Մարիամ Ասլամազյան

հայ նկարիչ

Մարիամ Արշակի Ասլամազյան (1907, հոկտեմբերի 20 (նոյեմբերի 2), գյուղ Բաշ-Շիրակ, Կարսի մարզ - 2006, հուլիսի 20, Մոսկվա), հայ նկարչուհի: ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1990): ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1965
ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ 1961:

Մարիամ Ասլամազյան
Mariam Aslamazian.jpg
Ի ծնեՄարիամ Արշակի Ասլամազյան
Ծնվել է1907, հոկտեմբերի 20 (նոյեմբերի 2)
Ծննդավայրգյուղ Բաշ-Շիրակ, Կարսի մարզ
Վախճանվել է2006, հուլիսի 20
Մահվան վայրՄոսկվա
Ազգությունհայ
ՔաղաքացիությունFlag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ, Flag of Armenia.svg Հայաստան և Flag of Russia.svg Ռուսաստան
ԿրթությունԻ. Ե. Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտ
Մասնագիտություննկարչուհի
Ժանրդիմապատկեր
ՊարգևներԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ, Հայկական ԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ, Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ, «Աշխատանքային գերազանցության համար» մեդալ, «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալ և Բարեկամության շքանշան
Mariam Aslamazian Վիքիպահեստում

Երանուհի Ասլամազյանի քույրն է։

ԿենսագրությունԽմբագրել

 
Մարիամ Ասլամազյանի կիսանդրին Կոմիտասի անվան պանթեոնում

Ծնվել է Բաշ-Շիրակ գյուղում: Պապը՝ Սիմոն աղան, զտարյուն հույն էր: Ազգանունը ստուգաբանվում է որպես «անգին գանձ»: Սիմոն աղան երիտասարդ տարիներին եղբոր հետ սիրահարվում է հայուհի Գյուլիզարին, սակայն հայրը հավանությունը տալիս է Սիմոնի օգտին՝ որպես ավագ որդու: Գյուլիզարի ծնողները պայման են դնում, որ նրանք ամուսնանան Հայ առաքելական եկեղեցում և ընդունեն առաքելական հավատը: Հետո հունական Ասլամազ ազգանվանը ավելացվում է հայկական «յանը» և դառնում Ասլամազյան[1]:

Հայրը՝ Արշակ Սիմոնի Ասլամազյանը զբաղվել է ջրաղացներ կառուցելով: Ընկերություն է արել Ավետիք Իսահակյանի հետ, Նիկողայոս Մառի հետ մասնակցել է հնագիտական պեղումների[2]:

Մարիամ Ասլամազյանն ունեցել է յոթ քույր և մեկ եղբայր: Այս առիթով նա նշել է.

  Յուրաքանչյուր հայկական նահապետական ընտանիքում ուրախությամբ են սպասում որդու ծննդյանը: Իսկ մեր մոտ ծնվում էին միայն աղջիկներ և, վերջապես, վեցերորդ աղջկանից հետո, ծնվում է տղա՝ Սիմոն Արշակի Ասլամազյանը: Աստված իմ, ինչպիսի ուրախություն էր տիրում տանը և ջրաղացներում, դժվար է նկարագրելը: Տան դռները բաց էին հյուրերի համար, սեղանները՝ բացված: Այսպես տոնեցին այդ ծնունդը շուրջ մեկ ամիս[3]:
- Մարիամ Ասլամազյան
 


Քույրերն են՝ Աշխեն, Անահիտ, Երանուհի, Հասմիկ, Սեդա, Թամարա[4]:

Միջնակարգ կրթությունը ստացել է Ալեքսանդրապոլում։ Գեղանկարչության մեջ իր առաջին քայլերը Մարիամն արել է Լենինականի գեղարվեստական ստուդիայում, որտեղ գեղանկարչություն է դասավանդել նկարչուհի Յուլիա Վերժբիցկայան, իսկ նկարչություն՝ Ելիզավետա Պատկանյանը[5]: 1928 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-արդյունաբերական տեխնիկումը (ԵԳԱՏ)։ Այստեղ աշակերտել է Ստեփան Աղաջանյանին, Սեդրակ Առաքելյանին։ 1927 թվականին առաջին անգամ մասնակցել է Հոկտեմբերյան հեղափոխության 10-ամյակին նվիրված ցուցահանդեսին։ Տեխնիկումն ավարտելուց հետո ուսումը շարունակել է Մոսկվայի Բարձրագույն գեղարվեստա-տեխնիկական ինստիտուտում՝ ռուս հայտնի նկարիչներ Ս. Գերասիմովի, Կ. Իստոմինի, Մ. Ռոդիոնովի, Ա. Դրևինի, Ն. Ուդալցովայի մոտ։ 1930 թվականին տեղափոխվել է Լենինգրադի կերպարվեստի ինստիտուտ, որն ավարտել է 1932 թվականին։ Այստեղ նրան դասավանդել են Կուզմա Պետրով-Վոդկինը, Ալեքսանդր Սավինովը[6]։
Շիրիմը գտնվում է Երևանի Կոմիտասի անվան զբոսայգու պանթեոնում։ Գյումրիում գործում է Մարիամ և Երանուհի Ասլամազյան քույրերի պատկերասրահը, որի առաջին հարկում ցուցադրվում են Մարիամ Ասլամազյանի աշխատանքները [7]։

