Խորխե Մարիո Պեդրո Վարգաս Լյոսա (իսպ.՝ Jorge Mario Pedro Vargas Llosa, մարտի 28, 1936(1936-03-28)[1][2][3][…], Արեկիպա, Պերու), պերուացի գրող և քաղաքական գործիչ։ Արժանացել է գրականության 2010 թվականի Նոբելյան մրցանակին[36], որը նրան շնորհվել է «իշխանության կառուցվածքի մանրակրկիտ նկարագրության և անհատի դիմադրության, ընդվզման ու պարտության վառ պատկերների համար»[37]։

Մարիո Վարգաս Լյոսա
իսպ.՝ Mario Vargas Llosa
Ծննդյան անունիսպ.՝ Jorge Mario Pedro Vargas Llosa
Ծնվել էմարտի 28, 1936(1936-03-28)[1][2][3][…] (87 տարեկան)
ԾննդավայրԱրեկիպա, Պերու
Մասնագիտությունվիպասան, դրամատուրգ, քաղաքական գործիչ, լրագրող, ակնարկագիր, գրական քննադատ, համալսարանի դասախոս, արձակագիր, դրամատուրգ, փիլիսոփա, հրապարակախոս, գրող և կինոռեժիսոր
Լեզուիսպաներեն
Քաղաքացիություն Իսպանիա,  Պերու և  Դոմինիկյան Հանրապետություն[4]
ԿրթությունՍան Մարկոս համալսարան (1958), Մադրիդի Կոմպլուտենսե համալսարան (1971), Leoncio Prado Military Academy? (դեկտեմբեր 1951), Colegio La Salle? (դեկտեմբեր 1949) և Q5777167? (դեկտեմբեր 1952)
Գրական ուղղություններմոգական ռեալիզմ և Latín mmg todos?
Ուշագրավ աշխատանքներThe Time of the Hero?, The Green House? և Conversation in the Cathedral?
ԱնդամակցությունԻսպանիայի արքայական ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Բրազիլական գրականության ակադեմիա, «Մոն Պելերին» համայնք, Peruvian Academy of Language?, Inter-American Dialogue? և Ֆրանսիական ակադեմիա[5][6]
ԿուսակցությունLiberty Movement?, Liberty Movement?[7] և People's Liberty?[8]
ԱշխատավայրՓրինսթոնի համալսարան, Լոնդոնի թագավորական քոլեջ, La Crónica?, La Industria?, Բարսելոնայի ինքնավար համալսարան և Հարվարդի համալսարան[9]
Պարգևներ
Արվեստների և գրականության շքանշանի կոմանդոր[16] Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ Ավստրիական պատվո նշան «Գիտության և արվեստի համար» Commander of the Order of the Aztec Eagle Պերուի Արևի շքանշանի ադամանդներով Մեծ խաչ Grand Cross of the Order of Boyacá[31] Քրիստափոր Կոլումբոսի օրդեն Վասկո Նունյես դե Բալբոայի շքանշան Orden de la Independencia Cultural Rubén Darío[19]
Գրականության Նոբելյան մրցանակ[10][11]

Աստուրիայի արքայազնի պարգև

Ռեն II-ի համալսարանի պատվավոր դոկտոր

[12]

Ռոմուլո Գալյեգոսի մրցանակ

«Մոլորակ» մրցանակ

Մարիանո դե Կավիայի մրցանակ

Մարիա Մուրս Կաբոյի մրցանակ

Գերմանական գրավաճառների խաղաղության պարգև

[13]

Չինո դել Դուկա մրցանակ

[14]
«Միգել դե Սերվանտես» մրցանակ

Մենենդես Պելայո միջազգային մրցանակ

Իրվինգ Քրիսթոլի մրցանակ

Գրինցանե Կավուրի մրցանակ

Carlos Fuentes International Prize for Literary Creation in the Spanish Language?

