Մեդեա Աբրահամյան

հայ թավջութակահար

Մեդեա Վարդանի Աբրահամյան (ռուս.՝ Медея Абрамян, անգլ.՝ Medea Abrahamyan, մարտի 8, 1932(1932-03-08), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ թավջութակահարուհի, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1980)։ Հայֆիլհարմոնիայի մենակատարուհի (1956 թվականից)։

Մեդեա Աբրահամյան
Մեդեա.jpg
Ի ծնե անունՄեդեա Վարդանի Աբրահամյան
Ծնվել էմարտի 8, 1932(1932-03-08) (88 տարեկան)
Հայաստան
ԵրկիրFlag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Flag of Armenia.svg Հայաստան
Մասնագիտությունուսուցչուհի և թավջութակահար
Գործիքներթավջութակ
ԿրթությունԵրևանի Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոց և Մոսկվայի Չայկովսկու անվան պետական կոնսերվատորիա
Պարգևներ«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալ, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ և ՀԽՍՀ պետական մրցանակ
Medea Abrahamyan Վիքիպահեստում

Նրա նվագացանկում ընդգրկված է եղել թավջութակի ավելի քան 300 ստեղծագործություն, որոնցից շուրջ 120-ը գրված է եղել հենց նրա համար և նվիրվել է նրան։ Նրա լեգենդար անունն այսօր դարձել է դասական կատարողական արվեստի խորհրդանիշ[1][2]:

ԿենսագրությունԽմբագրել

Ծնվել է 1932 թվականի մարտի 8-ին, Երևանում, արվեստագետների ընտանիքում[3]:

ԸնտանիքըԽմբագրել

Հայրը՝ Վարդան Հակոբյանը, ծնվել է 1903 թ., Երևանում: Պապը՝ Մամիկոն Ակոպովը, բնիկ նախիջևանցի էր (Նախիջևանի Այլապատ գյուղից): Վ. Հակոբյանը երաժշտական կրթությունը ստացել է Երևանի կոնսերվատորիայում՝ աշակերտելով մեծանուն կոմպոզիտոր Ալեքսանդր Սպենդիարյանին: Այնուհետև կրթությունը շարունակել է Լենինգրադի կոնսերվատորիայում և երկար տարիներ որպես կոնտրաբասիստ նվագել է Լենինգրադի Ս. Կիրովի անվան օպերայի և բալետի պետական ակադեմիական թատրոնի (Մարիինյան) նվագախմբում:

Մայրը՝ Էմմա Սերգեյի Աբրահամյանը, ծնվել է 1909 թ., Թբիլիսիում: Ավարտել է Երևանի Ժդանովի (այժմ՝ Վ. Բրյուսովի) անվան ռուսական պետական մանկավարժական ինստիտուտի ռուսաց լեզվի և գրականության բաժինը: Որպես ռուսաց լեզվի ուսուցչուհի՝ երկար տարիներ աշխատել է Երևանի Հովհ. Թումանյանի անվան թ. 28 միջնակարգ դպրոցում և պրոֆտեխնիկական ուսումնարանում:

  Առանց մայրիկիս ակտիվ դերակատարության՝ ես չէի հասնի այն հաջողություններին, որոնք կարևորագույն մեկնակետեր հանդիսացան իմ հետագա կատարողական գործունեության համար: Նա ինձ ստիպում էր վեր կենալ առավոտյան ժամը 6-ին և պարապել մինչև ուշ երեկո:
- Մեդեա Աբրահամյան
 


Ծնողները մինչ Մեդեայի լույս աշխարհ գալն ամուսնալուծվել են: Մեդեա Աբրահամյանը վաղ տարիքից մեծացել է մոր և նրա հարազատների խնամքի ներքո:

Մորական պապը՝ Սարգիս Աբրահամյանը (1883, Արդանուջ - 1955, Երևան), եղել է լուսանկարիչ և գեղանկարիչ: Որոշ ժամանակ աշխատել է Գ. Խանոյանի լուսանկարչատանը: Տատը՝ Սաթենիկ Աբրահամյան-Դոմինիկյանցը (1887, Կարս - 1954, Երևան), 1920-1930-ական թթ. խաղացել է Հայաստանի նորաստեղծ Առաջին պետական թատրոնին (այժմ՝ Գ. Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոն) կից ստուդիայում, որտեղ նրա խաղընկերներն էին նշանավոր դերասաններ Ռուզաննա և Վավիկ Վարդանյանները, Գուրգեն Ջանիբեկյանը և ուրիշներ:

