Մաքս Ժակոբ

ֆրանսիացի պոետ, նկարիչ, գրող, քննադատ

Մաքս Ժակոբ (ֆր.՝ Max Jacob, հուլիսի 12, 1876(1876-07-12)[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10][11], Կեմպեր[12][13][14][15][16][17][18] - մարտի 5, 1944(1944-03-05)[1][19][20][3][4][5][6][7][8][9][10][11][21], Drancy concentration camp, Drancy[22]), ֆրանսիացի բանաստեղծ և նկարիչ: Պատվո լեգեոնի շքանշանակիր է (1932):

Մաքս Ժակոբ
ֆր.՝ Max Jacob
Jacob, Max (1876-1944) - 1934 - Foto Carl van Vechten, Library of Congress.jpg
Ծննդյան անունֆր.՝ Max Jacob
Ծնվել էհուլիսի 12, 1876(1876-07-12)[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10][11]
ԾննդավայրԿեմպեր[12][13][14][15][16][17][18]
Վախճանվել էմարտի 5, 1944(1944-03-05)[1][19][20][3][4][5][6][7][8][9][10][11][21] (67 տարեկանում)
Վախճանի վայրDrancy concentration camp, Drancy[22]
ԳերեզմանSaint-Benoît-sur-Loire
Մասնագիտություննկարիչ, բանաստեղծ, գրող, գրական քննադատ, արվեստի քննադատ, ակնարկագիր, արձակագիր, թարգմանիչ, նկարիչ, արվեստների գործիչ, վիմագրող, նկարազարդող, pastellist և watercolourist
Լեզուֆրանսերեն[23][24][12][10][25][18][26] և կատալաներեն
ՔաղաքացիությունՖրանսիա[27][24][28][29][12][13][10][15][30][16][25][31][17][22][26][32][33][34]
ԿրթությունEcole coloniale? և Փարիզի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետ
Ժանրերվեպ
Գրական ուղղություններկուբիզմ
ՊարգևներՊատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ[35] Concours général և Mort pour la France
Max Jacob signature.svg
Max Jacob Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Գերմանական հրեաների ընտանիքից է, որոնք 1825 թվականին գաղթել են Սարբրյուկենայից (Բրետան): 1890-1891 թվականներին Փարիզում Շարկոյի մոտ բուժման կուրս է անցել: 1894 թվականից ապրել է Փարիզում, սովորել է իրավունք, 1898 թվականի դեկտեմբերին հրատարակվել է որպես գեղարվեստական քննադատ՝ Լեոն Դավիթ կեղծանվամբ: 1901 թվականին ծանոթացել է Պիկասոյի հետ (Ամբրուազ Վոլարի նկարների ցուցադրումից հետո, որին Ժակոբը գնահատել է շատ բարձր): Որոշ ժամանակ նրա հետ ապրել է Վոլտերի բուլվարի մոտ գտնվող տանը: Հնարավոր է, որ հենց Ժակոբն է անվանակոչել Ռավինյան փողոցի համար 13 տունը՝ կոչելով Բատո-Լավուար, ուր 1904 թվականին տեղափոխվել է Պիկասոն: 1904 թվականին Պիկասոյի շնորհիվ ծանոթացել է Ապոլիների, հետո Մոդիլյանիի, Բրակի, Դերենի, Ռուսսոյի և այլոց հետ: Մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել ձեռնագուշակության և ատտղագիտության հանդեպ, տարվել է կաբալլայով: Այդ շրջանում Ժակոբին հատուկ է եղել վարքի չափազանց տարօրինակ ոճ և օրիգինալ տեսքը, որով ցույց էր տալիս իմ կողմնորոշումը սեփական սեռի ներկայացուցիչների հանդեպ։

ՎերափոխումԽմբագրել

1909 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Մաքս Ժակոբի հետ միստիկ դեպք է պատահել, շատ տարիներ անց դա նկարագրել է «Պատմություն իմ վերաբերյալ»-ում (1939) [36]։ Վերադառնալով Ազգային գրադարանից Ռավինյան փողոցի № 7 տանը գտնվող իր չքավոր կացարան՝ նա Հրեշտակի պատին կարմիր պաստառների ֆոնի վրա նկատել է դեղին մետաքսով պատված, բաց կապույտ զարդարանքով կերպարանք։ Ժակոբը ընկել է ծնկների վրա, նրա աչքերը լցվել են արցունքով, նա զգացել է առեղծվածային լուսավորում։ Սակայն Ժակոբը կնքվել է շատ ուշ՝ 1915 թվականի փոտրվարի 18-ին, նրա կնքահայրը դարձել է Պիկասսոն։