Երուսաղեմի մրցանակ

Կոնգրեսի գրադարանի կենդանի լեգենդ

[15]

Բեռլինի Հումբոլդտի համալսարանի պատվավոր դոկտոր

[17]

Ալիկանտե համալսարանի պատվավոր դոկտոր

Ortega y Gasset Awards?

[18]

Caonabo de Oro Award?

[19]

Ազատության մրցանակ

Սան Մարկոսի համալսարանի պատվավոր դոկտոր

Վալյադոլիդի համալսարանի պատվավոր դոկտոր

[20]
gold Medal of the Community of Madrid[21]

Բորդո Մոնտեն համալսարանի պատվավոր դոկտոր

[22]

Գրանադայի համալսարանի պատվավոր դոկտոր

[23]

Վիարեջո Վերսիլիա միջազգային մրցանակ

[24]

Մուրսիայի համալսարանի պատվավոր դոկտոր

[25]

Լաս Պալմաս-դե-Գրան-Կանարիա համալսարանի պատվավոր դոկտոր

[26]

Premio Biblioteca Breve?

Castilian Narrative Critic Award?

Castilian Narrative Critic Award?

National Culture Award?

Pablo Neruda Order of Artistic and Cultural Merit?

[27]

Ֆորմենտոր մրցանակ

Սենթ Լուիս գրական մրցանակ

Premio Ceppo Pistoia?

Q17651535?

Ազգային գրաքննադատների շրջանակի մրցանակ

Q9052823?

[28]

Scanno Prize?

Լյովենի կաթոլիկ համալսարանի պատվավոր դոկտոր

Օքսֆորդի համալսարանի պատվավոր դոկտոր

Մեքսիկայի ազգային ինքնավար համալսարանի պատվավոր դոկտոր

Լիսաբոնի Նոր համալսարանի պատվավոր դոկտոր

Գաբրիելա Միստրալի շքանշան

Don Quijote Journalism Prize?

[29]

honorary doctorate from the Pontifical Catholic University of Peru?

Բուրգոսի համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչում

[30]

Մայամիի համալսարանի պատվավոր դոկտոր

[32]

honorary doctor of the Sorbonne Nouvelle University?

[33]
և

doctor honoris causa from the University of Pau?

[34]
ԱմուսինՋուլիա Ուրկուիդի և Patricia Llosa Urquidi?
Համատեղ ապրողԻզաբել Փրեյսլեր[35]
ԶավակներԱլվարո Վարգաս Լյոսա և Մորգանա Վարգաս Լյոսա
ԱզգականներLuis Llosa?
Изображение автографа
Կայքmvargasllosa.com
 Mario Vargas Llosa Վիքիպահեստում

Վարգաս Լյոսան իսպանախոս աշխարհի ամենահռչակավոր գրողներից է, ավելի քան երեք տասնյակ վեպերի, դրամաների և էսսեների հեղինակ։ 1995 թվականին նրան շնորհվել է իսպանախոս աշխարհի ամենահեղինակավոր՝ Սերվանտեսի անվան մրցանակը։

Միջազգային հռչակ Վարգաս Լյոսային բերել են «Քաղաքը և շները» (La ciudad y los perros, 1963 թ., անգլերեն թարգմանությունը վերնագրված է «Հերոսի ժամանակը»), «Կանաչ տունը» (La casa verde, 1966 թ.) վեպերը[37]։

Հայերեն թարգմանություններ խմբագրել

  • Մարիո Վարգաս Լյոսա, Պանտալեոնը եւ Այցելուների ջոկատը, իսպ․ թարգմ․՝ Կառա Չոբանյան, Անտարես, Երևան, 2015, 312 էջ։
  • Մարիո Վարգաս Լյոսա, Խուլիա մորաքույրը և գրչակը, իսպ․ թարգմ․՝ Կառա Չոբանյան, Անտարես, Երևան, 2019, 396 էջ։

