Շերտավոր կատուն և ծեծեռնակ Սինյան

«Շերտավոր կատուն և ծեծեռնակ Սինյան» (պորտ.՝ O Gato Malhado e a Andorinha Sinhá), բրազիլացի գրող Ժորժի Ամադուի ստեղծագործությունը, որ գրվել է 1948 թվականին և առաջին անգամ հրատարակվել 1976 թվականին։

Շերտավոր կատուն և ծեծեռնակ Սինյան
պորտ.՝ O Gato Malhado e a Andorinha Sinhá
Տեսակգրական ստեղծագործություն
ՀեղինակԺորժի Ամադու
ԵրկիրFlag of Brazil (1968–1992).svg Բրազիլիա
Բնագիր լեզուպորտուգալերեն
Գրվել է1948
Հրատարակություն1976

Ստեղծման պատմությունԽմբագրել

Ստեղծագործությունը գրվել է «Ազատության ընդհատակ» եռագրության վրա աշխատանքն սկսելուց առաջ, որին գրողը ձեռնամուխ է եղել Պրահայում։ Հեքիաթի՝ 1976 թվականին Բրազիլիայում պորտուգալերենով և Լոնդոնում անգլերենով լույս տեսած առաջին հրատարակության նախաբանում Ամադուն ներկայացրել է դրա ստեղծման հանգամանքները. «Շերտավոր կատվի և Սինյա ծիծեռնակի սիրո պատմությունը ես գրել եմ 1948 թվականին Փարիզում, որտեղ ապրում էի այդ ժամանակ կնոջս ու որդուս՝ Ժուան Ժորժիի հետ, երբ լրացել էր նրա մեկ տարին»[1]։ Դա եղել է նվեր որդու ծննդյան առթիվ, և Ամադուն հույս է ունեցել, որ նա կընթերցի գիրքը, երբ սովորի կարդալ[2]։ Ըստ բնաբանի՝ թեման վերցվել է բահիացի բանաստեղծ Էշտեվան դա Էշկունից (Estêvão da Escuna)։ Գրողը մտադրություն չի ունեցել հրատարակել հեքիաթը, և այն երկար ժամանակ մնացել է նրա ձեռագրերի մեջ։ 1976 թվականին Բրազիլիայում Ժուան Ժորժի Ամադուն գտել է հեքիաթի տեքստն ու առաջին անգամ ընթերցել այն։ Այդ ժամանակ էլ Ժուանի հետ ստեղծագործությունը կարդացել է բրազիլացի հայտնի նկարիչ Կարիբեն (պորտ.՝ Carybé)[2], Hector Julio Páride Bernabó, 1911-1997), որը նկարազարդել է հեղինակի «Ժուբիաբա», «Կում Օգումա», «Սրբի անհետացումը» և «Մերձափնյա նավարկություն» ստեղծագործությունները[3]։ Ոգեշնչվելով այդ պատմությունից՝ վերջինս ջրաներկով նկարել է գլխավոր հերոսներին հեքիաթի մեքենագիր տեքստով թղթերի հակառակ կողմում։ Նկարազարդումներն այնքան հաջող են եղել, որ գրողը որոշել է հրատարակել դրանք տեքստի հետ միասին։

«Շերտավոր կատուն և ծեծեռնակ Սինյան» հեքիաթն առաջին անգամ հրատարակվել է 1976 թվականին Բրազիլիայում՝ Ռիո դե Ժանեյրոյում[1]։ Նույն թվականին այն անգելերենով հրատարակվել է նաև Լոնդոնում։ Բնօրինակ լեզվով այն լույս է տեսել նաև Պորտուգալիայում։ Թարգմանվել է գալիսերեն, հունարեն, գուարանի լեզվով, իսպաներեն, իտալերեն, գերմաներեն, ռուսերեն, թուրքերեն, ֆիններեն, ֆրանսերեն, ճապոներեն[1]։

Ստեղծագործության հիման վրա ստեղծվել են բալետ և թատերական ներկայացում[1]։ 2013 թվականին բելառուս ռեժիսոր Ալեքսանդր Աբրամովիչի «Շերտավոր կատվի և սինյորիտա Ծեծեռնակի սիրո պատմությունը» մանկական ներկայացումը XIV Բրյանցևյան միջազգային փառատոնի շրջանակներում ցուցադրվել է Ալեքսանդր Բրյանցևի անվան պատանի հանդիսատեսի թատրոն[4]։

