Ճանիկ Արամյան

հայ բանասեր, տպագրիչ, վիմագրիչ, բառարանագիր, հրապարակախոս, արվեստագետ

Ճանիկ Արամյան (մամուլում հրատարակվել է գրակական ծածկանունով՝ Կըռկըռիկյան, Թոռնակ, Հայասեր Գաղղիացի D. S. A. de N...[1], ապրիլի 20, 1820(1820-04-20), Նիկոմեդիա, Հին Հռոմ - ապրիլի 16, 1879(1879-04-16), Կոստանդնուպոլիս, Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն), հայ բանասեր, տպագրիչ, վիմագրիչ, բառարանագիր, հրապարակախոս, արվեստագետ[2], տառաստեղծ: Ստեղծել է նոր տպատառատեսակ՝ Արամյան:

Ճանիկ Արամյան
Janig Aramian.png
Ծնվել էապրիլի 20, 1820(1820-04-20)
ԾննդավայրՆիկոմեդիա, Հին Հռոմ
Մահացել էապրիլի 16, 1879(1879-04-16) (58 տարեկանում)
Մահվան վայրԿոստանդնուպոլիս, Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն
Ազգությունհայ
Մասնագիտությունբանասեր, տպագրիչ, բառարանագիր, հրապարակախոս և արվեստագետ

ԿենսագրությունԽմբագրել

Ճանիկ Արամյանը ծնվել է 1820 թվականին Նիկոմեդիայում (Իզմիթ), ոչ ունևոր ընտանիքում: Փոքր տարիքում տեղափոխվել է Կոստանդնուպոլիս, որտեղ արհեստներ է սովորել և աշխատել է իբրև գրաշար: 1846 թվականին փոխադրվել է Փարիզ, զբաղվել դերձակությամբ, ապա՝ փորագրությամբ, այնուհետև հմտացել է տպագրական գործի մեջ: Նպատակ է ունեցել բացել մի նոր տպարան, ստեղծել նոր տառատեսակներ, մոտեցնել եվրոպական տպագրությանը: Աշակերտել է Փարիզի նշանավոր տպագրիչ Վալտերին: 1859 թվականին հիմնել տպարան, տպագրել շուրջ 20 անուն գիրք՝ Ստեփան Ոսկանի «Արևմուտքը» և Գ. Այվազովսկու «Մասյաց աղավնին»: 1854-1862 թվականներին հրատարակել է բազմաթիվ գրքեր: 1862 թվականից տպագրական գործը շարունակել է Մարսելում, 1864 թվականից՝ Կ. Պոլսում: Եղել է Կ. Պոլսի արքունի տպարանի տեսուչ: 1865 թվականից մինչև մահ ապրել և շարունակել է տպագրական գործունեությունը:

Տպագրել է Եզնիկ Կողբացու, Գրիգոր Նարեկացու, Միքայել Նալբանդյանի և այլոց երկերը, պարբերականներ, դասագրքեր[3]: Ստեղծել է նոր տպատառատեսակ՝ Արամյան[4], որ առավել գեղեցիկ և դյուրընթեռնելի է և հեշտ շարվող[5]: Արամյան տառերը մեծ տարածում են գտել և հիմք դարձել հայկական նոր տառատեսակների ստեղծման համար։ Փարիզում Վալտերի տպարանում նոր տպատառատեսակով տպագրել է մի շարք գրքեր[6]: Ճանիկ Արամյանը Փարիզում տպագրել է 36, Մարսելում` 4, Կ. Պոլսում` 283 գիրք:

Իբրև հրապարակախոս Արամյանը հայտնի է դարձել 1864 թվականին՝ «Պոլոժենիե»–ի շուրջ ծագած բանավեճին մասնակցելով, պաշտպանել է այդ կանոնադրությունը։ Արամյանի անունով հայտնի է «Ընդունելութիւն ընծայի» (1856) երգիծական երկը։

Որպես գծանկարիչ՝ Արամյանը կատարել է «Դասարան հայկազն մանկանց» դասագրքի նկարազարդումների մի մասը («Հայկի պատերազմը», «Վահեի մահը», «Տիգրան Բ-ի պատերազմը հռոմեացիների դեմ», «Ավարայրի ճակատամարտը»)։

Մահացել է 1879 թվականի ապրիլի 16-ին Կ. Պոլսում:

ՍտեղծագործություններԽմբագրել

Հեղինակ է «Համառօտ բառգրքուկ հայերէն-տաճկերէն-գաղղիերէն» (1860), «Համառօտագոյն բառարան արդեան լեզուի» (1860) եռալեզվյան բառարանների, «Վաւերագիրք-խնդիր ազգային եկամտի» (1864), «Ռուսիա և ընդհանուր ժողով հայոց ի Կոստանդնոլպօլիս» (1866), «Զեյթունցիք ու լուսավորչական հայք» (1867) և այլ գրքերի:

  • Ընդունելություն ընծային, երգիծական գործ, 1856:
  • Դասարան Հայկազն մանկանց, 1860:
  • Համառօտ բառգրքուկ հայերէն-տաճկերէն-գաղղիերէն, 1860:
  • Համառօտագոյն բառարան արդեան լեզուի, 1860:
  • Վաւերագիրք: Խնդիր ազգային եկամտի, 1864:
  • Ռուսիա և ընդհանուր ժողով հայոց ի Կոստանդնուպօլիս, 1866:
  • Զեյթունցիք ու լուսավորչական հայք, 1867:

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. «Koha online catalog › Entry»։ haygirk.nla.am։ Վերցված է 2019-04-26 
  2. Ստեփանյան, Գ. Կենսագրական բառարան։ Հ. Ա, 1973: էջ 139-140:
  3. «Ով ով է: Հայեր» հանրագիտարան, հատոր առաջին, գլխավոր խմբագիր՝ Հովհաննես Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակիչ, Երևան, 2007:
  4. «(ՏԲ) Տառաստեղծի Բառարան — John Baskeville»։ books.tarumian.am։ Վերցված է 2019-04-26 
  5. Հովակիմյան Բ. Մ. Հայոց ծածկանունների բառարան, 2005: էջ 566:
  6. «Ճանիկ Արամյանի»։ greenstone.flib.sci.am։ Վերցված է 2019-04-26 

ԳրականությունԽմբագրել

  • Թեոդիկ, Տիպ և տառ, ԿՊ. 1912, էջ 92-95:
  • Լևոնյան Գ., Հայ գիրքը և տպագրության արվեստը, Ե., 1958, էջ 203-208:
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 1, էջ 686