Ծանոթագրություններ խմբագրել

  1. 1,0 1,1 filmportal.de — 2005.
  2. 2,0 2,1 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  3. 3,0 3,1 Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
  4. https://www.lanacion.com.ar/lifestyle/datos-curiosos-historias-quien-fue-saraza-nid2463015/
  5. Ֆրանսիական ակադեմիա (ֆր.) — 1635.
  6. https://www.epe.es/es/cultura/20230202/sido-instalacion-vargas-llosa-academie-82413678
  7. https://peru21.pe/politica/mario-vargas-llosa-vuelve-al-ruedo-politico-libertad-popular-mario-vargas-llosa-peru21-politica-noticia/
  8. https://larepublica.pe/politica/actualidad/2023/06/21/mario-vargas-llosa-se-inscribe-al-partido-politico-libertad-popular-de-pedro-cateriano-1052352
  9. http://www.cervantesvirtual.com/portales/catedra_vargas_llosa/vargas_llosa_trabajos
  10. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2010/
  11. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/
  12. https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000000733028
  13. https://www.friedenspreis-des-deutschen-buchhandels.de/alle-preistraeger-seit-1950/1990-1999/mario-vargas-llosa
  14. http://www.fondation-del-duca.fr/prix-mondial
  15. https://www.loc.gov/about/awards-and-honors/living-legends/mario-vargas-llosa/
  16. https://www.siv.archives-nationales.culture.gouv.fr/siv/rechercheconsultation/consultation/ir/pdfIR.action?irId=FRAN_IR_026438
  17. https://www.hu-berlin.de/de/ueberblick/menschen/ehrungen/ehrendoktor
  18. Concedidos los premios de EL PAÍS de 1999
  19. 19,0 19,1 https://www.cervantes.es/bibliotecas_documentacion_espanol/biografias/berlin_mario_vargas_llosa_premios.htm
  20. http://www.uva.es/export/sites/uva/1.lauva/1.15.doctoreshonoriscausa/index.html
  21. https://www.bocm.es/boletin/CM_Seccion_BOCM/2015/04/24/BOCM-20150424.PDF
  22. http://www.u-bordeaux-montaigne.fr/fr/universite/decouvrir-bordeaux-montaigne/histoire-d-universite.html
  23. http://archivo.ugr.es/pages/trabajosdocumentos/honoriscausa
  24. http://www.premioletterarioviareggiorepaci.it/premi/vincitori/2-Premio%20Internazionale%20Viareggio-Versilia
  25. https://www.um.es/web/universidad/doctores-honoris-causa/mario-vargas-llosa
  26. https://www.ulpgc.es/rectorado/doctores-honoris-causa-ulpgc
  27. https://www.cooperativa.cl/noticias/cultura/premios/ministerio-de-las-culturas-entrego-orden-al-merito-pablo-neruda-a-mario/2018-05-02/182415.html
  28. http://elcomercio.pe/espectaculos/684772/noticia-video-vivo-siga-condecoracion-mario-vargas-llosa-palacio-gobierno
  29. https://www.agenciaefe.es/premio-don-quijote-2/
  30. https://www.ubu.es/unidad-de-protocolo/doctorado-honoris-causa-2016-inaki-gabilondo-mario-vargas-llosa
  31. https://www.larepublica.co/ocio/presidente-duque-da-la-orden-de-boyaca-a-mario-vargas-llosa-2888995
  32. https://commencement.miami.edu/about-us/archives/honorary-degree-recipients/index.html
  33. http://www.univ-paris3.fr/les-docteurs-honoris-causa-de-la-sorbonne-nouvelle--90298.kjsp
  34. https://collections.univ-pau.fr/pub/index.php/Detail/occurrences/22
  35. https://www.hola.com/actualidad/20190403140000/isabel-preysler-mario-vargas-llosa-comienzo-relacion/
  36. The Nobel Prize in Literature 2010 // Նոբելյան մրցանակի պաշտոնական կայք
  37. 37,0 37,1 http://www.armenialiberty.org/content/news/2183517.html