1920 թվականին Պիգալի հրապարակում ընկել է ավտոմեքենայի տակ։ Իր դժվար ապաքինման մասին պատմել է «Բեոտիայի թագավորը» գրքում (1921)։ 1921-1928 և 1936-1944 թվականներին ապրել է բենեդիկտյան Սեն-Բենուա-սյուր-Լուար վանքում։ 1925-1926 թվականներին ճանապարհորդել է Իտալիայում և Իսպանիայում։ Ժակոբի գուաշային առաջին ցուցադրումը եղել է Բերխնեյմի պատկերասրահում 1926 թվականի մարտին։

Վերջին տարիներԽմբագրել

Օկուպացիայի շրջանում վիճակված է եղել կրել դեղին աստղ և չափազանց հիվանդագին կերպով է վերապրել այդ հանգամանքը: 1942-1943 թվականներին Ժակոբի քույրն ու եղբայրը մահացել են նացիստական համակենտրոնացման ճամբարներում: 1944 թվականի փետրվարի 24-ին որպես հրեա և հոմոսեքսուալ ձերբակալվել է գեստապոյի կողմից, ուղարկվել է Օռլեանի բանտ, հետո Դրանսի ճամբար, որտեղ մի քանի օրից մահացել է բրոնխների և թոքերի բորբոքումից։ 1949 թվականին Ժակոբի մարմինը տարվել է Սեն-Բենուա-սյուր-Լուարի գերեզմանոց, 1960 թվականին պաշտոնապես ճանաչվել է Ֆրանսիայի համար մահացած բանաստեղծներից, նրա անունը գրված է 1939-1945 թվականներին զոհված գրողների Փարիզի պանթեոնի հուշատախտակի վրա:

 
Մոդիլյանի. Մաքս Ժակոբի դիմանկարը, 1916—1917

ԱրվեստԽմբագրել

Սկսել է երեխաների համար գրքերից («Քաբուլի թագավորի պատմությունը», 1903), բազմիցս անդրադարձել է բրետոնական բանահյուսությանը: Ժակոբի բանաստեղծությունները լի են գրոտեսկով և բառախաղերով, մոտ են կուբիզմին և սյուրռեալիզմին:

ՃանաչումԽմբագրել

Ժակոբի բանստեղծությունների հիման վրա երգեր են գրել Էրիկ Սատին, Ֆրանսիս Պուլենկը, Անրի Սոգեն: Բանաստեղծի հայտնի դիմանկարներն ստեղծել են Մոդիլյանին, Պիկասսոն, Կոկտոն:

ՍտեղծագործություններըԽմբագրել

  • Saint-Matorel (1911, Պիկասոյի նկարազարդմամբ)
  • La Côte (1911)
  • Œuvres burlesques et mystiques de Frère Matorel (1912, Դերենայի նկարազարդմամբ)
  • Le Siège de Jérusalem‚ grande tentation céleste de Frère Matorel (1914, Պիկասոյի նկարազարդմամբ)
  • Le Cornet à dés (1917)
  • Le phanérogame (1918, վեպ)
  • La Défense de Tartufe (1919)
  • Cinématoma (1920)
  • Le laboratoire central (1921)
  • Le Roi de Béotie (1921)
  • Le Cabinet noir (1922)
  • Art Poétique (1922)
  • Filibuth ou la Montre en or (1923, վեպ)
  • Le Terrain Bouchaballe (1923, վեպ)
  • Visions infernales (1924,արձակ բանաստեղծություն)
  • L’Homme de chair et l’Homme reflet (1924, վեպ)
  • Les Pénitents en maillots roses (1925)
  • Le fond de l’eau (1927)
  • Le tableau de la Bourgeoisie (1929)
  • Rivage (1931)
  • Bourgeois de France et d’ailleurs (1932)
  • Morceaux choisis (1936)
  • Ballades (1938)
  • Derniers poèmes (1945, հետմահու)

