Ձևավոր չմուշկներ, չմուշկներ գեղասահքի համար: Նրանց տարբերակիչ առանձնահատկությունը չմուշկի շեղբի առջևի մասում կարճ շարքով ատամիկների առկայությունն է, որոնք անհրաժեշտ են գեղասահքի որոշ էլեմենտներ կատարելու համար` քայլեր, պտույտներ և թռիչքներ: Ձևավոր չմուշկների շեղբը դուրս է գալիս կրունկի հետևից՝ մոտավորապես 3 սմ:

Ձևավոր չմուշկներ
American Athletic Figure Skate.jpg
ՏեսակՉմուշկներ և սպորտային գույք
Figure skates Վիքիպահեստում
Չմուշկներ գեղասահքի համար

ՊատմությունԽմբագրել

Չմուշկները հայտնաբերվել են հարյուրավոր տարիներ առաջ[1], «ձևավոր» տերմինը հայտնվել է 19-րդ դարում` իբրև գեղասահքի աճող ժողովրդականության արձագանք, և ժամանակագրությամբ համընկել է աշխարհի առաջին առաջնությունների անցկացման հետ: Այդ ժամանակ ելույթի պարտադիր մասը եղել են այսպես կոչված «պարտադիր պատկերաձևեր», որոնք չեղյալ են հայտարարվել միայն 1990-ական թվականներին[2]: Գեղասահքը կայանում էր սառույցի վրա դժվարագույն պատկերներ գծելու և դրա հետ մեկտեղ գեղեցիկ դիրք պահելու ունակության վրա[3]: 19-րդ դարի կեսերին չմուշկի շեղբը դարձավ ավելի երկար և ավելի կլորավուն, սկսեցին պատրաստել պողպատե չմուշկներ՝ կատարելագործելով նաև նրանց ամրացումը կոշիկին՝ մինչև որ սկսեցին կոշիկի վրա ամրացնել շատ ամուր[4]:

ԿոշիկներԽմբագրել

Գեղասահքի կոշիկները, ավանդույթի համաձայն, պատրաստում են ձեռքով, կաշվից: Դիզայնը զգալի փոփոխությունների է ենթարկվել 20-րդ դարի ընթացքում: 1920-ական և 1930-ական թվականների մարզիկները կրում էին առաձգական կոշիկներ՝ բարձր ճիտքերով: Այժմ համարվում է, որ ճիտքը պետք է 8-9 սանտիմետր բարձր լինի կոճից[5], իսկ կոշիկը ոտքի վրա պետք է նստի ձիգ և այն ֆիքսի շատ ամուր[6]: Կրունկը լինում է տարբեր բարձրության, օրինակ՝ մարզիկները, որոնք ելույթ են ունենում սառույցի վրա, պարերի մեջ նախընտրում են բարձր կրունկը, քանի որ այն թույլ է տալիս ավելի լավ կառավարել ուղղության փոփոխությունը: Ավանդույթի համաձայն՝ գեղասահորդները սահում են սև գույնի կոշիկներով, իսկ գեղասահորդուհիները` սպիտակ և մարմնագույն, չնայած այլ գույներ ևս թույլատրված են[5]:

ՇեղբԽմբագրել

 
Ատամիկները շեղբի առջևի մասում և դրա ամրացումը կոշիկին:

Շեղբը պատրաստվում է որակյալ քրոմապատ պողպատից: Թրծումն իրականացվում է այնպես, որ առավելագույն կարծրություն ունենան չմուշկի սահակողը և շեղբի կողմնային մակերեսների ստորին մասը, մինչդեռ մնացած մասը մնում է ոչ այնքան պինդ: Սա թույլ է տալիս չմուշկին պահել առաձգականությունը[7]: Թանկ մոդելները հագեցած են շարժական սահակողերով, քանի որ կոշիկի մարմինը չի մաշվում այնպես ինտենսիվ, ինչպես նրա շեղբը[6]: Մենասահքի համար նախատեսված չմուշկի շեղբը ունի մոտ 4 մմ հաստություն, պարայինը՝ մոտ 2,5 մմ: Ձևավոր չմուշկների շեղբը, որպես կանոն, սրում են 11-15 մմ շառավղով, իսկ պարայինը՝ 9-ից մինչև 13: Ակոսագիծը ստեղծում է երկու այսպես կոչված «կող»՝ ներքին և արտաքին: Նրանք մեծ նշանակություն են ունենում գեղասահորդների համար (առանց նրանց՝ չմուշկի շեղբը կընկնի կողքի վրա. գեղասահորդը չի կարողանա լավ հրվել և ճիշտ պահպանել հավասարակշռությունը), ուստի չմուշկներ սրելը ոչ այնքան կայանում է շեղբի կողմերը սրելու մեջ, այլ վերականգնել ակոսիկը, որը պարապմունքների ընթացքում հարթանում է[5]: Առջևի մասը ունի մի քանի սուր ատամիկներ, որոնք նույնպես անհրաժեշտ են տարբեր շարժումներ կատարելու դեպքում՝ պտույտ, քայլեր և թռիչքներ: Նաև մեծ նշանակություն ունի շեղբի կորության շառավիղը, որը չափվում է չմուշկի հետևի մասի ավելի «դիմացկուն» մասով: Այն կարող է կազմել 7-ից մինչև 8½ ֆուտ: Սկսնակ գեղասահորդներին խորհուրդ է տրվում կորության մեծ շառավիղ ունեցող շեղբերը:

ՏեսակներԽմբագրել

Տեսակ Կանոնակարգի առանձնահատկությունները Կոշիկի առանձնահատկությունները Չմուշկի առանձնահատկությունները
Ազատ սահքի համար «Սովորական» ձևավոր չմուշկներ՝ նախատեսված միայնակ և զույգով սահքի համար: Սպորտի այս տեսակների ծրագրերը լի են բազմապտույտ թռիչքներով և այլ «ակրոբատիկ» էլեմենտներով: Կոշիկները ամենաբարձրն են ու ամենակոշտը՝ ցածր կրունկով: Կոշտությունը տատանվում է՝ փափուկ սկսնակների համար և կոշտ եռակի թռիչքների համար: Ամուր շեղբ երկար կրունկով և զարգացած ատամիկներով:
Զանգվածային Ժամանցային սահքի և առաջնային կրթության համար՝ հաշվի առնելով թույլ ֆիզիկական պատրաստվածությունը: Ավելի լուրջ պարապմունքները արագորեն կվերացնեն նման չմուշկները, սակայն գեղասահորդը արդեն կատարում է գիտակցված ընտրություն սպորտային տարատեսակ մոդելների շարքում: Նման են ազատ սահքի չմուշկներին, բայց կոշիկը ավելի փափուկ է, իսկ կողմնային հենարանը՝ ավելի թույլ: Շեղբը բավականաչափ թույլ է, հաճախ՝ ոչ շարժական:
Մարզիչների համար Մարզիչը հազվադեպ է ընդունակ միայնակ ցատկեր կատարելուց ավելիին, բայց ստիպված է սառույցի վրա գտնվել ժամերով՝ գրեթե առանց շարժվելու: Որոշ ընկերություններ առաջարկում են հատուկ կոշիկներ մարզիչների համար՝ ավելի տաք և հարմարավետ, քան սպորտայինները:
Պարտադիր պատկերների համար («դպրոցական») Յուրահատուկ կանոնակարգը գոյություն է ունեցել մինչև 1990-ական թվականները: Նրանում պետք չէ ո՛չ արագություն, ո՛չ ակրոբատիկա, այլ շրջադարձերի և աղեղների ճշգրիտ կատարում: Բացի այդ, գեղասահորդին թույլատրվում է միայն մեկ հրում՝ պատկերի որոշակի կետերում: Փափուկ կոշիկ (հաճախ օգտագործում են հին «կոտրված» կոշիկներ): Կորության փոքր շառավիղ: Հատուկ ձև ունեցող փոքր ատամիկ, որը նախատեսված է հետընթաց քայլքից ուժեղ հրման համար, կամ էլ ընդհանրապես առանց ատամիկի է: Ակոսագիծը սովորաբար ավելի քիչ խորն է:
Պարային Քայլեր, որոնք կատարվում են բարձր արագությամբ և զուգընկերոջ հետ շատ սերտ կոնտակտի մեջ: Ցածր ճիտքեր, բարձր կրունկ: Երբեմն կտրում են «սովորական» չմուշկների ճիտքերը[8]: Շատ բարակ: Կորության փոքր շառավիղ, փոքրիկ ատամիկ, կարճ թաթ, որպեսզի զուգընկերների չմուշկները չխճճվեն:
Սինքրոն սահքի համար Սինքրոն սահքի էլեմենտները պարզ են միայնակ և զույգերով սահքի չափանիշներից, բայց կատարվում են սերտ շարքում: Գոյություն ունեն հատուկ կոշիկներ՝ ցածր և փափուկ, քան ազատ սահքի համար նախատեսված կոշիկները: Նախագծված է կապիչների ֆիկսացիան: Նման են ազատ սահքի համար նախատեսված չմուշկներին, բայց կարճ թաթով են:

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Трофимович Тамара. (11 января 2007 года)։ «Изобретение коньков»։ РЭСПУБЛIKA։ էջեր № 246 (4183)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-03-27-ին։ Վերցված է 2009-03-08 
  2. Jo Ann Schneider Farris.։ «Why Is Figure Skating Called "Figure Skating?"» (անգլերեն)։ About.com։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-03-27-ին։ Վերցված է 2009-03-08 
  3. «Историческая справка»։ Rambler։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-03-27-ին։ Վերցված է 26.11.2008 
  4. Чайковский А. М. Глава 6 История - это будущее наоборот // Волшебная восьмерка. Документальная повесть о Н. А. Панине-Коломенкине. — М.: Физкультура и спорт, 1978. — 215 с.
  5. 5,0 5,1 5,2 Чайковская Е. А. Урок второй // Фигурное катание. — М.: Физкультура и спорт, 1986. — 127 с. — (Азбука спорта).
  6. 6,0 6,1 «Коньки фигурные - выбор и покупка»։ SportWinter.ru։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-03-27-ին։ Վերցված է 2009-03-08 
  7. Глава 20. Инвентарь фигуриста // Фигурное катание на коньках: Учеб. для ин-тов физ. культ / Под общ. ред. А. Н. Мишина. — М.: Физкультура и спорт, 1985. — 271 с.
  8. YouTube — ‪выбор коньков/freeskating‬‏

ԳրականությունԽմբագրել

  • ГОСТ 22357-87. Коньки для фигурного катания. Общие технические условия.

Արտաքին հղումներԽմբագրել