Յան Քշիշտոֆ Դամել,[4][5][6] (լեհ.՝ Jan Krzysztof Damel), հայտնի է նաև Յոնաս Դամելիս (Jonas Damelis) և Յոհան Դամել (Johann Damehl) անուններով (1780[1][2][3][…], Ելգավա, Կուռլանդական դքսություն - օգոստոսի 30, 1840(1840-08-30)[2], Մինսկ, Ռուսական կայսրություն)[7][8], լեհ նեոկլասիցիստ նկարիչ, ով ապրել ու ստեղծագործել է Լեհաստանի բաժանումների դարաշրջանում և կապված է եղել Վիլնյուսի (Լիտվայի ներկայիս մայրաքաղաքի) համալսարանի արվեստի դպրոցի հետ։ Նրան իրենց արվեստագետն են համարում լեհերը, բելառուսները, լիտվացիները։

Յան Դամել
լեհ.՝ Jan Krzysztof Damel
Jan Damiel. Ян Дамель (1817).jpg
Ծնվել է1780[1][2][3][…]
ԾննդավայրԵլգավա, Կուռլանդական դքսություն
Վախճանվել էօգոստոսի 30, 1840(1840-08-30)[2]
Մահվան վայրՄինսկ, Ռուսական կայսրություն
ՔաղաքացիությունFlag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն և Royal Banner of Stanisław II of Poland.svg Ռեչ Պոսպոլիտա
ԿրթությունՎիլնյուսի համալսարան
Մասնագիտություննկարիչ
Ոճնեոդասականություն և ռոմանտիզմ
Ժանրդիմապատկեր, պատմական գեղանկարչություն և հոգևոր արվեստ
Jan Krzysztof Damel Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Դամելը (Դամելիսը) ծնվել է Կուռլանդական դքսության Միտավա քաղաքում (ներկայումս՝ Լատվիայի Հանրապետության Ելգավա քաղաքը), որտեղ էլ անց է կացրել իր մանկությունն ու պատանեկությունը։ Սովորել է Վիլնոյի (ներկայիս Վիլնյուսի) համալսարանում՝ աշակերտելով նկարիչներ Յան Ռուստեմին ու Ֆրանցիշեկ Սմուգլևիչին։ 1809 թվականին ավարտել է համալսարանը՝ ստանալով նկարչի որակավորում։ Բնակություն է հաստատել և սկսել է ստեղծագործել Վիլնոյում։ 1820 թվականին ցարական կառավարությունը նրան աքսորել է Սիբիր։ Աքսորավայրից վերադառնալուց հետո բնակվել է Սանկտ Պետերբուրգում, այնուհետև տեղափոխվել է Մինսկ։

 
Վիեննայի ճակատամարտը, 1683

Յան Դամելիսը համարվում է ներկայիս Բելառուսի տարածքում պատմական ժանրով և նեոկլասիցիստական ոճով ստեղծագործած լավագույն նկարիչներից մեկը, եթե որ հենց ամենալավը[8][9]։ Նրա հիշարժան աշխատանքներից են պատմական այնպիսի իրադարձություններ պատկերող նկարները, ինչպես՝ Կոսցյուշկոյի ղեկավարած ապստամբությունը, Նապոլեոնի բանակի մուտքը Վիլնո, Ուլրիխ ֆոն Յունգինգենի մահը Գրյունվալդի ճակատամարտի ժամանակ, Վիեննայի ճակատամարտը... Արվեստագետի բարձր վարպետությունը դրսևորվել է նաև նրա վրձնած դիմանկարներում, գծանկարներում, կրոնական թեմաներով կոմպոզիցիաներում։ Վարպետ նկարչի ստեղծագործությունները ներկայումս պահվում ու ցուցադրվում են Լիտվայի, Լեհաստանի, Բելառուսի թանգարաններում ու պատկերասրահներում։ Դամելը միաժամանակ զբաղվել է մանկավարժական աշխատանքով, կերպարվեստի բնագավառում իր կուտակած գիտելիքներն ու հմտությունները փոխանցել պատանիների ու երիտասարդների։ Նրա հաջողակ աշակերտներից էր Միխալ Կուլեշան։

ԳրականությունԽմբագրել

  • Rastawiecki E. Slownik malarzòw polskich tudziez obcych w Polsce osiadlych lub czasowo w niej przebywajacych. — T.1. — Warszawa, 1850. — S. 128.
  • Szemesz А. Wspomnienia o Damelu // Athenaeum. — T. 2. — Wilno, 1842. — S. 170.
  • Joanna Woch. Podróże I ekspedycje naukowe polskich artystów po Sybirze w pierwszej połowie XIX wieku (Jan Damel, Leopold Niemirowski, Bronisław Zaleski) // Sztuka Europy Wschodniej Искусство Восточной Европы Art of the East Europe. T. 1. Polska – Rosja: Sztuka I historia Польша – Россия: Искусство и история. Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata & Wydawnictwo Tako. – Warszawa – Torun, 2013. (370 s.). – S. 327-332.

Joanna Woch. Podróże I ekspedycje naukowe polskich artystów po Sybirze w pierwszej połowie XIX wieku (Jan Damel, Leopold Niemirowski, Bronisław Zaleski) // Sztuka Europy Wschodniej Искусство Восточной Европы Art of the East Europe. T. 1. Polska – Rosja: Sztuka I historia Польша – Россия: Искусство и история. Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata & Wydawnictwo Tako. – Warszawa – Torun, 2013. (370 s.) - S. 328-332. https://www.hse.ru/pubs/share/direct/document/127562475(չաշխատող հղում)

ՊատկերասրահԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 Union List of Artist Names
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Benezit Dictionary of Artists — 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7
  3. 3,0 3,1 CERL ThesaurusConsortium of European Research Libraries.
  4. Elżbieta Wojtałowa, Barbara Małkiewicz, Halina Blak (2001)։ Polish painting of the 19th century։ Muzeum Narodowe w Krakowie (National Museum, Kraków) – via Google Books 
  5. Jan Krzysztof Damel։ Biuletyn historii sztuki (French, Polish)։ Volumes 37-38 (Państwowy Instytut Sztuki (Poland), Politechnika Warszawska, Stowarzyszenie Historyków Sztuki)։ 1975։ Original from the University of Michigan, Digitized 17 Aug 2010 – via Google Books 
  6. Władysława Jaworska (1995)։ Jan Krzysztof Damel։ Polish masters from the Kosciuszko Foundation collection (Kosciuszko Foundation)։ ISBN 0917004248 – via Google Books 
  7. Romualdas Budrys։ «ART EXHIBITION "VILNIUS CLASSICISM"»։ Association of Lithuanian Museums and Lithuanian Art Museum։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-12-03-ին։ Վերցված է 2016-12-24 – via archived copy 
  8. 8,0 8,1 «Anniversaries of Great Personalities and Important Events (1979-1980)»։ UNESCO։ Վերցված է 2010-07-22 
  9. Dietrich Beyrau, Rainer Lindner (2001)։ Handbuch der Geschichte Weissrusslands (գերմաներեն)։ Vandenhoeck & Ruprecht։ էջ 124։ ISBN 978-3-525-36255-6 

Արտաքին հղումներԽմբագրել