Մանկության ծանր հիշողություններից է քսանամյա մորեղբոր՝ Պավել Աբրահամյանի աքսորը Կոմի Հանրապետություն: Նա, որպես էքսկուրսավար, աշխատանքի էր անցել Հայաստանի պետական պատկերասրահում: Գրում էր բանաստեղծություններ և ջութակ էր նվագում:

ԿրթությունԽմբագրել

Մեդեա Աբրահամյան-երաժշտի ճակատագրի առաջին կանխագուշակը եղավ Ռոմանոս Մելիքյանը: Ազգային երաժշտության զարգացման խնդիրներով ակտիվորեն զբաղվող կոմպոզիտորն ու հասարակական գործիչը, մանկապարտեզներում փնտրելով երաժշտական ընդունակություններով օժտված երեխաների, մի առանձին ուշադրություն է դարձնում Մեդեայի երգելուն. «Այս երեխան անպայման երաժիշտ կդառնա»:

Ճակատագրական եղավ նաև հայ երաժշտական մշակույթի մեկ այլ նշանավոր գործչի, անվանի դիրիժոր, կոնսերվատորիայի այդ տարիների ռեկտոր Կոնստանտին Սարաջևի մասնակցությունը: Բավարարվելով դպրոց ընդունվող աղջնակի երաժշտական ունակություններով, մանրամասն նայելով նրա ձեռքերի և մատների կառուցվածքին, ասում է Մեդեային. «Մայրիկիդ ասա, թող քեզ փոքրիկ թավջութակ գնի»: Իսկ այդ տարիներին հազվադեպ էր աղջկան առաջարկվում թավջութակ նվագել:

1941-1950 թթ. սովորել է Երևանի Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում (Կոնստանտին Խիզանյանի և Լևոն Գրիգորյանի դասարան):

  Դասարանում պարապմունքները երբեմն ընթանում էին մթության մեջ: Օդային տագնապի ազդանշանի ժամանակ, երբ անջատում էին լույսը, Կ. Խիզանյանը ստիպված էր լինում վատնել լուցկու բոլոր տուփերը, որպեսզի լուսավորեր նոտաները:
- Մեդեա Աբրահամյան
 


1950-1953 թթ. կրթությունը շարունակել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում (Լևոն Գրիգորյանի դասարան): 1953 թվականին Մեդեա Աբրահամյանը մասնակցել է Բուխարեստի երիտասարդության և ուսանողության չորրորդ համաշխարհային փառատոնին: Մոսկովյան լսումների ժամանակ ժյուրիի կազմում էր աշխարհահռչակ թավջութակահար Մստիսլավ Ռոստրոպովիչը, ով Մեդեայի ելույթից հետո անցավ ետնաբեմ և նրան առաջարկեց սովորել իր դասարանում: Ռոստրոպովիչն անձամբ դիմում է Մոսկվայի կոնսերվատորիայի ռեկտոր Ա. Սվեշնիկովին՝ Մեդեային Երևանի կոնսերվատորիայից Մոսկվա տեղափոխելու խնդրանքով: 1953-1956 թթ. սովորել է Մոսկվայի Պ. Չայկովսկու անվան պետական կոնսերվատորիայում՝ ուսանելով Մ. Ռոստրոպովիչի դասարանում[4]: 1955 թվականին Պրահայի Հանուշ Վիհանի անվան «Պրահայի գարուն» թավջութակահարների միջազգային մրցույթում արժանացել է դափնեկրի կոչման:

  Դասերին զուգահեռ Մ. Ռոստրոպովիչն ինձ նախապատրաստեց 1955 թ. կայանալիք միջազգային մրցույթին, որին 1950 թ. մասնակցել էր նաև ինքը: Առաջին փուլում ես նվագում էի փակ վարագույրի հետևում: Ավարտին ինձ պատմեցին, որ Ռոստրոպովիչը իմ նվագից գլխի էր ընկել, որ վարագույրի հետևում ես էի: Նա, իր հուզմունքը թաքցնելու համար, դողդողացող ձեռքով փորձել էր բաժակի մեջ ջուր լցնել և, փաստորեն, «մատնել» թե՛ ինձ և թե՛ իրեն:
- Մեդեա Աբրահամյան
 