ՖիլմերըԽմբագրել

ՀիշատակԽմբագրել

  • 1989 թվականին Ժակոբի հայրենի Կեմպեր քաղաքի տեղական թատրոնը, որը հիշատակված է «Le Terrain Bouchaballe» պիեսում (1922), ստացել է «Մաքս Ժակոբի թատրոն» անունը: Քաղաքային քոլեջը ևս կրում է բանաստեղծի անունը[37]:
  • Մաքս Ժակոբի կամուրջը, որը բացվել է 1994 թվականի դեկտեմբերին, բանաստեղծի մահից 50 տարի անց, համարվում է Օդ գետի տասը հետիոտնային կամուրջներից մեկը: Պարսպապատումը կատարվել է Դրանսի ճամբարի փշոտ մետաղալարերով, որտեղ եղել է Ժակոբը:
  • Ժակոբ Մաքսի կեմպերյան տանը, որտեղ բանաստեղծը ծնվել է ու մեծացել, 2013 թվականի փետրվարից անցկացվել են «Les Rendez-vous de Max» ամենամսյա ընթերցանություն և բանաստեղծական հավաքներ:

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 Max Jacobministère de la Culture.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Encyclopædia Britannica
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 SNAC — 2010.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 International Music Score Library Project — 2006.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Babelio
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 NooSFere — 1999.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 Library of Congress AuthoritiesLibrary of Congress.
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 10,6 Identifiants et RéférentielsABES, 2011.
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 Discogs — 2000.
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 MusicBrainz artist ID
  14. 14,0 14,1 14,2 Union List of Artist Names
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 RKDartists
  16. 16,0 16,1 16,2 16,3 Benezit Dictionary of Artists — 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7, 978-0-19-989991-3
  17. 17,0 17,1 17,2 17,3 Babelio
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  19. 19,0 19,1 19,2 Cyprien Max Jacob
  20. 20,0 20,1 20,2 Cyprien Max Jacob — 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7, 978-0-19-989991-3
  21. 21,0 21,1 21,2 Բրոքհաուզի հանրագիտարան
  22. 22,0 22,1 22,2 22,3 https://www.noosfere.org/livres/auteur.asp?numauteur=-46097&Niveau=bio
  23. Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  24. 24,0 24,1 Միջազգային նույնականացման վիրտուալ նիշք — 2012.
  25. 25,0 25,1 SNAC — 2010.
  26. 26,0 26,1 CONOR
  27. LIBRIS — 2018.
  28. German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118711113 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  29. Czech National Authority Database
  30. AGORHA
  31. Artnet — 1998.
  32. http://urn.bn.pt/nca/unimarc-authorities/txt?id=42412
  33. http://mak.bn.org.pl/cgi-bin/KHW/makwww.exe?BM=01&IM=04&NU=01&WI=A16187155
  34. Museum of Modern Art online collection
  35. Base Léonoreministère de la Culture.
  36. Christine van Rogger-Andréucci. Max Jacob: acrobate absolu. — Seyssel, 1993. — P. 71.
  37. ««Grands projets, Pôle Max Jacob»» 

ԳրականությունԽմբագրել

  • Kamber G. Max Jacob and the poetics of cubism. — Baltimore: Johns Hopkins Press, 1971.
  • Peyre A. Max Jacob quotidien. — Paris: J. Millas-Martin, 1976.
  • Schneider J.M. Clown at the altar: the religious poetry of Max Jacob. — Chapel Hill: U.N.C. Dept. of Romance Languages, 1978.
  • Mousli B. Max Jacob. — Paris: Flammarion, 2005.
  • Аполлинер Г. Макс Жакоб // Аполлинер Г. Эстетическая хирургия. — СПб: Симпозиум, 1999. С. 486.
  • Маревна (Воробьева-Стебельская М.). Моя жизнь с художниками «Улья». — М.: Искусство — XXI век, 2004.
  • Креспель Ж.-П. Повседневная жизнь Монмартра во времена Пикассо (1900—1910). — М.: Молодая гвардия, 2000. ISBN 5-235-02401-X.