 
Մարիամ և Երանուհի Ասլամազյաններին նվիրված հուշատախտակ Երևանի Աբովյան փողոցում

Մարիամի ստեղծագործություններն արված են դեկորատիվ–հարթային լուծումով և կոմպոզիցան էլ կառուցված է արևելյան սկզբունքով` առարկաները բաշխված են ըստ գույնի լուսավորության: Ստեղծագործությունների կրեդոն ազգայինի և առատության գաղափարների բովանդակության գովերգումն էր: Նա իր ստեղծագործություններում որպես ազգային գույն` կարևորում է կարմիրը: Մարիամ Ասլամազյանն իր արվեստի մեջ սեփական տեսանկյունից փորձել է վերանայել Խորհրդային և հետպատերազմյան տարիները, իր վերաբերմունքն է արտահայտել այդ տարիների հետևանքների վերաբերյալ: Մ. Ասլամազյանը մահացել է 2006 թվականին հուլիսի 16-ին: Դին տեղափոխվել և հուղարկավորվել է Երևանում: Մ. Ասլամազյանի աշխատանքները պահվում են բազմաթիվ թանգարաններում` Բեռլին, Լենինգրադ, Վենետիկ, Տոկիո, Դելի և այլն: Հնդկաստանին նվիրված ստեղծագործությունների ցուցահանդեսի համար արժանացել է Ջ. Ներուի անվան մրցանակի, 1970-1971 թվականների դափնեկրի կոչման, Համալ Աբդենասերի մրցանակի /1976/[8]։

Ստեղծագործական գործունեությունԽմբագրել

Ասլամազյանի արդիական թեմայով գեղանկարչական կոմպոզիցիաներում առկա է կերպարվեստի ազգային նկարագիրը («Հերոսի վերադարձը», 1943, «Հերոսի երգը», 1944, երկուսն էլ՝ ՀԱՊ
Ստեղծել է հայկական կենցաղը, բնությունը պատկերող կոմպոզիցիաներ, բնանկարներ, նատյուրմորտներ, դիմանկարներ, կիրառական իրեր և այլն։