1956 թ. հայկական հեռուստատեսությունը նկարահանել է իր առաջին ֆիլմերից մեկը՝ նվիրված Պրահայի միջազգային մրցույթում դափնեկրի կոչման արժանացած Մեդեա Աբրահամյանին: Ցավոք սրտի, ֆիլմի ժապավենը համարվում է կորած:

Կատարողական գործունեությունԽմբագրել

Հայ առաջին թավջութակահարն է, ով պատուհան բացեց դեպի միջազգային հեղինակավոր բեմեր: Նա ելույթներ է ունեցել աշխարհի բազմաթիվ երկրներում՝ ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Իսլանդիայում, Արգենտինայում, Ուրուգվայում, Սիրիայում, Լիբանանում, Կորեայում, Ռումինիայում, Հունգարիայում, Բուլղարիայում, Լեհաստանում, Բելգիայում, Լյուքսեմբուրգում, նախկին խորհրդային հանրապետություններում և այլ երկրներում։ Նրան ծափահարել են աշխարհի ամենահեղինակավոր համերգասրահներում, ինչպիսիք են Նյու Յորքի «Carnegie Hall», Փարիզի «Théâtre des Champs Elysées», «Salle Pleyel», Բուենոս Այրեսի «Teatro Colón», Լյուքսեմբուրգի «Grand Théâtre», Մոսկվայի «Bolshoi Théâtre», Մոսկվայի կոնսերվատորիայի մեծ դահլիճը և այլուր:

Թավջութակային գրականության բազում ստեղծագործություններ, որոնց գերակշիռ մասի առաջին կատարողն է եղել, գրվել են Մեդեա Աբրահամյանի կատարողական արվեստի շնորհիվ: Նրան նվիրված ստեղծագործություններ են հորինել հայ և օտարազգի մի քանի տասնյակ կոմպոզիտորներ (Էդուարդ Միրզոյան, Ալեքսանդր Հարությունյան, Ավետ Տերտերյան, Էդգար Հովհաննիսյան, Արտեմի Այվազյան, Ղազարոս Սարյան, Ադամ Խուդոյան, Մարտուն Իսրայելյան, Աշոտ Զոհրաբյան, Ռուբեն Սարգսյան, Էմին Արիստակեսյան, Էդուարդ Հայրապետյան, Ալեքսանդր և Վարդան Աճեմյաններ, Սեպուհ Աբգարյան, Ալիսիա Թերզյան, Լևոն Աստվածատրյան, Սուրեն Զաքարյան, Էդուարդ Սադոյան, Յուրի Գևորգյան, Իզաբելլա Արազովա, Ֆելիքս Գլոնտի, Զոլտան Ալմաշի, Եժի Մլոդիևսկի, Թենգիզ Շավլոխաշվիլի, Վաժա Ազարաշվիլի, Յուրի Լանյուկ և ուրիշներ):

Համագործակցել է այնպիսի մեծահամբավ դիրիժորների հետ, ինչպիսիք են Օտտո Վերներ Մյուլլերը, Ֆրանչեսկո Քրիստոֆոլին, Քենեթ Քլեյնը, Խոսե Ռոդրիգես Ֆորեն, Սթեֆան Մարչեկը, Միրսեա Բասսարաբը, Վացլավ Սմետաչեկը, Սաշա Պոպովը, Նիկոլայ Անոսովը, Սոլոմոն Ֆելդմանը, Ալեքսանդր Վլադիգերովը, Օհան Դուրյանը և ուրիշներ:

Մանկավարժական գործունեությունԽմբագրել

1957 թվականից դասավանդում է Չայկովսկու անվան երաժշտական 10-ամյա դպրոցում, 1960 թվականից՝ Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում (1983 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ Նրա դպրոցն այսօր լայն ճանաչում ունի ոչ միայն Հայաստանում, այլև նրա սահմաններից դուրս: Նրա հայ, ռուս, չինացի, իրանցի և տարբեր այլ ազգությունների ուսանողներն այսօր փայլում են ԱՄՆ-ի, Մեքսիկայի, Ֆրանսիայի, Պորտուգալիայի, Գերմանիայի, Շվեյցարիայի, Բուլղարիայի և այլ երկրների բեմերում:

Որպես երաժշտական փառատոների ժյուրիի անդամ և նախագահ՝ հանդես է եկել տարբեր երկրներում, վարել վարպետության դասեր:

Հասարակական գործունեությունԽմբագրել

1965 թ. ընտրվել է Երևանի քաղաքային Սովետի պատգամավոր: Եղել է «Ֆրանսիա-ԽՍՀՄ» և «ԽՍՀՄ-Իտալիա» հասարակական կազմակերպությունների անդամ: ՀՀ պետական մրցանակի երաժշտության բնագավառի հանձնաժողովի անդամ է:

Մեդեա Աբրահամյանը կերպարվեստումԽմբագրել

Նրան անդրադարձել են կերպարվեստի հայ և օտարազգի մի շարք գործիչներ՝ Ժան Պոլ Փափազյան (Ֆրանսիա), Անատոլի Պապյան, Էդուարդ Տեր-Ղազարյան, Գեորգի Յարալյան, Էդդա Աբրահամյան, Կարապետ Մեծատուրյան, Հովհաննես Շարամբեյան, Դերենիկ Դանիելյան, Օտակար Շտեմբերա (Պրահա), Օ. Շուտ (Հունգարիա) և ուրիշներ:

Մեդեա Աբրահամյանը մանկուց արտասովոր հետաքրքրություն է ցուցաբերել գրաֆիկայի նկատմամբ: Նրա արխիվում կարելի է գտնել հայ կոմպոզիտորների և այլ թեմաներով տասնյակ ընկերական շարժեր:

Պարգևներ և կոչումներԽմբագրել

  • Պրահայի Հ. Վիհանի անվան թավջութակահարների միջազգային մրցույթի դափնեկիր (2-րդ մրցանակ), 1955
  • Հայաստանի երիտասարդության առաջին փառատոնի դափնեկիր (1-ին մրցանակ), 1957
  • Մոսկվայի երաժիշտ-կատարողների համամիութենական մրցույթի դափնեկիր (1-ին մրցանակ), 1961
  • ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ, 1963
  • Բուլղարիայի Ռուսե քաղաքի պատվավոր քաղաքացի, 1968  
  • ՀԽՍՀ պետական մրցանակ, 1973
  • ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, 1980
  • Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր, 1983
  • ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության կողմից «Աշխատանքի վետերան» մեդալ, 1987
  • Հայ արվեստի ասպետ, 2007
  • «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալ, 2012[5]
  • ՀՀ վարչապետի ոսկե հուշամեդալ, 2016
  • «Նաիրի» համահայկական երաժշտական փառատոնի գլխավոր մրցանակ «Դասական լարային նվագարաններ» անվանակարգում, 2017[6]
  • Հայաստանի երաժշտական ընկերության «Կոմիտաս» հուշամեդալ, 2018[7]

Մեջբերումներ Մեդեա ԱբրահամյանիցԽմբագրել

  Իմ երջանկությունը ես որոնել եմ երաժշտության հետ անմիջական շփմամբ: Այն ինձ համար եղել է ինքնարտահայտման միակ միջոցը, ունկնդրին իմ ձայնը հասցնելու միակ հնարավորությունը:
- Մեդեա Աբրահամյան
 


Մեջբերումներ Մեդեա Աբրահամյանի մասինԽմբագրել

  Մեդեա Աբրահամյանը նշանավոր, տաղանդավոր, վիթխարի մասշտաբի տեր կատարող է: Իր համերգային-կատարողական լայն գործունեությամբ նա հայտնի է ոչ միայն Խորհրդային միությունում, այլև նրա սահմաններից դուրս: Հատկապես ցանկանում եմ նշել նրա ներդրումը խորհրդային կոմպոզիտորների կողմից թավջութակի համար գրված երկերի ստեղծման գործում: Մասնավորապես, եթե չլիներ նրա ոգեշունչ արվեստը, մենք չէինք ունենա հայ կոմպոզիտորների հայտնի ստեղծագործությունների մի ամբողջ շարք:
- Թավջութակահար, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ, Գրեմի հնգակի մրցանակակիր Մստիսլավ Ռոստրոպովիչ
 
