Հույները Հայաստանում և Արցախում

Հույները Հայաստանում, Հայաստանում և Արցախում բնակվող հույները։

Հայաստանի հույներ
Flag of Greece.svg
Հունաստանի դրոշը
Ընդհանուր քանակ

10.000

Բնակեցում
Հայաստան Հայաստան 1.000
Հունաստան Հունաստան
Կիպրոսի Հանրապետություն Կիպրոս
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ԱՄՆ
Վրաստան Վրաստան
Արցախ Արցախ 100
Լեզու(ներ)
Հունարեն, հայերեն,
Հավատք(ներ)
Հունական Ուղղափառ եկեղեցի
Հույն-հայկական հարաբերություններ
Հունաստան և Հայաստան

Հունաստան

Հայաստան
Հունական համայնքի շենքը Ալավերդիում

ՊատմությունԽմբագրել

Հայաստանում հույները բնակվել են դեռևս Տիգրան Մեծի օրոք, երբ վերջինս գաղթեցրեց նրանց Կիլիկիայից Տիգրանակերտ։ Սակայն հույների մեծ ներհոսք եղավ ավելի քան 2 հարյուր տարի առաջ՝1760-ականներին, երբ Իրակլի թագավորի հրավերով Օսմանյան կայսրությունից մեծ թվով հույն հանքափորներ են տեղափոխվել և բնակություն հաստատել Հայաստանի՝ վրացական ազդեցության տակ գտնվող բնակավայրերում [փա՞ստ]։ Հիմնականում հույների ուժերով է կառուցվել նախ Ախթալայի արծաթաձուլական, իսկ 1770 թվականին՝ Ալավերդու, այնուհետև՝ Շամլուղի պղնձաձուլական գործարանները։

  Ինչպես ողջ Անդրկովկասի, այնպես էլ Հայաստանի հույները խոսում են հունարենի պոնտական բարբառով, որը հնագույն հունարենի` իոնական հունարենի տարաձևությունն է։ Շատերը Տրապիզոնից և Կարսի մարզից 19-20-րդ դարերում գաղթածներ են (ինքնանվանում` Ռոմեյուս): Հայաստանի բոլոր հույները վարժ խոսում են և հայերեն: Ներկայումս Հայաստանում բնակվում է 1000-1500 հույն և ևս 100-ը ԼՂՀ-ում։[1]  

Հայաստանի տարբեր համայնքներում ապրող հույները համախմբված են հունական համայնքներում, որոնց միավորում է «Հայաստանի հունական համայնքների միություն» հասարակական կազմակերպությունը[2]

ԵկեղեցիԽմբագրել

Ներկայումս Հայաստանում հունական եկեղեցի կա Հանքավանում՝ «Այոս Գեորգիոս» Սուրբ Գևորգը։ 19-րդ դարում հունական եկեղեցի է գործել նաև Գյումրիում, իսկ 1865 թվականի Կապանի հույն ձեռնարկատերեր Կոնդուրովները կառուցեցին Սուրբ Կատարինե եկեղեցին, որին տեղացիներն անվանում էին «բերձենների եկեղեցի»։ Եկեղեցին մինչ օրս կա, սակայն գտնվում է կիսավեր վիճակում։

Բնակության վայրերԽմբագրել

Ներկայումս հունական համայնքներ կան Ալավերդիում, Ստեփանավանում, Վանաձորում, Լոռու մարզի տարբեր գյուղերում, ինչպես նաև Գյումրիում, Նոյեմբերյանում, Հանքավանում և Երևանում։ Ներկայումս Հայաստանի հունական գյուղերը Յաղդանը և Կողեսն են։ Հույներ ապրում են նաև Արցախի Մեհմանա գյուղում և Ստեփանակերտում։

Մադան (Լենհանքեր)Խմբագրել

20 տարի առաջ ազգությամբ հույն 800 բնակիչ ունեցող Մադանն այլևս ոչ թե առանձին գյուղ է, այլ 5 կմ հեռավորության վրա գտնվող Ալավերդի քաղաքի մի թաղամասն է, ընդամենը՝ 75 բնակչով։ Ընդ որում, Մադանում ապրող 40 ընտանիքներից միայն 5-ն է հունական՝ հիմնականում ծեր թոշակառուներից բաղկացած։ Մադանում չկա հունական-ուղղափառ եկեղեցի։

  Մադանը մեր ցավն է. լրիվ հունական գյուղ էր, հիմա հազիվ 3-4 ընտանիք է մնացել։ Մեծահասակներ են։ Գյուղը, կարելի է ասել, քանդված է, տեր ու տիրական չկա` կարծես պատերազմից հետո մտնես։
- Հայաստանի հունական հասարակական կազմակերպությունների նախագահ Արկադի Խիտարով
 


ԹվաքանակԽմբագրել

Պաշտոնական տվյալներով Հայաստանում բնակվում է 1000-1500 հույն

ԼեզուԽմբագրել

Հայաստանի հույների մի մասը պոնտացիների ժառանգներն են և խոսում են հունարենի պոնտական բարբառով, սակայն Հայաստանի տարբեր քաղաքներում գործող հունական համայնքներում անց են կացվում նոր հունարենի անվճար դասընթացներ։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Հայաստանի փոքրամասնությունները, Գառնիկ Ասատրյան, Վիկտորիա Առաքելովա։
  2. Հայաստանի հունական համայնքների միություն

Արտաքին հղումներԽմբագրել