ՍտեղծագործություններԽմբագրել

Անհատական ցուցահանդեսներԽմբագրել

  • Մոսկվա, 1958, 1997
  • Լենինգրադ, 1958

ՄրցանակներԽմբագրել

  • Ջավահարլալ Ներուի անվան մրցանակ, 1973
  • Գամալ աբդ ալ-Նասերի անվան մրցանակ, 1976
  • 1965-ՀՍՍՀ ժողովրդական նկարիչ
  • 1972-Ջավահարլալ Ներուի անվան միջազգային մրցանակի դափնեկիր
  • 1976-Համալ Աբդել Նասերի անվան միջազգային մրցանակի դափնեկիր
  • 1990-ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ
  • 1932-Սոչի քաղաքի «Վորոշիլովի» անվան առողջարանի նկարազարդման համար փակ մրցույթի ընթացքում առաջին մրցանակ, «Խաղողի բերքահավաքը» 1931 թվականին
  • 1936-Լենինգրադի նկարիչների միության կազմակերպության /ԼՆՄԿ/ երկրորդ մրցանակ,Հայաստանին նվիրված էտյուդներ
  • 1937-ԼՆՄԿ-ի ցուցահանդեսի երկրորդ մրցանակ՝ «Հայաստանի գորգագործուհիները» կտավի համար
  • 1938-ԼՆՄԿ-ի ցուցահանդեսի երկրորդ մրցանակ `«Երիտասարդի դիմանկարը» կտավի համար»
  • 1939-2-րդ մրցանակ` «Զանգեզուրի կոլտնտեսուհին» հեղինակային լիթոգրաֆիայի գունային լուծման համար
  • 1940-2-մրցանակ` Մոսկվայի ՌՍՖՍՀ երիտասարդ նկարիչների ցուցահանդեսում մի շարք դիմանակարների համար
  • 1941-ԼՆՄԿ ցուցահանդեսի 1-ին կարգի մրցանակ` «Միկոյանը Հայաստանի խաղողի այգիներերի ֆերմաներում»
  • 1944- Գերագույն Խորհրդի հրամանագրով մայիսի 1-ից պարգևատրվել է «Կովկասի պաշտպանությանշքանշանով»՝ «Հերոսի վերադարձը» կտավի համար
  • 1945-Գերագույն Խորհրդի հրամանագրով 1945 թվականի հունիսի 6-ին պարգևատրվել է «Հանուն Մեծ հայրենական պատերազմի տարած քաջարի աշխատանքի» շքանշանով՝ մի շարք նկարների և պաստառների
  • համար՝«Հերոսի վերադարձը», «Հերոսի երգը», «Պաշտպանության հիմնադրամ»
  • 1946 մրցանակ Կահիրեում ՝«Հերոսի երգը» նկարի համար
  • 1948-Մասնակցել է Փարիզի «Կինը,նրա կյանքն ու ձգտումները» միջազգային ցուցահանդեսին և համարվում է «Հակաֆաշիստական կոնգրեսի» պատվիրատուն Փարիզի «Խորհրդային միության կանանց հանձնաժողովի» կողմից:
  • 1949-Պարգևատրվել է Մոսկվայի նկարիչների խորհրդի կազմակերպության/ՄՆԽԿ/ անվան պատվոգրով գեղարվեստական նկարազարդման մեջ՝ լավ աշխատանք կատարելու համար
  • 1950-Արժանացել է պատվոգրի` գեղարվետական նկարազարդման մեջ գերազանց աշխատանք ցուցաբերելու համար:
  • 1951-Արժանացել է պատվոգրի և շնորհակալագրի Հայաստանի սահմանապահ զորքերի հրամանատարության կողմից` սահմանապահների դիմանկարների համար:
  • 1956-Պարգևատրվել է «Լավ աշխատանքի համար» շքանշանով՝ Մոսկվայի ցուցահանդեսում ցուցադրվող «Գարուն» նկարի համար
  • 1957-«Աղջիկների տոնը»ստեղծագործության ցուցադրման համար արժանացել է շնորհակալականի ՝ 6-րդ «Երիտասարդների համաշխարհային փառատոնի» շրջանակներում:
  • 1957-Պարգևատրվել է ՄՆԽԿ կողմից շնորհակալագրով «Համաշխարհային սեմինարի» շրջանակում կազմակերպված կին-արվեստագետների ցուցահանդեսին մասնակցության համար`«Հայաստանի ծխախոտագործուհիները» կտավի համար
  • 1961-Սովետական սոցիալիստական Հայաստանի հանրապետության «Գերագույն խորհրդի» հրամանով մայիսի 15-ից շնորհվել է Սովետական սոցիալաիստական Հայաստանի հանրապետության վաստակավոր նկարչի կոչման
  • 1961-Ստացել է 2-րդ կարգի դիպլոմ՝ «Արվեստ և կենցաղ» խեցեգործական իրերի ցուցահանդեսի ժամանակ:
  • 1965-Սովետական սոցիալիստական Հայաստանի հանրապետության Գերագույն խորհրդի հրամանագրով հունվարի 7-ից «Սովետական սոցիալիստական Հայաստանի հանրապետության ժողովրդական նկաչի» կոչմանն է արժանացել:
  • 1967-«Մոսկվայի նկարիչները` Հոկտեմբերի 50-ամյակին» ցուցահանդեսին մասնակցելու համար արժանացել է դիպլոմի:
  • 1969-Պարգևատրվել է շնորհակալագիր- վկայականով՝ «Կանանց համաշխարհային կոնգրեսին» մասնակցելու համար:
  • 1972-Սովետական սոցիալիստական Հայաստանի հանրապետության գերագույն խորհրդի հրամանագրով փետրվարի 2-ից պարգևատրվել է պատվոգրով՝ Երևանում կազմակերպված անհատական ցուցահանդեսի համար:
  • 1972-Սովետական սոցիալիստական Հայաստանի հանրապետության մշակույթի նախարարության կողմից և Սովետական սոցիալիստական Հայաստանի հանրապետության «Նկարիչների խորհրդի հասցեի» կողմից շնորհվել է պատվոգրով՝Երևանում կազմակերպված անհատական ցուցահանդեսի համար:
  • 1972- «Խորհրդային միության բարեկամության » և արտասահմանյան երկրների մշակութային կապերի կողմից շնորհվել է պատվոգրի:
  • 1972- Արժանացել է պատվոգրի` Մոսկվայի «Բարեկամության տան» մեջ կազմակերպված մի շարք անհատական ցուցահանդեսների համար:
  • 1972-Փետրվարին լույս տեսած “Правда” թերթի մեջ հրատարակվել է Ջավահարլալ Ներուի անվան միջազգային մրցանակի դափնեկրի շնորհման մասին ինֆորմացիա
  • 1973-Մարտի 22-ին պարգևատրվել է շքանշանով, արժանացել պատվոգրի ՝ Հնդկաստան կատարած այցի համար ,համարվում է Ջավահարլալ Ներուի անվան միջազգային մրցանակի դափնեկիր
  • 1976-հունվարի 13-ից “Правда” թերթի մեջ հրատարակվում է ինֆորմացիա Համալ Աբդել Նասերի անվան մրցանակին արժանանալու համար Մոսկվայի «Բարեկամության տան» անհատական ցուցահանդեսի ժամանակ,որը նվիրված էր Եգիպտոսին:
  • 1976-դեկտեմբերի 7-ին Եգիպտոսի կառավարության հրավերով թռնում է Կահիրե` ստանալու իր մրցանակը
  • 1990- հունվարի 19-ին ՄՆԽԿ –ան կողմից շնորհվում է «Տարվա միջսեկցիոն» մրցանակի
  • 1997-Պարգևատրվել է «Մոսկվայի 850-ամյա հիշատակին» նվիրված շքանշանով
  • 1997- հոկտեմբերի 20-ին «Տրետյակովյան պետական պատկերասրահում» բացվում է նրա անհատական ցուցահանդեսը
  • -Բորիս Նիկոլաևիչ Ելցինի կողմից ստանում է շնորհավորանքներ՝ իր 90-ամյակի և ստեղծագործական կյանքի 70-ամյակի կապակցությամբ:
  • -շնորհավորանքներ՝ Դումայի կողմից
  • -Յ.Մ.Լուժկովի անձնական շնորհավորանքները
  • -Մոսկվայի կառավարության կողմից շնորհվել է պատվոգրի
  • -Հայաստանի հանրապետության նախագահ Լ. Տեր-Պետրոսյանի կողմից՝ շնորհավորանքներ հայերեն լեզվով
  • -Հայաստանի հանրապետության Շիրակի մարզի կառավարիչ Ա. Դ. Գոմցյանի կողմից՝ շնորհավորանքների
  • -«Արևելյան ժողովրդների թանգարանի» աշխատակիցների կողմից շնորհավորանքներ
  • -Պատմամշակութային «Կումայրի» արգելոցի աշխատակիցների կողմից՝ շնորհավորանքների
  • -Գյումրի քաղաքի քաղաքապետի որոշման համաձայն 17.10.1997 թվականից սկսած` Մարիամ Արշակի Ասլամազյանին արժանացել է «Գյումրու պատվավոր քաղաքացի տիտղոսի»՝ Մարիամի 90-ամյակի և Գյումրու մշակութային կյանքի մեջ իր ստեղծագործական ժառանգության համար:
  • 1998-Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի հրամանով պարգևատրվել է«Բարեկամություն» շքանշանով:

ՊատկերասրահԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Мариам Асламазян (2016)։ Давтар жизни. Автобиографические рассказы։ Гюмри: Эльдорадо։ էջ 8։ ISBN 978-9939-826-44-8 
  2. Փիլոսյան Սյուզաննա (2007)։ Մարիամ Ասլամազյան: Գիրք-ալբոմ։ Երևան: ԱՄՐՈՑ ԳՐՈՒՊ։ էջ 7։ ISBN 978-99941-31-49-5 
  3. Мариам Асламазян (2016)։ Давтар жизни. Автобиографические рассказы։ Гюмри: Эльдорадо։ էջ 15։ ISBN 978-9939-826-44-8 
  4. Мариам Асламазян (2016)։ Давтар жизни. Автобиографические рассказы։ Гюмри: Эльдорадо։ էջեր 15–17։ ISBN 978-9939-826-44-8 
  5. Мариам Асламазян (2016)։ Давтар жизни. Автобиографические рассказы։ Гюмри: Эльдорадо։ էջ 19։ ISBN 978-9939-826-44-8 
  6. Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան, հատոր առաջին, Երևան, 2005 
  7. Արվեստ և ժամանակ, Հայացք Գյումրուց, Գիտամշակութային եռամսյա հանդես, գլխ. խմբ.՝ Կ. Ավդալյան,2.2006 թ., էջ 100-101 
  8. ։ Մարիամ և Երանուհի Ասլամազյան քույրեր պատկերասրահի պաշտոնական էջից 

Արտաքին հղումներԽմբագրել