  Իմ ամենասիրելի երևույթներից մեկը, որ ընկալում եմ որպես հրաշք, Մեդեա Աբրահամյանն է: Չկանխատեսվող մտածողություն, տարերայնություն, ոչ սովորական անհատականություն, որում գերիշխողը երաժշտությունն է:
- Կոմպոզիտոր, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Էդուարդ Միրզոյան
 


  Մեդեայի արվեստը վաղուց ի վեր առաջ է անցել գերադրական աստիճանի որակումներից և ձեռքբերել հայկական կոնյակին բնորոշ հատկանիշներ:
- Երաժշտագետ, արվեստագիտության դոկտոր Մարգարիտա Ռուխկյան
 


  Թավջութակահարուհի Մեդեա Աբրահամյանն արտասովոր արվեստագետ է: Նրան ճանաչում և գնահատում են Եվրոպայում: Հնչյունի այնպիսի որակ, ինչպիսին ունի նա, հազվադեպ է պատահում: Նրա կատարման իրական հմայքը հաղորդում է ջերմ խառնվածքը, որը ղեկավարվում և հաղորդվում է փայլուն բանականությամբ: Դա՛ է նրա հիասքանչ կատարման հիմնական աղբյուրը:
- Երաժշտական քննադատ, ակադեմիկոս, Արգենտինայի երաժշտագետների միության հիմնադիր նախագահ Նապոլեոն Կաբրերա
 


  Դուք ծնվել եք թավջութակի համար:
- Ջութակահար, դիրիժոր, Դետմոլդի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր, Շվեյցարիայի Վալե քաղաքի միջազգային երաժշտական ակադեմիայի հիմնադիր Տիբոր Վարգա
 


  Մեդեա Աբրահամյանի փայլուն, անկրկնելի տաղանդն ու արվեստը և, անտարակույս, ստեղծագործական շահագրգռվածությունն ուղղակի շնչավորեցին թավջութակի հայ երաժշտության առաջընթացը: Հայ գործիքային երաժշտության ոչ մի ժանր այնպիսի վերելք չապրեց, ինչպես թավջութակային երաժշտությունը:
- Կոմպոզիտոր, պրոֆեսոր Աշոտ Զոհրաբյան
 


  Դու արտասովոր, բարձրակարգ երաժիշտ ես, և ես խորը համոզումով քեզ դասում եմ կատարողական արվեստի բարձունքներին: Դու աստվածային ներշնչանքով վերակերտեցիր հավերժական սիրո հնչյունային ոգին, իսկ դա հասու է միայն ականավոր արտիստական անհատականությանը: Քո հեղինակությունը երաժշտական աշխարհում և փայլուն անհատականությունն ինձ համար ունեն ծանրակշիռ նշանակություն:
- Կոմպոզիտոր, Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, պետական մրցանակի դափնեկիր Ֆելիքս Գլոնտի
 


ՊատկերասրահԽմբագրել

ԳրականությունԽմբագրել

Գրքեր

  • Աննա Բարսամյան, Արաքսի Սարյան - Մեդեա Աբրահամյան, Երևան, 2000
  • Մեդեա Աբրահամյան - Կատարողի մտորումներ, Երևան, 2014 (հայերեն և ռուսերեն)
  • Ռոզա Եղիազարյան - Մեներգ թավջութակի համար (Մեդեա Աբրահամյանի հուշերը), Երևան, 2016[8]
  • Սերգեյ Մանվելյան - Մեդեա Աբրահամյան, Երևան, 2017[9]

Նոտաներ

  • Мартуник Исраелян, Рубен Саркисян, Сонаты для виолончели и фортепиано, Москва, 1980 (редакция Медеи Абрамян) / Martunic Israelyan, Ruben Sarkisyan, Sonats for cello and piano, Moscow, 1980 (redaction by Medeia Abramyan)
  • Թավջութակի սոնատներ / Сонаты для виолончели, Երևան, 1987 (կազմող և խմբագիր՝ Մեդեա Աբրահամյան)
  • Музыка ХХ века, Произведения для виолончели соло/ С. Слонимский и др. - Москва : Музыка, 2004 (в том числе Закарян, В. М. Verbo primo ; ред. М. Абрамян)
  • Սերգեյ Աղաջանյան, Պիես երկու թավջութակի համար, Երևան, 2008 (խմբագիր՝ Մեդեա Աբրահամյան)

