Բացել գլխավոր ցանկը

Չալդրանի ճակատամարտ (թուրք.՝ Çaldıran savaşı, պարս․՝ جنگ چالدران) տեղի է ունեցել 1514 թվականի օգոստոսի 23-ին օսմանյան և սեֆյան բանակների միջև Չալդրանի դաշտավայրում (Մակու քաղաքի մոտ՝ ներկայիս Իրանի հյուսիս-արևմուտքում) 1514-1555 թվականների թուրք-պարսկական պատերազմի սկզբին: Պատերազմն ավարտվել է Օսմանյան կայսրության բանակի հաղթանակով: Թուրքական բանակը մուտք էր գործել Սեֆյանների մայրաքաղաք Թավրիզ, որտեղ, սակայն, մնալ չկարողացավ և ստիպված էր նահանջել:

Չալդրանի ճակատամարտ
Sekumname1525 Chaldiran battle.jpg
Թուրք–պարսկական պատերազմ 1514-1555 թվականներին
Թվական 1514 թվականի օգոստոսի 23
Վայր Չալդրան (Մակու քաղաքի մոտ)
Արդյունք Օսմանյան Թուրքիայի հաղթանակ
Հակառակորդներ
Fictitious Ottoman flag 2.svg Օսմանյան Թուրքիա Flag of Persia (1502-1524).svg Սեֆյան Պարսկաստան
Հրամանատարներ
Սելիմ Ահեղ Շահ Իսմայիլ

Պատերազմող կողմերԽմբագրել

  • Օսմանյան կայսրության բանակը անկանոն ծանր հեծելազորից (սիփհաիններ),հետևակից և կամավոր ստորաբաժանումների հետևակից ու վոյնուկներից (կամավորներ բալկանյան մարզերից) բացի ներառում էր իր մեջ կանոնավոր գվարդիան, որի հիմնական մասը ենիչերների, սիփհայինների ու հրետանու ստորաբաժանումներն էին:
  • Սեֆյանների բանակը մեծամասամբ անկանոն էր, որի հիմքը կազմում էր ղզլբաշների ծանր հեծելազորը: Ծանր հեծելազորի գործունեությանը մեծապես օգնում էր թեթև հեծելազորը: Հետևակ և հրետանի պարսկական բանակը չուներ: Զորքը ձևավորվել էր շահին ենթակա խաների և նրանց անձնական դրուժինայի կոչով:
 
Հուշարձան կոթող Չալդրանի ճակատամարտի վայրում, տեղադրված 2003 թվականին
 
Շահ Իսմայիլի անձնական իրեր՝ հափշտակված Սելիմ Ահեղի կողմից Չալդրանի ճակատամարտի ժամանակ, Ստամբուլի Թոփքափ թանգարան

Ճակատամարտի ընթացքԽմբագրել

Ճակատամարտից առաջ Իսմայիլի հրամանատարներն առաջարկել էին գիշերով հարձակվել հակառակորդի վրա, որպեսզի օսմանյան հրետանու համար լինեն անխոցելի, ինչին Իսմայլը պատասխանել է. «Ես գիշերով քարավանի վրա հարձակվող ավազակ չեմ»: Արդյունքում, ճակատամարտը սկսվել էր առավոտյան թուրքական ենիչերների հարձակմամբ: Դրան ի պատասխան, Իսմայիլը հրամայել էր կասեցնել հարձակումը ծանր հեծելազորով: Շահ Իսմայիլն անձամբ էր պայքարել թուրքական բանակի հրամանատար Մալկոչողլու Բալի-Բեյի դեմ: Սեֆյանների խանր հեծելազորը պարտության էր մատնել ենիչերներին, բայց թուրքերն օգնության ուղարկեցին իրենց հեծելազորին՝ սիփհայիններին: Սակայն սրանք հաջողություն չունեցան և հետ շպրտվեցին: Շահ Իսմայիլը հրամանայել էր հարձակվել թուրքերի վրա բոլոր ուղղություններով: Նրա բանակը գլխավորում էր ծանր հեծելազորը: Բայց, հայտնվելով հակառակորդի շարքերում, պարսկական ծանր հեծելազորը անզոր եղավ թուրքական հրետանու հուժկու հարվածներին, որը կրակում և շարքից հանում էր հեծելազորին՝ թույլ չտալով նրանց մոտենալ թուրքական բանակի դիրքերին: Կործանելով ծանր հրետանին, որը պարսկական բանակի գլխավոր հարվածային ուժն էր ճակատամարտում, փաստորեն, որոշել էր պայքարի ելքը, քանի որ թեթև հեծելազորը և հետևակը ազդեցիկ դեր չունեին և չէին կարող մրցակցել ենիչերների ստորաբաժանման հետ: Իսկ թուրքերի նոր հարձակումը բերեց պարսիկների պարտության:

Ճակատամարտի ելքի վրա մեծապես ազդեցություն են ունեցել թուրքական բանակի տեխնիկական ու որակական առավելությունները, որն ուներ կանոնավոր ծանր հեծելազոր, ինչպես նաև կանոնավոր հետևակ ու հրետանի ի տարբերություն պարսկականի, որն իրենից ներկայացնում էր տիպիկ միջնադարյան բանակ, որի գլխավոր ուժը համարվում էր անկանոն ծանր հեծելազորը: Միայն ծանր հեծելազորն էր ի վիճակի հաղթանակ ապահովել իրենց բանակին. հակառակորդի հրետանին ուժեղ գտնվեց:

Ճակատամարտի դաշտԽմբագրել

Ճակատամարտի տեղանքը գտնվում է Չալա Աշակ գյուղից ոչ հեռու, Մակուից հարավ: 2003 թվականին ճակատամարտի վայրում կառուցվել է մեծ աղյուսե գմբեթ և պարսիկների գլխավոր հրամանատարներից մեկի՝ Սեյիդա Սադրադինի հուշարձանը:

ՆշանակությունԽմբագրել

  • Թուրք-իրանական ներկայիս սահմանի ձևավորում
  • Սեֆյանների մայրաքաղաքաի տեղափոխում Թավրիզից Ղազվին