Ըստ Ե. Բելյակովայի՝ Ամադուի՝ «նախաճգնաժամային» շրջանում գրված այս ստեղծագործությունն իր գեղարվեստական վարպետությամբ չի զիջում ավելի ուշ շրջանի նրա աշխատանքներին։ Արդեն այս հեքիաթում երևում է Ամադուի ձևավորված ոճը՝ նուրբ ու հումարային, որը հետագայում օգտագործվել է «Դոնա Ֆլորն ու իր երկու ամուսինները» և «Հրաշքների կրպակ» վեպերում[5]։ Այն դեպքում, որ Շերտավոր կատուն հավերժական հանգիստ է գտնում Բոժոժավոր օձի գրկում, հետագա մի շարք ստեղծագործությունների հերոսները մահ են գտել ծովի գրկում։ Հեքիաթը յուրօրինակ ուսումնասիրություն է սոցիալական տարբեր խմբերի ներկայացուցիչների միջև սիրո անհնարինության վերաբերյալ։ Հետագայում Ամադուն ֆրեյդիզմի, մոնոգամիայի ու պոլիգամիայի, ամուսնության և ընտանիքի վերաբերյալ մտորումներն արտացոլել է «Դոնա Ֆլոր» վեպում։

ԿերպարներԽմբագրել

  • Շերտավոր կատու (O Gato Malhado)
  • Սինյորիտա Ծիխեռնակ[6] կամ ծիծեռնակ Սինյա (A Andorinha Sinhá)[2], որտեղ Sinhá դարձել է ծիծեռնակի անունը՝ կազմվելով Senhorita բառի կրճատված ձևից
  • Ծեր Բու (A Velha Coruja), Ծիխեռնակի կնքամայրը
  • Սուրբ Թութակ (O Reverendo Papagaio), աստծո օրենքը դասավանդող
  • Անեղջյուր կով Ռաշել Պուսիո (A Vaca Mocha), արգենտինական, երբեմն անցնում է իսպաներենի
  • Ծիծեռնակի հայրը (O Pai Andorinha)
  • Ծիխեռնակի մայրը (A Mãe Andorinha)
  • Սոխակ (O Rouxinol) – երաժշտության ուսուցիչ, Ծիծեռնակի փեսացուն, «հայտնի տրուբադուր»[2]
  • Դոդո Կուրուրու (O Sapo Cururu) – ակադեմիկոս, սոցիոլոգիայի պրոֆեսոր, փիլիսոփայության դոկտոր, լեզվաբանության պրոֆեսոր
  • Թուխս Կարիժո[7] (A Galinha Carijó, պորտ.՝ carijós կարիժոս – գուարանի խմբին պատկանող հնդկացիներ)
  • Բոժոժավոր օձ (A Cobra Cascavel)
  • Արևածագ, Ժամանակ Քամի, Գիշեր, Արև, Գարուն, տարբեր կենդանիներ ու թռչուններ, այգու ծառեր ու բույսեր։

ԲարոյախոսությունԽմբագրել

Պատումի ընթացքում Շերտավոր կատուն ենթարկվում է մետամորֆոզների. Գարնան գալու հետո փոխվում են նրա արտաքին տեսքն ու ներքին կերպարը. այգու բոլոր բնակիչներին անհանգստություն պատճառող չարագործից նա սիրային զգացմունքների շնորհիվ վերածվում է սոնետ գրող բարեհամբույր բանաստեղծի։ Ցեղատեսակային սահմանների ճակատագրական անհաղթահարելիությունը, որի պատճառով «Ծիծեռնակը չի կարող ամուսնանալ Կատվի հետ», հանգեցնում է գլխավոր հերոսի մահվան այգու մութ անկյուններում։ «Շերտավոր կատուն և ծեծեռնակ Սինյան» ստեղծագործությունն ուղղված է ոչ միայն երեխաներին, այլ նաև մեծահասականերին. հեղինակը կոչ է անում ավելի թեթև վերաբերվել այլ դասակարգերի ու էթնոսների ներկայացուցիչներին, հաղթահարել երեսպաշտությունն ու նենգությունը։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Fundação
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Белякова, 2010, Приложение
  3. «Carybé»։ Ilustradores (պորտուգալերեն)։ Fundação Casa de Jorge Amado։ Արխիվացված է օրիգինալից 2019-01-03-ին։ Վերցված է 2018-01-03 
  4. «XIV Международный «Брянцевский фестиваль» в [[Ալեքսանդր Բրյանցևի անվան պատանի հանդիսատեսի թատրոն|ТЮЗ]]е»։ Администрация Санкт-Петербурга։ Վերցված է 2018-01-03 
  5. Белякова, 2010, Глава 15. «Живой классик». 80-е годы
  6. Бреверн, 1980
  7. Бреверн, 1980, էջ 208

ԳրականությունԽմբագրել

  • Амаду Ж. История любви Полосатого кота и сеньориты Ласточки = O Gato Malhado e a Andorinha Sinhá: Uma História de Amor / Пер. с португ. Л. Э. Бреверн // Иностранная литература : Литературно-художественный журнал. — М., 1980. — С. 205—217. — ISSN 0130-6545.
  • Амаду Ж. Полосатый Кот и Ласточка Синья (История одной любви) = O Gato Malhado e a Andorinha Sinhá: Uma História de Amor : Приложение / Пер. с португ. Е. И. Беляковой // «Русский» Амаду и бразильская литература в России / Белякова Е. И. — М. : Институт Латинской Америки РАН, 2010. — 224 с. — 400 экз. — ISBN 978-5-201-05456-4.

Արտաքին հղումներԽմբագրել