվում է յուրաքանչյուր առանձին ձեռնարկությունում, սակայն հասարակության մասշտաբով իշխում է անարխիան։ Արտադրության հասարակական բնույթի նյութի յուրացման մասնավոր կապիտալիստական ձևի միջև եղած հակասությունը հասարակական արտադրության զարգացմանը տալիս է անհամաչափ բնույթ, սրում մրցապայքարը, առաջացնում տնտեսության ճգնաժամեր։

Համընդհանուր պլանաչափություն չի ապահովում նաև պետական–մոնոպոլիստական կապիտալիզմը։ Ամբողջ ժողտնտեսության մասշտաբով արտադրության պլանչափությունը հնարավոր է դառնում միայն արտադրության միջոցների հասարակական սեփականության հասատատմամբ, սոցիալիզմի ժամանակ։

Էկոնոմիկայի պլանչափությունԽմբագրել

Էկոնոմիկայի պլանչափությունը, որպես կոմունիստական հասարակարգի տնտեսական կատեգորիա, արտահայտվում է հասարակության, աշխատանքային կոլեկտիվների և աշխատողի անմիջական հասարակական տնտեսական կապերում, ամբողջական աշխատանքի և դրա արդյունքի անմիջական հասարակական ձևում, արտադրության և հասարակական պահանջմունքների ծավալի ու կառուցվածքի միջև հասարակության կողմից մշտական համամասնություն սահմանելու և պահպանելու մեջ։

Պլանչափության իրացման գլխավոր և որոշիչ ձևը պլանավորումն է։ Պլանչափությունը սոցիալիզմի տնտեսական օրենքների գործողության ձև է։ Սոցիալիստական առանձին երկրներում արտադրական հարաբերությունների բոլոր կողմերն ու տնտեսական կապերն ունեն պլանաչափ բնույթ՝ հաշվի առնելով իրենց տնտեսական զարգացման մակարդակը և պատմական առանձնահատկությունները։

ՁևերԽմբագրել

Պլանչափությունը իրականացնում են տարբեր ձևերով։ Սոցիալիզմի երկրների ժողտնտեսական պլանների կոորդինացումը նպաստում է սոցիալիզմի համաշխարհային սիստեմի մասշտաբով պլանաչափ համամասնության սահմանմանն ու պահպանմանը։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 317