Հոդվածներ

  • Mladá fronta, 1955, 3.června, Praha
  • Рачев Х., Един незабравим концерт, Червено знаме, 1958, 28 ноември, Видин, България
  • 조선 방문 쏘련 예술단 본도 공연, 평얀, 평얀, 1960, 7 월 29 일
  • Jihlava, 1963, červen, Československo
  • Քէրէսթէճեան Գեղամ, Մեդէա Աբրահամեան թաւջութակահարուհի, Աշխարհ, Փարիզ, 25 Յունուար, 1964
  • Саакян Нелли, Глубокая душа виолончели, Коммунист, Ереван, 1969, 5 октября
  • Le soir, 1972, 28 décembre, Beyrouth, Liban
  • Հովհաննիսյան Արմեն, Նվիրում և վաստակ, Սովետական Հայաստան, Երևան, 1973, սեպտեմբերի 23
  • Cabrera Napoleón, Ciclo musical en el Coliseo: No sólo para Armenios, Clarin, Buenos Aires, 2 de mayo de 1973
  • F. E., Embajada Apabullante, El País, 24 de mayo de 1973, Montevideo, Uruguay                                                                                                         
  • Բերկո Մարինա, Նվիրվում է Մեդեա Աբրահամյանին..., Սովետական արվեստ, Երևան, 1978, № 2
  • Золотова Ирина, Источник взаимного обогащения (Медея Абрамян и армянская виолончельная соната), Советская музыка, Москва, 1978, № 8
  • Բրուտյան Ցիցիլիա, Հայաստան աշխարհի հրաշքներից մեկը, Հայաստան, Երևան, 1994, մայիսի 12
  • Грицевич В., На концерте Медеи Абрамян, Монреаль-Торонто, 1997, Монреаль, Канада
  • Рухкян Маргарита, Вы рождены для виолончели, Новое время, Ереван, 1999, 30 января
  • Դանիել Երաժիշտ, Միջազգային մրցույթների հայազգի առաջին դափնեկիրները, Երաժշտական Հայաստան, Երևան, 2010, № 2
  • Sarkisian Svetlana, Ritterin der armenischen Kunst: Medea Abrahamyan, Köln, 2013, № 1
  • Մանվելյան Սերգեյ, Լեգենդար ավանգարդիստը, Жам, Москва, зима-2017
  • Гомцян Н., Держащая высоту. Медее Абрамян-85, Голос Армении, Ереван, 2017, 22 декабря ևն:

Արտաքին հղումներԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Zirin Mary, Livezeanu Irina, Worobec Christine D., Farris June Pachuta (2015-03-26)։ Women and Gender in Central and Eastern Europe, Russia, and Eurasia: A Comprehensive Bibliography Volume I: Southeastern and East Central Europe (Edited by Irina Livezeanu with June Pachuta Farris) Volume II: Russia, the Non-Russian Peoples of the Russian (անգլերեն)։ Routledge։ ISBN 9781317451976 
  2. User Super։ «TEMPORARY EXHIBITION AND CONCERT DEVOTED TO THE 80TH ANNIVERSARY OF THE VIOLONCELLIST MEDEA ABRAHAMYAN»։ www.gatmuseum.am (en-gb) 
  3. Ս. Մանվելյան, Մեդեա Աբրահամյանի գերդաստանը, Հանրային ռադիո, 2020
  4. Wilson Elizabeth (2011-05-05)։ Mstislav Rostropovich: Cellist, Teacher, Legend (անգլերեն)։ Faber & Faber։ ISBN 9780571261147 
  5. Հայաստանի Հանրապետության շքանշանով և մեդալով պարգևատրելու մասին
  6. ««ՆԱԻՐԻ» ՀԻՄՆԱԴՐԱՄ | Մեդեա Աբրահամյան»։ nairifest.am (հայերեն) 
  7. «Մեդեա Աբրահամյանը փայլուն թավջութակահարուհի է. հանդիսավորությամբ նշվեց նշանավոր երաժիշտի հոբելյանը» 
  8. «Մեդեա Աբրահամյանի մասին պատմող գրքի շնորհանդեսը՝ Սպենդիարյանի տուն-թանգարանում» 
  9. «Լույս է տեսել լեգենդար թավջութակահարուհի Մեդեա Աբրահամյանի մասին պատմող ժողովածուն»։ Журнал ЖАМ